mikudagur 14. september 2005síða 7

Nr. 174 - 14. september 2005 7 – Tað varð hildið at vera ein sjálvfylgja, at ein føroyingur varð settur í sjómans- prestastarvið í Hull frá byrjan, men tað hendi ikki. Nakað av skriving hevur verið um málið í Sosialin- um í seinastuni, og róð hevur verið fram- undir, at føroyska sjómanskirkjan og Mentamálastýrið ikki hava røkt føroysk áhugamál nóg væl, tá ið ein dani var settur í starvið. Tórbjørn Jacobsen fer at reisa spurningin á ting- fundi í dag SJÓMANSKIRKJAN Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo – Nær fer verandi sáttmáli millum føroysku sjómans- kirkjuna og donsku sjó- manskirkjuna úr gildi? og eru samráðingar millum partarnar um at halda fram við samstarvinum? Hesar spurningar vil Tór- bjørn Jaocbsen, løgtings- maður, hava Jógvan á Lakj- uni, landsstýrismann í mentamálum at svara á tingfundinum í dag. Tórbjørn Jacobsen sigur eisini, at føroyski skatt- gjaldarin borgar fyri sjó- mansprestasvarvið, ið sam- bært verandi sáttmála er mannað í Hull í Bretlandi og spyr, um landsstýris- maðurin, sum umsitur játt- anina, ætlar at skipa so fyri, at tað frameftir verður ein føroysku prestur, ið mannar starvið. Løgtingsmaðurin vísir á, at sáttmáli um samstarv millum føroysku og donsku sjómanskirkjuna var gjørd- ur fyri fáum árum síðani. – Talan er um eitt nýbrot, har føroyskur prestur skuldi sendast út í heim at virka, tó í skipanini hjá donsku sjómanskirkjuni, sigur hann. Føroya Landsstýrið tók undir við málinum, og síð- ani hevur ein játtan verið tøk á fíggjarløgtingslógini til hetta endamálið. – Tað varð hildið at vera ein sjálvfylgja, at ein føroy- ingur varð settur í starvið frá byrjan, men tað hendi ikki. Nakað av skriving hevur verið um málið í Sosialinum í seinastuni, og róð hevur verið framundir, at føroyska sjómanskirkjan og Mentamálaráðið ikki hava røkt føroysk áhugamál nóg væl, tá ið ein dani var settur í starvið hjá føroysku sjómanskirkjuni í Hull, vísir Tórbjørn Jacobsen á. Hann vónar, at landsstýr- ismaðurin hevur eina mein- ing um hetta málið, og væntandi fer hann at krevja av pørtunum, at játtanin, hann umsitur, verður brúkt til at seta ein føroying í hetta starvið, um so er, at samstarvið ímillum sjó- manskirkjurnar báðar, yvir- høvur skal halda fram. John Johannessen, løgtingsmaður, vil hava Bárð Nielsen, fíggjarmálaráðharra, at greiða løgtinginum frá, um nakar saman- hangur er millum oljuavgjaldið og um- hvørvisvernd OLJUAVGJALDIÐ Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo – Kann landsstýrismaðurin upplýsa, hvussu nógvir pengar vantandi koma inn í oljuavgjaldi í ár og hvussu stórur partur av hesum verður brúktur beinleiðis til orku- og umhvørvisátøk? Hendan spurning vil John Johannessen, løgtingsmað- ur, hava Bárð Nielsen, landsstýrismann at svara á tingfundinum í dag. Hann spyr eisini lands- stýrismannin, um tað er rætt skilt, at meginreglan við umhvørvisgjøldum er at betra um umhvørvisstøð- una? Um so er, kann lands- stýrismaðurin so greina tinginum, hvussu olju- avgjaldið hevur gagnað umhvørvinum seinastu árini, spyr John Johannes- sen. Eisini spyr hann Bárð Nielsen, um landsstýris- maðurin at enda kann greiða tinginum frá, hvussu hann í framtíðini kundi hugsað sær at samskipa umhvørvisgjøld og um- hvørvispolitikk? – Eingin ivi skal vera um, at tað er bæði rætt og skila- gott at hava ávís umhvørv- isgjøld, væl at merkja um hesi tæna umhvørvinum og eru sosial rættvís. Men í seinastuni hevur orðaskifti tikið seg upp um oljuav- gjaldið upp á 70 oyru litur- in, sum øll eru noydd at gjalda, skulu tey hava hita í húsinum. Hetta líkamikið um talan er um pensjón- istar, einligar mammur ella fólk við millióna inntøkum, sigur John Johannessen. Hann vísir á, at hetta sama brennioljuavgjaldið verður sagt at vera eitt um- hvørvisgjald, ið hevur til endamáls at minka um olju- nýtsluna og tæna umhvørv- inum. – Men so greitt er motivið við slíkum gjøld- um ikki altíð, heldur hann. John Johannessen sigur, at í Danmark hava tey eitt líknandi avgjald á biogassi, sum fjarhitamiðstøðir kring alt landið nýta. Hetta av- gjaldið gevur milliarda inn- tøkur í danska statskassan. Nú