týsdagur 20. september 2005síða 11

Nr. 178 - 20. september 2005 11 ... um tú ikki orkar at hoyra politikarar viðgera tað, sum farið er – í long- um greinum. Vit hava nógv stórmál at viðgera í Føroyum og áttu at nýtt orkuna til framtíðina. Men av tí at Bjarni Djur- holm, varaløgmaður, í eini grein herfyri royndi seg sum søguskrivara við grovari útspilling av Tjóð- veldisflokkinum og undir- ritaða, havi eg eftir drúgva umhugsan gjørt av at svara aftur. Hetta verður fyrstu ferð, at eg skrivliga greiði frá roynd- unum hjá Tjóðveldis- flokkinum í fullveldis- samgonguni við Fólka- flokkin frá 1998-2003. Høgni Hoydal Tað er stuttligt, men sam- stundis grátiligt at eygleiða, tá menninir í landsins hægstu størvum tríva í pennin og geva sítt íkast til politiska orðaskiftið í land- inum. Her eru stórmál at viðgera og ørgrynna av óloystum trupulleikum. Seinastu mánaðirnar hava bæði løgtingsformaðurin úr Sambandsflokkinum, løg- maðurin úr Javnaðarflokk- inum og nú seinast vara- løgmaðurin úr Fólkaflokk- inum, skrivað greinar í bløðunum. Men ikki eitt orð um politisku ætlanirnar hjá samgonguni ella um tær avbjóðingar, ið skulu takast í dagsins samfelag. Hinvegin er felags boð- skapurin: ABC-samgongan hevur onga ábyrgd av nøkr- um. Tjóðveldisflokkurin er rótin til alt ilt – og tí ræður um at bryggja tær mest ótrúligu íspunnu søgurnar um Tjóðveldisflokkin. Fyri uttanfyristandandi má vera trupult at fata, at tað er Tjóðveldisflokkurin sum er í andstøðu og hinir eru í samgongu. Eitt tað merkiligasta íkastið kom frá varaløg- manni Bjarna Djurholm (BD) fyri einum tveimum vikum síðani. Frá fullveldissamtykt til sambandspolitikk BD hevur gingið á odda í mótsigandi herferðini hjá samgonguni at leggja Tjóð- veldisflokkin og undirrit- aða undir at hava tikið undir við yvirtøkulóg og uttanríkispolitisku ómegd- arlógini. Men hann avdúkar greitt í síni skriving, at hóast hann var landsstýris- maður í undanfarnu sam- gongu, so var hann í and- støðu til alt, sum hendi á fullveldisleið og samstarv- aði als ikki um tey mál, ið samgongan hevði sett sær. Í 2001 arbeiddi lands- stýrið eftir løgtingssam- tyktini um Sjálvstýri Før- oya Fólks. Tað var henda samtykt, ið ásetti: - at Føroya fólk hevur sjálvsavgerðarætt sam- bært altjóða reglum - at Løgtingið setti sær sum mál at skipa Føroyar sum land við fullveldi - at blokkstuðulin skuldi minkast heilt burtur og búskapargrunnur stovn- ast - og at øll stór málsøki skuldu verða yvirtikin innan 2008. Tí var undirritaði eisini positivur, tá Fogh-stjórnin segði seg vilja samstarva um at fáa tey stóru málini á føroyskar hendur. Skjótt kom tó fyri ein dag, at And- ers Fogh eins og Poul Nyrup Rasmussen, vildi bert samstarva um yvirtøk- ur, um vit samstundis játt- aðu at binda okkum til danskan statsrætt og danska yvirvøld í Føroyum. Undanfarna samgonga góðtók ongantíð donsku kravboðini, og tískil gekk eisini so striltið at yvirtaka málsøki. Kortini fjaldi BD ongantíð – hvørki í lands- stýrinum, í almenninginum ella mótvegis donskum