týsdagur 20. september 2005síða 5

Nr. 178 - 20. september 2005 5 Ótrúligur føroyskur mentanararvur undir hamaran Túsundvís av brøvum og skjølum av ómet- andi virði fyri før- oyska gransking og føroysk-danska mentanararvin eru funnin. Øll henda forkunnuga skjala- goymslan fer undir hamarin í november mánaði, skrivaði danska blaðið BT SKJØL Snorri Brend Ein av teimum týdningar- mestu og verandi skjala- goymslan til at lýsa før- oysku mál- og mentunar- søguna er nú komin undan kavi, eftir at hava verið løgd til viks í Føroyum. Talan er um tað sonevnda "Evensen-Arkivet", sum umfatar fleiri túsund upp- runaliga brøv og skjøl frá føroyska málgranskaranum og prestinum A.C. Even- sen. Øll hesi skjølini fara undir hamarin hjá Bruun Rasmussen Kunstauktioner í Keypmannahavn seinast í november mánað. - Vit fingu eitt tips um málið fyri einum hálvum ári síðni, og hava síðani brúkt tíðina at kanna tað, áðrenn vit nú hava al- mannakunngjørt skjala- goymsluna, sigur Sebastian Hauge Lerche, sum er kommunikatiónsstjóri hjá Bruun Rasmussen. Skjalagoymslan hevur avgerandi týdning fyri føroyska – og eisini danska – mentanararvin, og hevur haraftrat ómetaligt virði fyri føroyska gransking. - Vit hava soleiðis – varliga – mett virðið á skjalagoymsluni til eina fjórðings millión, sigur Sebastian Hauge Lerche. Landsbókavørðurin: - Skjølini hava søguligt virði Seinast í november fara ein hópur av søguligum føroyskum skjølum undir ham- arin á danskari aukti- ón. Martin Næs, landsbókavørður kennir ikki júst hesi skjølini, men viðgong- ur at tað ljóðar sum um hesi skjølini hava eitt stórt søguligt virði SKJØL Snorri Brend Martin Næs segði sunnu- dagin – sama dag sum tíð- indini komu fram - at hann er vitandi um eina samling av skjølum hjá AC Even- sen. Men um talan er um somu skjøl, sum nú fara á auktión veit hann av góðum grundum ikki. Hinvegin so finst ein lóg – tann sonevnda Bókasavns- lógin – har ein hevur tryggj- að seg ímóti, at ment- anargripir verða fluttir soleiðis av landinum. Martin vísir til grein 4 í lógini, har greitt er orðað um handrit, sum ikki mugu flytast av landinum. Í hesum førinum er kortini eitt sindur óvist úr hvørjum tíðarskeiði, hesi skjølini eru. AC Evensen (1874 – 1917) virkaði tað mesta av síni tíð í Føroyum, og tí kunnu hetta vera skjøl frá hesi tíðini. Hinvegin so sigur lógin greitt, at tað er ikki loyvt at taka skjøl og flyta tey í annað land, uttan við loyvi frá landsstýris- manninum í mentamálum. - Men sjálvandi – her kann jú saktans vera talan um eitt heilt annað savn. Men í øllum førum sær hetta út til at vera eitt virðismikið savn, sigur landsbókavørðurin. Bókasavnslógin Í grein 4 í Bókasavnslógini verur soleiðis tikið til: "Bøkur, handrit og onnur verk, ið eru privat ella almenn ogn, eldri enn 100 ár, eru at meta sum mentanargripir og mega ikki flytast úr landinum uttan við serligum loyvi frá landsstýrismanninum í mentamálum". FAKTA Jógvan: Ráðføri meg við onnur Jógvan á Lakjuni, lands- stýrismaður í Mentamál- um, segði við útvarpið sunnudagin, at hann fekk boð fyri nøkrum døgum síðani um at skjølini hjá Evensen fóru at verða seld. Hann fer nú at seta seg í samband við Lands- skjalasavnið og kanska onnur við, fyri at ráðføra seg og síðani taka støðu til, hvat ið tað almenna fer at gera. sb. Martin Næs, landsbókavørður metir at skjølini hava søguligt virði (savnsmynd) Sámal T. F. Johan- sen, landsskjala- vørður hevur ikki sæð skjølini, sum fara á auktión um góðar tveir mánaðir SKJØL Snorri Brend Landsskjalavørðurin sig- ur - í generellari - við- merking, at er talan um privat skjøl so er tað ein privat ogn. Men er talan um almenn skjøl, so eru tey at rokna sum almenn ogn. Er talan veruliga um almenn skjøl, so skulu tey latast Landsskjala- savninum ella øðrum stovni í varðveitslu. Í slíkum førum er tað altíð ein meting, um slík skjøl hava serligt virði fyri okkum føroyingar. Ber kortini ikki til at fáa tey í varðveitslu, so er ein annar møguleiki at fáa ljóstak av skjølunum. Sjálvur hoyrdi Sámal um hesi skjølini fríggja- dagin, tá umboð fyri Bruun Rasmussen (teir sum skipa fyri auktión- ini) sendi honum ein teldupost, har greitt varð frá hesi ætlanini. - Vit eru tí í løtuni í ferð við at kanna, hvat er í øllum hesum málinum. - Vit fara eisini at seta okkum í samband við miðfyrisitingina um, hvat gerast kann um ein partur av mentanararvi okkara soleiðis fara aðrastaðir, sigur hann í stuttari viðmerking. Landsskjalavørðurin: - Kanna hvørji skjølini eru