mikudagur 14. september 2005síða 20

20 Nr. 174 - 14. september 2005 Eftirspurningurin eftir olju í heiminum bara veksur og veks- ur. Samstundis vita vit, at tilfeingið er av- markað. Ein skjønnan dag fær oljan ein enda. So er uppi. Hvat so? Men áðrenn oljan verður "uppi", so fer eftirspurningurin ikki at kunna mettast av einum útboði, sum um nøkur ár fer at minka. Tá hetta hend- ir, fer prísurin at hækka stórliga, kanska skjótt upp í 100$ fyri tunnuna. Støðan í heimsbú- skapinum verður púra óviss. Eingin dugir fyri vist at siga, hvussu dagurin tekur seg upp OLJUVEITING, GEOPOLITISK FOKUS Rolf Guttesen rg@geogr.ku.dk Øll eru tó samd um, at tá ið tað hendir, so skapar hetta problemir í heimsbúskapin- um, so skakandi sum higar- til ikki hava verið sædd. Politikarar eiga tí longu nú at fyrireika seg til eina broytingartíð, har heimsins avgerandi orkukelda ikki longur er olja. Hvat er at gera? Hvat skal setast í staðin? Framskrivingar ella prognosur Men tað er heldur ikki gjør- ligt við vissu at siga, nær umskiftið kemur har fram- leiðslan kemur í hæddina, og síðan fer at minka. Men nógvir persónar, bæði geo- logar (jarðfrøðingar) og stovnar hava síni boð uppá gongdina fram yvir. Summi spáa, at tað fer at henda um eini 5-10 ár, meðan onnur halda, at tað ikki verður aktuelt fyrr enn um eini 25- 50 ár. Í meira enn 100 ár hava verið spádómar um, nær oljan verður uppi, og næst- an alla tíð hava "ekspertar" sagt, um eini 10-20 ár. Tí er kanska ringt at taka ávar- ingar í álvara nú. Munurin er tó tann, at fyrr vistu oljufeløg og granskingarstovnar lítið um oljugeologi. Og metodur- nar vóru einfaldar og ikki altíð eftirfarandi. Í dag eru leitingaramboðini og vitan- in um oljugeologi nógv betri enn fyrr. Framskriv- ingarnar eru meira eftir- farandi. Amerikanska "De- partment of Energy" metir at oljuframleiðslan kemur í hæddina í 2016. "World Energy Council" sigur at tað verður onkuntí aftaná 2010. So útlitið í løtuni er eini 5-10 ár aftrat, so hendir okkurt. At meta um oljutilfeingi Tá ætlast skal um oljutil- feingið, sum eftir er, verður talt saman á ymsan hátt. Fyrst keldurnar sum eru í framleiðslu. So keldur sum eru kendar, men enn ikki eru í framleiðslu. At enda ætlaðar, men enn ikki kend- ar keldur. Tær størstu keldurnar kallast "super giants", og fleiri av hesum liggja í Miðeystri. Tær seinastu "super giants", sum vóru funnar, komu í 1967-68. Síðani eru ongar veruligar stórar nýggjar keldur funn- ar. Um tað loysir seg at pumpa olju upp úr einari keldu, er ein spurningur um teknikk og prís. Tá prísurin er høgur, so kann tað loysa seg at pumpa úr keldum, sum liggja illa fyri. Tek- nikkurin kann eisini út- viklast, so keldur sum fyrr vóru ómøguligar, kunnu brúkast. Hóast bæði olju- prísur og teknikkur gera tað møguligt at pumpa meira upp, so er hetta samband ikki sum eftir einari beinari linju. Geologiin setur mark fyri, hvat ið er gjørligt. Eftirspurningur og nýtsla hækkar alsamt Amerikanska Energy In- formation Administration væntar at eftirspurningurin eftir olju næstu 20 árini hækkar við 50%. Um ikki stórar nýggjar keldur verða funnar og fara at framleiða olju til marknaðin, so kann framleiðslan ikki longur metta eftirspurningin. Sjálvt um oljuprísurin síðani oljukreppurnar í 70- unum hevur verið lutfalls- liga høgur, og oljufeløgini hava leitað víða hvar sein- astu 25 árini, so hava eingi stórvegis úrslit víst seg. Tendensurin hevur stutt sagt verið, at færri og færri nýggjar keldur hava verið funnar. Ávístu keldurnar gerast færri Hetta er víst í kurvumynd- ini, mynd 1. Hon vísir netto-munin millum tær árligu ný-ávístu oljukeldur- nar (reserves) og tað árligu nýtsluna av olju í heim- inum. Tendensurin í hesi mynd er klárur. Talið kom á sítt hægsta virði mitt í 60- unum, og síðani hevur tendensurin verið fallandi. Síðan miðskeiðis í 80- unum hevur árliga nýtslan verið størri enn tær nýggju keldur, sum eru funnar. Gongdin í USA USA hevði risastórar olju- keldur, sum vóru grundar- lag fyri búskaparliga vøkst- rinum í tíðarskeiðinum frá byrjan til miðskeiðis av 1900-talinum. Men, sum vituligt er, oljukeldurnar vóru ikki ótøman±di, og í teim 48 statunum (Alaska og Hawaii ikki við) kom oljuframleiðslan í hæddina og hevði sítt maximum í 1970. Síðan 1970 hevur oljuframleiðslan minkað ár um ár. So, nýggjur boritek- nikkur og nýggj kanning- artól serliga á seimiska øki- num hava ikki megnað at vent gongdini. Í 1970 inn- flutti USA ein triðing av oljuni. Í dag er innflutning- urin 60% av nýtsluni, og um 20 ár verður talið helst 70% ella meir. Hvat kann bøta um støðuna, - ella gera hana verri?’ Allar framskrivingar eru óvissar, og byggja á for- treytir og metingar, sum kunnu vísa seg at vera skeivar. Ting sum kunnu gera oljuframleiðsluna størri enn væntað: • Stovnarnir, sum gera hesar framskrivingar, kunnu enn eina ferð hava verið ov pessimistiskar. • Nýggj "super giant" Um fá ár fer oljuframleiðslan í heimin Mynd 1 Árligur munur millum nýggjar ávístar oljukeldur og oljunýtsluna (milliardir tunnur) Kelda: Hirsch et al. -20 -10 0 10 20 30 40 50 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 Mynd 2 Oljuframleiðslan higartil og framyvir árliga í milliardir tunnur -5 0 5 10 15 20 25 30 1930 1950 1970 1990 2010 2030 2050 Øll Lond Non-Opec Pers. Gulf USA og Canada Sovjet/SNG UK og Norge A B The Big Rollover, ella tað stóra umskiftið