politikarum – at hann góð- tók donsku krøvini. Nú hevur hann fingið sín vilja. Burtur er fullveldis- samtyktin, sum Fólkaflokk- urin tíverri ongantíð helt seg til. Men hví hann skal draga Tjóðveldisflokkin við í knæfallið, er framvegis ein gáta. Tjóðveldisflokk- urin hevru ongantíð tikið undir við hesi yvirtøkulóg ella uttanríkispolitisku ómegdarlógini. Munurin millum støðuna í 2002, tá eg tosaði um sjeymílafet móti fullveldin- um, og sambandspolitikkin, ið nú er settur í verk, kann best lýsast við, at tá høvdu vit eina løgtingssamtykt um fullveldi. Nú hava vit tvær løgtingslógir og tvær danskar ríkislógir, har Løgtingið hevur samtykt danska yvirvøld í Føroyum og hevur sjálvboðið lógar- fest eina ómegdarstøðu. Blint hatur til loysingarfólk Greinarnar hjá varaløg- manni eru næstan líka skemtiligar sum greinarnar hjá Virgari T. Dalsgaard. Tykist nærum sum okkurt slag av blindum hatri til ikki bara Tjóðveldisflokk- in, men til loysingar- og fullveldisfólk sum heild. Høvdu tjóðveldisfólk nýtt slíkan málburð og havt slík- ar útspillingar av dønum, sum hesir menn nýta um føroysku loysingarrørsluna, so høvdu vit av røttum kunnað verið løgd undir hatur til Danmark og danir. Men stríðið fyri fólkarætti og javnrætti er ikki eitt stríð ímóti persónum ella ímóti eini aðrari tjóð. Tað er eitt stríð fyri nøkrum – eitt stríð fyri ábyrgd og fyri at vit kunnu samstarva við Dan- mark og onnur lond á jøvn- um føti. Og helst er tað júst her, at skammlopið hendir hjá BD. Tá Tjóðveldisflokkurin mótmælir, at samgongan hevur samtykt danska lóg- gávu, ið ger okkum til ein danskan landslut undir donsku grundlógini, sum bert kann gera avtalur við onnur sum “Kongeriget Danmark” for så vidt angår Færøerne”. So sigur BD, at vit eru ímóti dønum! At vit vilja konfrontasjón og øsing. Vit hava eisini fleiri ferðir hoyrt varaløgmann finnast at Tjóðveldisflokk- inum á tingsins røðarapalli, har hann førir fram, at tjóð- veldismenn hava danskar konur og at tjóðveldisfólk eru í donskum starvi. Jú- men, hvat løgið er í tí? Tað er bert løgið, um tú hevur ta hatursfullu heimsmyndina, at føroyskt sjálvræði er eitt álop á danir. Djurholm er ikki sambandsmaður Fleiri tjóðveldisfólk skíra Bjarna Djurholm sam- bandsmann, men eg haldi ikki, tað er rætt at seta slíkt spjaldur á hann. Bjarni Djurholm heldur seg bara altíð til tey sterkastu og til tey, sum hava valdið. Hann arbeiðir eftir mínum tykki ikki eftir nakrari politiskari hugsjón ella ætlan um at broyta nakað í samfelag- num. Valdið skal vera á somu hondum, sum altíð. Um tað er í vinnulívinum, í politikki ella í viðurskiftun- um millum Føroyar og Danmark. Bjarni Djurholm hevur altíð valt konfrontasjónina og øsingina heldur enn samstarvið, men ongantíð mótvegis teimum, ið hava valdið. Altíð er tað kon- frontasjón við tey, ið krevja rættindir og ikki eru partur av etableraða valdinum. Hetta minnir ikki sørt um tey, sum í skúlagarðinum altíð halda við meirilutan- um og leiðarunum í skúla- flokkinum og gera sítt ítarsta til at tekkjast teimum – við at ýla við úlvunum og leggjast eftir teimum, sum ikki eru inni í hitanum. Søgnin um fullveldis- samgonguna BD leggur í síni grein, trumfin á við at endurtaka útgávuna hjá Óla Breck- mann (ÓB) um samgongu- slitið í fullveldissamgong- uni. Fyri ÓB er alt hetta spælið at geva Tjóðveldis- flokkinum skyldina fyri, at fullveldissamgongan slitn- aði, bert sjónleikur og gykl. Og tað dugir hann sera væl. Men okkurt bendir á, at Bjarni Djurholm trýr sjón- leikinum. Men søgan um fullveldis- samgonguna er í veruleik- anum rættiliga einføld. Tá samgongan varð skip- að í 1998 var tað við sera ringum tannabiti, at Fólka- flokkurin við ÓB og BD, fór í samgongu við Tjóð- veldisflokkin. Øll minnast hvussu Óli Breckman undir samgongusamráðingunum royndi at forkoma sam- gonguni við ótespiligari út- spilling av Heina O. Heine- sen. Og øll minnast, hvussu Bjarni Djurholm sum ting- maður ferð eftir ferð gekk ímóti landsstýrinum í full- veldismálinum – enntá undan og undir samráðing- unum við donsku stjórnina, sum við hesum fekk góð amboð at seta split í sam- gonguna. ÓB segði longu í 1998, at nú kundi Tjóðveldið sleppa at spæla sær við fullveldin- um í eini tvey ár – síðani blaka vit Tjóðveldið út og taka javnaðin ella sam- bandið inn. Hann roknaði ikki við, at tað nakrantíð fór at koma til nakra sam- ráðing við donsku stjórn- ina, og at málið tí fór at doyggja burtur av sær sjálv- um. Hann boðaði eisini javnaðarflokkinum frá hesi ætlan um at skifta, tá val- skeiðið var hálvrunnið – og støðugt var samband mill- um partar av fólkaflokkin- um og javnaðarflokkin um at vera “klárur”. Minst tríggjar ferðir í tíðarskeið- num frá 1998 til 2002 sat Jóannes Eidesgaard uppi á nátt og bíðaði eftir ÓB og BD, sum høvdu lovað teim- um, at fólkaflokkurin fór at skifta hest. Fullveldið fór ov langt fyri Djurholm og Breckmann Men ÓB og BD høvdu ikki roknað við, at eitt sáttmála- uppskot og ein samráðing við donsku stjórnina fóru at koma so langt – og teir noktaðu tískil at góðtaka eina stutta skiftistíð í viss- uni um, at hetta fór at slíta samráðingarnar. Tá ið samráðingarnar slitnaðu á heysti í 2000, gjørdu ÓB og BD klárt at skifta út og taka konfronta- sjónina við Tjóðveldis- flokkin. Bjarni Djurholm varð settur í landsstýrið fyri Finnboga Arge. Frá tá av byrjaðu lands- stýrisfundirnir at gerast stríð og kegl. Og ferð eftir ferð hoyrdu vit BD boða frá í fjølmiðlunum um ætlanir, ið ongantíð høvdu verið viðgjørdar í samgonguni. ÓB og BD høvdu reglu- liga samrøður við javnaðar- flokkin. Men Anfinn Kalls- berg hevði alment boðað frá fólkaatkvøðu, hóast partar av tingmanningini vóru hart ímóti – og hetta vóru ÓB og BD snøgt sagt í øðini um. Teir løgdu hart trýst á Anfinn Kallsberg – eisini alment í fjølmiðlun- um. Og eftir míni meting hava teir havt onkra “klemmu” á Anfinni, tí knappliga broytti hann hugsan og avlýsti fólkaat- kvøðuna uttan so mikið sum at tosa við Tjóðveldis- flokkin áðrenn – tíansheld- ur við undirritaða, sum um- sat málsøkið sjálvstýrismál. Nú var alt klárt