leygardagur 17. september 2005síða 6

6 Nr. 177 - 17. september 2005 Jakob Lange er tann, ið veit mest um donsku útbúgvingar- skipanina. Mánakvøldið hevur hann framløgu um lestrarmøguleikar í Danmark í Miðla- húsinum í Vágsbotni ÚTBÚGVING Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Ein av teimum, ið hava framløgu á kunningarfund- unum á miðnámsskúlunum og í Miðlahúsinum, er Jakob Lange, lestrarleiðari á Københavns Universitet og leiðari á samskipaðu tilmeldingini til danskar lestrarstovnar. Jakob Lange hevur arbeitt í donsku út- búgvingarskipanini í 40 ár. Hann hevur ein fastan teig í morgunblaðnum Politiken, har hann svarar spurning- um um útbúgvingar, og hevur verið vertur á TV2 í sending um útbúgvingar. Hann sigur sjálvur, at hann ivaleyst er tann einstaki persónurin, sum veit mest um útbúgvingar í Danmark, og eisini ein heilan hóp útbúgvingar í øðrum lond- um. Hann sigur, at hann kann svara flest øllum spurningum um langar, miðallangar og stuttar út- búgvingar í Danmark, og hann væntar, at kunna geva teimum ungu tey svar, ið tey sóknast eftir viðvíkj- andi vali av útbúgving. Ikki ein rekrutteringsferð Hann leggur dent á, at hetta ikki eru nøkur rekrutter- ingsferð til Føroyar. Hann hevur einki ynski um, at tey ungu endiliga skulu velja Danmark framum onnur lestrarlond. Hann heldur, at tað er gott fyri landið og tey ungu, at tey leita sær vitan í øðrum londum. Hann kemur til Føroyar fyri at hjálpa teimum ungu við at taka kvalifiseraðar avgerðir um lestur, og fyri at siga teimum hvørji lestr- artilboðini eru í Danmark. Hann heldur fram, at út- búgvingarskipanin í Dan- mark hevur nógvar sterkar síðir, og fleiri útbúgvingar eru sera góðar. Náttúruvísindin stendur í stað Nógv kjak hevur verið í donskum fjølmiðlum um støðuna á donskum nátt- úruvísundaligum og tøkni- ligum útbúgvingum. Með- an tølini á lesandi innan hugvísindi eru vaksandi hava tølini á teimum, ið lesa náttúruvísindi og taka tøkniligar útbúgvingar staðið í stað, og onkun- staðni hava tey verið lækk- andi. Jakob Lange sigur, at hesin trupulleiki sær størri út enn hann er, her er ikki talan um veruligt fall, men heldur um manglandi vøkstur, men at teir arbeiða málrætta við at fáa áhugan fyri hesum útbúgvingum at vaksa. Jakob Lange heldur fram, at størsti trupulleikin á nátt- úruvísindaliga økinum, er at fáa tillagað áhugamálini hjá teimum, ið søkja inn. Alt ov nógv hava áhugað í at læra um hval og afrik- ansk djór, meðan tørvurin er á fólki, ið granska innan bio- og nanotøkni. Høgt støðið innan bio- og nanotøkni Í føroyska kjakinum um gransking hevur verið ført fram, at føroyingar eiga at satsa uppá ílegugransking. Jakob Lange sigur, at bæði í Keypmannahavn og í Århus eru útbúgvingarnar innan bio- og nanotøkni á sera høgum støði, og sostatt væl fyri at skapa komandi føroyskar granskarar. Hesar útbúgvingar eru teoretisk væl fyri, og standa sam- stundis sera sterkt á prakt- iska økinum. Hetta er ikki minst orsakað av at Novo Nordisk er ein donsk fyri- tøka, ið granskar innan hesi øki. Datalogi er ov stirvið Talið á teimum, ið søkja á datalogi útbúgvingina á donsku universitetunum er lækkað nógv. Hetta heldur Jakob Lange vera rættuliga óheppið. Men sigur, at or- søkin fyrst og fremst er tann, at IT-Universitetið er byrjað, og hevur tikið nógv av teimum, ið annars høvdu lisið datalogi á universitet- unum. Vanligu datalogi út- búgvingarnar eru øgiliga teoretiskar, meðan