hósdagur 15. september 2005síða 7

Nr. 175 - 15. september 2005 7 Danska matvøruráðið fylgir neyvt við gongdini í fuglakrími og fer nú at seta tiltøk í verk, har eftirlitið við eitt nú aling av høsnum og dunnum verður skerpað. Somuleiðis fer ráðið at senda út kunning- artilfar og skipað verður yri temadegi um fuglakrím FUGLAKRÍM Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Orsøkin til hesi tiltøk er, at sjúkan í juli/ august í ár er vorðin staðfest í Kasakstan og Ruslandi. Fuglakrím hevur seinastu tvey árini verið og er fram- vegis orsøk til álvarsligar heilsuligar trupulleikar hjá bæði menniskjum og dýr- um, serliga í landsynnings- partinum av Asiu. Hildið verður, at ferðafuglar eru orsøkin til útbreiðsluna, sum røkkur yvir stór økir. Vakið eygað - Vit fylgja neyvt við gongdini kring um heimin og hava eitt vakið eygað við, um sjúkan nærkast fuglabølum og verpingar- økjum, haðani hugsandi er, at ferðafuglur kemur fram við í Danmark. Í danska matvøruráðnum siga tey, at ein flokkur við villdunnum í danska býn- um, Salling, varð avlívaður í september 2003. Hetta var av trygdarávum, tí staðfest var, at fuglurin var fongdur við tí, sum rópt verður "lav- patogen aviær influenza virus" av slagnum H5N7. - Fuglarnir vórðu avlív- aðir, tí vandi var fyri, at vir- usið kundi broytast til tað "højpatogena" slagið. Matvørumálaráðið legg- ur tó dent á, at "højpatogen aviær influenza", sum fuglakrímið verður rópt, ongantíð er staðfest í Dan- mark. Orðið "aviær" vísir til, at talan er um fuglar. Kanningar í DK Seinastu tvey árini hevur matvøruráðið gjørt kann- ingar av villum fugli í Dan- mark fyri at finna út av, um fuglurin kann vera fongdur við fuglakrími. Bæði í 2003 og 2004 vórðu umleið 3000 ferða- fuglar kannaðir hvørt árið, og her var í fyrsta lagi talan um dunnur og gæs. - Kanningarnar staðfestu, at "lavpatogen aviær influ- enza" er vanlig í villum fuglum í Danmark, sigur matvøruráðið. Sambært læknaligum keldum í Føroyum kann "lavpatogen influensa" í prinsippinum umbroytast til "højpatogen influenza", sum fuglakrímið verður rópt, men sum skilst, veit eingin um, at hetta nakr- antíð er hent. Vísandi til kanningarnar í Danmark, hevur danska matvøruráðið sett nøkur til- tøk í verk, sum eitt nú snúgva seg um, at eftirlit verður í allari framleiðsluni av høsnarungum, har blóð- royndir verða tiknar í øllum høsnarungaflokkum. Eisini skulu frískir ferðafuglar kannast eins og fuglar, sum verða funnir deyðir við vøtn. Danir fara eisini at seta í verk nýggjar reglur fyri al- ing av villdunnu, og reglur verða eisini gjørdar um, at høsn og dunnur skulu alast hvør sær. Upplýsing Matvøruráðið fer at senda út upplýsingartilfar um til- tøk, sum kunnu verja móti smittum, bæði um handils- liga aling av høsnarungum og dunnum, og har kríatúr- ini verða ald til egna nýtslu. Í endanum av hesum mánaðinum fer matvøruráð- ið eisini at skipa fyri tema- degi, har serfrøðingar á øk- inum og umboð fyri vinnu- lívsfelagsskapir verða við. Fuglakrím er ein vir- ussjúka, sum tilvild- arliga hevur stungið seg upp kring um heimin og er kend heilt aftur til 1878 FUGLAKRÍM Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Fuglakrím – ella aviær in- fluenza, sum sjúkan verður rópt á