at fáa Tjóðveldisflokkin at slíta samgonguna. Tjóðveldis- flokkurin setti fyrst hart móti hørðum við at fara í tingið við lógaruppskotin- um um Sjálvstýri Føroya fólks. Men í seinastu løtu slakaðu vit – og tað var ábyrgdin hjá undirritaða. Miseydnaða slitið Nú høvdu ÓB og BD ikki fingið Tjóðveldisflokkin at slíta sum ætlað, so nú vóru góð ráð dýr. Eftir drúgvar náttarsamráðingar samdust samgonguflokkarnir um eitt uppskot frá Tjóðveldis- flokkinum at samtykkja tingmálið: “Uppskot til samtyktar um Sjálvstýri Føroya Fólks”. Tað var í hesum uppskoti, at blokk- stuðulsniðurskurðurin varð settur til 300-400 mió. kr. og gjørt varð av at yvirtaka alt, so onki fíggjarligt og umsitingarligt trýst skuldi vera á fólki, tá tey á fólka- atkvøðu skulu taka støðu til at skipa Føroyar sum sjálv- støðugt ríki. Men bæði ÓB og serliga BD vóru hart ímóti hesi neyðsemju. Nú høvdu teir jú ikki livað upp til lyftini mótvegis javnaðarflokkin- um – og teir søgdu tað vera óðamannaverk at minka blokkstuðulin og fremja tær yvirtøkur, ið vórðu ásettar í uppskotinum. Eftir langar vøkunætur, grát og tann- grísl, vann tó tann meiril- utin í Fólkaflokkinum, sum tá ynskti at halda fram á fullveldisleið. Eftir hesa uppgerð, var alt eitt støðugt stríð í sam- gonguni. Tá fíggjarlóg skuldi gerast, noktaði BD sum landsstýrismaður at gera nakrar sparingar í rakstrinum á sínum øki við teirri grundgeving, at Tjóð- veldisflokkurin hevði skyldina av blokkstuðuls- niðurskurðinum og nú máttu økini, sum Tjóðveld- isflokkurin umsat, bera prísin. Konfrontasjónirnar Síðani kenna øll søguna. Opið kegl og stríð í sam- gonguni myndaðu lagið. Tjóðveldisfólk vóru ónøgd við gongdina og funnust harðliga at Fólkaflokkin- um. ÓB og BD jarðløgdu Tjóðveldisflokkin í orða- skiftunum á tingi – og teir boðaðu fleiri ferðir frá, at teir fóru at taka undir við uppskotum frá andstøðuni um avgjaldslækkingar, skattalætta, privatar skúla- deplar og annað. Teir leit- aðu eftir einum møguleika at fáa Tjóðveldisflokkin at slíta samgonguna, og allar hugsandi konfrontasjónir vórðu royndar. Teir skipaðu so fyri, at Tjóðveldisflokk- urin misti løgtingsformans- sessin og Edmund Joensen valdur ístaðin eftir valið í 2002. Annlis Bjarkhamar varð sett frá sum lands- stýrismaður sum “hevnd” fyri at Tjóðveldisflokkurin tók undir við misálitis- váttan frá sambands- og javnaðarflokkinum á landsstýrismannin í fiskivinnumálum, grundað á eina kanningarstjóra- niðurstøðu. Hetta var eitt mál, sum hevði fingið ein og hvønn landsstýrismann úr øðrum flokkum at lagt frá sær sjálvboðin. Men sambært taktikkinum hjá ÓB og BD skuldi línan renna út øll sum hon var, so konfrontasjónin við Tjóðveldisflokkin kundi gerast høvuðsmálið, og landsstýrismaðurin varð tí- skil drigin ígjøgnum eitt púra óneyðugt alment sirkus. Alt hetta bert til tess at íspinna mytuna, sum Bjarni Djurholm síðani hevur endurtikið upp í saman saman við ÓB og øðrum fólkafloksmonnum: At VIÐMERKINGAR Fíggindamyndir varaløgmans – les ikki hesa grein... Framhald á næstu síðu