ynskja hitamiðstøðirnar at gerast meira umhvørvis- vinarligar við at leggja um frá luftdálkandi biogassin- um til bíligan og umhvørv- isvinarligan hálm, ið er til avlops fra danska landbún- aðinum. – Hetta gleðir ikki danska fíggjarmálaráðharr- an. Umhvørvisvinarliga orkuframleiðslan gevur ov lítið í statskassan av um- hvørvisgjøldum. Tískil hevur danska stórnin gjørt av at banna hitamiðstøðun- um at leggja um til hálm. Grundgevingin er, at stjórnin ikki vil missa 700 milliónir krónur í um- hvørvisavgjøldum. – Niðurstøðan av hesum má sostatt vera, at enda- málið hjá donsku VK stjórnini við umhvørvis- gjøldum er, at tey skulu tæna kassanum og ikki um- hvørvinum, sigur John Johannessen. Hann sigur seg ikki hava klárað at funnið nakran beinleiðis samanhang ímillum okkara umhvørvis- gjøld og beinleiðis tiltøk at betra um umhvørvið. Tí verður hesin fyrispurning- urin settur landsstýris- manninum í fíggjarmálum, fyri at fáa greiðu á, um okkara umhvørvisgjald er til fyri at tæna umhvørv- inum ella kassanum. Nú er semja um, at tær umstríddu PE mátturnar kunnu nýtast í tunlinum, men at nýtslan skal avmarkast BRUNATRYGD Eirikur Lindenskov Brunaumsjón landsins og P/F Norðoyatunnilin hava saman við Fiski- málaráðnum viðgjørt ósemjuna, sum í summar tók seg upp millum part- arnar um nýtsluna av bjálvingarevni í Norð- oyatunlinum Partarnir hava arbeitt við at finna alternativ til PE máttur, og eru samdir um: 1) at tað ikki slepst heilt undan at nýta PE máttur, 2) at nýtslan av PE máttum skal avmarkast í størst møguligan mun, 3) at neýug stig verða tikin til tess at tryggja, at har PE máttur verða nýttar, skal betonglag undir neyvum eftirliti verða lagt uttaná í fyriskrivaðari tjúkd. Partarnir eru somuleiðis samdir um, at P/F Norð- oyatunnilin, har tað letur seg gera, viðger tunnilin við øðrum bjálvingar- evni, sum verður sprænt uppá. Vísandi til framm- anfyri nevndu semju hevur Brunaumsjón landsins í dag tikið aftur kravboð síni. Í skrivi dagfest 11. juli 2005, og P/F Norðoya- tunnilin hevur tikið aftur kæruna, sum varð latin Fiskimálaráðnum í skrivi dagfest 13. juli 2005. Føroyingur setast í prestastarvið í Hull Semja um bjálving í Norðoyatunlinum Tænir oljuavgjaldið bara landskassanum? Í Føroyum fara nógv tons av evnum, sum niðurbróta ozonlagið, óneyðugt út í luftina. Tess tynri ozonlagið er, jú størri er vandin fyri skaðum, t. d. økist vandin fyri húðkrabba OZONLAGIÐ Meginparturin av evnun- um, sum niðurbróta ozon- lagið, og sum verða brúkt í Føroyum, eru kølievni, sum verða brúkt í køliskipanum, bæði á landi og umborð á skipum. Fyri fyrstu ferð er før- oysk uppgerð gjørd yvir nýtslu og útlát av evnum, sum niðurbróta ozonlagið. Uppgerðin er fyri ár 2003. Hetta árið varð meira inn- flutt av kølievninum HCFC-22 enn brúk er fyri í landinum. Stóri innflutningurin skyldast eina stóra nýtslu av kølievnum umborð á skipum. Nógv skip hava eldri og ótættar HCFC-22 køliskipanir. Tá ið HCFC- 22 lekur út, fer tað upp í lofthavið, og er har við til at niðurbróta ozonlagið. Hetta ger sítt til, at føroyski inn- flutningurin av kølievnum og føroyska útlátið av køli- evnum er óneyðuga stórt. Ein onnur orsøk til stóru føroysku nýtsluna er, at í Føroyum eru kølievni bílig- ari enn í grannalondum okkara. Hetta tí at eingin avgjøld eru á kølievnum. Hetta førir við sær, at út- lendsk skip keypa kølievni í Føroyum, og eru tey so- leiðis við til at økja um føroyska innflutningin. Ístaðin fyri áhaldandi at keypa nýggj kølievni, áttu eldru HCFC-22 køliskipan- irnar at verið skift út við nýggjari og meira um- hvørvisvinarliga tøkni. Ein máti at fáa gongd á hesa útskifting er at seta avgjøld á skaðilig kølievni. Hetta er nakað av tí, sum kemur fram í kanning, sum danska ráðgevaravirkið PlanMiljø, í samstarvi við Heilsufrøðiligu starvsstov- una, hevur staðið fyri. Meira kann gerast fyri at verja ozonlagið Hjørdis Kjærsgaard er sjómansprestur í Hull John Johannessen vil hava landsstýrismannin í fíggjarmálum at greiða frá, um nakað samanhang er millum oljuavgjaldið og umhvørvisvernd. Hann vísir á dømi úr Danmark, har orkuprísur ikki verður lækkaður, tí statskassin missir inntøku