donskum, er ein smittandi virussjúka hjá fuglum, sum kann elva til, at heilir flokkar av høsnum doyggja. Tað merkir, at deyðiligheitin kann verða heilt upp til 100%. Fuglakrím er ein virus- sjúka, sum tilvildarliga hevur stungið seg upp kring um heimin og er kend heilt aftur til 1878. Øll fuglasløg Øll sløg av fuglum kunnu verða rakt av sjúkuni, men ógvuliga ymiskt er, hvørji fuglasløg eru mest sárbar. Sjúkan er best kend millum høsn og kalkunir, meðan sjófuglur tykist vera munandi meira mótstøðu- førur. Fuglakrím stendst av "influenza-A-virus", sum hoyrir til orthomyxvirus- familjuna. Tað vísir seg, at virusið, sum er tað mest sjúkuelvandi, er funnið í sløgunum H5 og H7. Sjúkueyðkenni Sjúkueyðkennini eru ymisk eftir umstøðunum, og tí er ógvuliga torført at siga, um talan er um fuglakrím. Deyðstíttleikin er stórur, eggjaframleiðslan steðgar, trupulleikar eru við anda- dráttinum, eygnabruni við útfloti, vætusamling í høvdinum og blóðsamling kunnu vera tekin um fugla- krím. FUGLAKRÍM Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Sosialurin fregnaðist fyrrapartin í gjár, um føroyingar ætla sær at taka nøkur stig, nú danir eru farnir at seta ítøkilig tiltøk í verk til tess at byrgja uppfyri fuglakrími. Á Heilsufrøðiligu Starvsstovuni vísti Bárður Enni, stjóri, til lands- djóralæknan og lands- læknan, men fyrrapartin í gjár eydnaðist ikki Sosial- inum at fáa orð teir báðar. Í vinnumálaráðnum var landsdjóralæknin, Bjørn Harlov, upptikin á fundi og landslæknin, Høgni D. Joensen, var eisini upp- tikin. Vit fara at venda aftur til spurningin um fugla- krím í einum øðrum blaði. Eingin viðmerking Seta tiltøk í verk fyri at byrgja uppfyri fuglakrími Fuglakrím er best kent millum høsn og kalkunir, meðan sjófuglur tykist vera munandi meira mótstøðuførur Fuglakrím: Deyðstíttleikin kann verða heilt upp í 100% Fimm kommunur samstarva nú um barnaverndarøkið BARNAVERND Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Týsdagin undirskrivaðu fimm kommunur í Eyst- uroy avtalu um eina felags barnaverndartænastu. Kommunurnar, sum eru við í avtaluni, eru Funn- ings-, Sjóvar-, Nes-, Runa- víkar- og Gøtu kommuna. Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, skal eisini skriva undir avtal- una, sum umboðini fyri hesar fimm kommunur- nar staðfestu týsdagin. Sambært lógini um Barnavernd, verður barna- verndarøkið frá 1. januar 2006 lagt út til kommun- urnar at umsita, og tað er í hesum sambandi, at kommunurnar í Eysturoy nú eru gingnar saman um hesa avtalu. Tær fimm kommunur- nar eru samstundis tær fyrstu, sum hava gjørt av- talu um felags barnavernd- artænastu. Hvør kommuna hevur tvey umboð í barnavernd- ini, soleiðis at talan er um tilsamans 10 fólk, sum skulu skipa fyri á hesum øki. Umsitingin av barna- verndartænastuni hjá kommununum verður partur av sosialu umsiting- ini hjá Runavíkar komm- unu. Fólkatalið í hesum fimm kommunum er 7.061, harav 2.077 eru frá 0 – 18 ár, sum er tann bólkurin, ið lógin um barnavernd fevnir um. Søguliga undirskriving- in fór fram í sambýlinum hjá Gøtu kommunu í Norðragøtu. Nýggja lógin um barna- vernd áleggur teimum smærru kommununum at finna saman við øðrum kommunum, soleiðis at hvørt barnaverndarøkið í minsta lagi telir 1500 fólk.