man á IT-Universitetunum arbeið- ir við nógvum praktiskum, sum t.d. animatión av teknifilmum. Jakob Lange sigur, at tey eru í ferð við at gera data- logi útbúgvingina eitt sind- ur meira spennandi. Men at teoriin er sera týdningar- mikil, tí tað er við teimum stóru teoretisku tankunum, at tey veruliga stóru fram- stigini henda. Granskingardepil Jakob Lange hevur ikki innlit í føroysku ætlanirnar innan gransking, men legg- ur dent á, at føroyingar mugu hava í huga, at hetta er eitt lítið samfelag, og at málrættan av gransking er sera týdningarmikil. Hann sigur at føroyingar eiga, at fáa sær breiðu og grund- leggjandi vitanina uttan- landa, og gera nøkur sterk og smøl granskingarum- hvørvi í Føroyum, tí tað er óðamannaverk at royna at fevna breitt í einum so lítlum samfelag. Eitt livandi lestrarleksikon Jakob Lange verður av onkrum róptur ein lestrar guru Ung lesandi, ið velja galnan lestur, eru ein umfatandi samfelags- trupulleiki, kunning um lestrarmøgu- leikar, kann hjálpa ungum at velja rætt fyrstu ferð ÚTBÚGVING Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Mánakvøldið kl. 19.30 verður skipað fyri kunning- arkvøldi um lestrarmøgu- leikar burturi og heima í Miðlahúsinum í Vágsbotni. Tiltakið er partur av stórum kunningarátaki, ið eisini vitjar á teimum trimum stóru miðnámsskúlunum. Tiltakið Markleys Útbúgv- ing er afturvendandi tiltak, men í ár er tað skipað eitt sindur øðrvísi enn undan- farin ár. Hetta er fyrsta tiltak í røðini av fýra, hini verða hildin í november, januar og mars. Tiltøkini venda sær til tey, ið ætlað sær undir hægri lestur. Ætlanin er at lýsa teir møguleikar, ið eru og við hesum geva teimum ungu betri fyri- treytir at velja røttu útbúgv- ingina. Annar hvør velur skeivt Tøl, ið tíðindasendingini á Danmarks Radio P3 hevur fingið hendur á, vísa at upp ímóti helminginum av teimum sum fara undir lestur á donsku universitet- unum gera ikki útbúgving- ina lidna, harav fara 80% undir aðra útbúgving. Hetta er kostnaðarmikið fyri samfelagið, men eisini fyri tey ungu, ið sostatt leingja um lestrartíðina. Tað hevur eisini neilig samfelagslig árin, at arbeiðsfør ung folk, óneyðugt leingja um tíðina tey ikki eru tøk á arbeiðs- marknaðinum. Tað finnast ikki hagtøl fyri hvussu nógvir føroyingar skifta ella gevast undir útbúgv- ingini. Men tað er eingin orsøk at halda, at føroy- ingar eru nakað undantak hesum viðvíkjandi. Tí er kunning sera týdningar- mikil, soleiðis at tey ungu vita, hvat tey velja. Føroyar, Danmark og USA Á hesum fyrsta tiltakinum fara umboð fyri MFS, Søgu- og Samfelagsdeild- ina á Fróðskaparsetrinum, Danmark-Amerika Fon- det/Fulbright Kommissio- nen og Jakob Lange, lestr- arleiðari á Københavns Universitet og leiðari á KOT (Koordinerede Til- melding) at greiða frá um lestrarmøguleikar í Føroy- um og aðrastaðni. Eisini fer Bjarti Meitel, ið hevur lisið tónleik í USA, at svara spurningum um sínar royndir. Skráin fyri tiltakið er hendan: 19.30-19.50: Danmark - Jakob Lange 19.55-20.15: USA - Dan- mark-Amerika Fondet 20.15-20.35: Meginfelag Føroyskra Studenta 20.35-20.50: Fróðskapar- setrið - Søgu- og samfel- agsdeildin 20.50-21.10: Høvi at spyrja um tær einstøku framløg- urnar hvør sær Tað eru Mentamálaráðið, Lestrarvegleiðarafelagið og Altjóða Skrivstovan, sum skipa fyri Markleys Út- búgving 2005/2006. Holger Arnbjerg á Altjóða Skriv- stovuni er samskipari. Hjálpa tær at velja tína framtíð