hósdagur 22. september 2005síða 10

10 Nr. 180 - 22. september 2005 Ein av heimsins mætastu antinazistum, Simon Wiesenthal, er deyður 96 ára gamal. Hann var føddur 1908 í eini bygd í Eystur- ríki og kom frá fyrsta degi av at kenna anti- semitismuna uppá sín kropp. Hann yvir- livdi á undurfullan hátt uppihaldi í ikki minni enn 12 kz legum og slapp í 1945 livandi út úr Mauthausen, ið var ein av teimum ræðuligastu legunum. Wiesenthal gjørdist skjótt eitt livandi hugtak við tað, at hann beint eftir stríðslok fór undir at jagstra teir verstu nazi brotsmennininar, sum vóru sloppnir til rýmingar. Eftir stríðslok arbeiddi hann á eini ameri- kanskari dokumentatiónsmiðstøð. Har gekk tað av álvara upp fyri honum, hvussu ræðulig og umfatandi týningin av fóki hansara hevði verið í Nazitýsklandi og í hersettu londunum serstakliga eystanfyri eitt nú Póllandi. Wiesenthal øtaðist yvir ta líkasælu, ið valdaði og hann var sera harm- ur um, at áhugin fyri at gera upp við nazismuna ikki var størri í eftirkrígstíðini. Hann fór tí undir eitt miðvíst kanningar- arbeiði at leita upp allar teir verstu nazi- brotsmenninar fyri at fáa teir fyri rættin. Hetta starv hansara eydnaðist framúr væl. Honum eydnaðist at finna heilt nógvar av teimum vestu brotsmonnunum og síggja til, at teir komu fyri rættin. Wiesenthal var onga løtu yvirtikin av hevndarhugi, Hann vildi júst ikki hava hevnd, men hann vildi hava rættvísi. Við at tryggja at rættvísin sigraði vildi hann tryggja øllum teimum milliónunum, sum nazistarnir týndu, uppreisn. Hann var ein maður, sum mangan nógv rok var um, og hann var ofta í stríð við sítt egna fólk. Hann var sera atfinningarsamur mótvegis statin- um Ísrael, og mælti staðiliga til sótt og semju heldur enn til stríð. Hann var ein stórur humanistur og ein framúrskarandi rithøvundur og eftirmæli hansara verður uttan iva, at hann var ein av teimum heilt stóru persónmenskunum frá einum tíðar- skeiði, har øll menniskjanslig virði vóru undir stórum trýsti. DAGSINS MEINING Sosialurin Ikki hevnd men rættvísi VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Pól Jespersen studentaskúlalærari 1. september fylti Føroya Studentaskúli og HF-Skeið 68 ár. Leingi var hann ein- asti skúli av sínum slagi í landinum, og hann er fram- vegis størstur í sínum bólki og eisini bíligastur í rakstri roknað fyri hvønn næm- ingin. Tað er eingin ivi um, at hesin skúlin hevur havt ómetaliga stóran týdning fyri menningina í okkara lítla landi. Helst nógv størri, enn tey flestu geva sær far um. Hoydalar Síðan fyrst í 60´árunum hevur skúlin hildið til í Hoydølum. Teir 530 næm- ingarnir og einir 75 leysir og fastir lærarar húsast í sjálvum skúlabygningin- um, sum fyllir 40 í ár, og í tveimum húsum, sum í síni tíð hýstu tuberklasjúkling- um. Tey bæði húsini eru nú ávikavist 72 og 97 ára gom- ul. Í 82 varð skúlin í Eystur- oy settur á stovn. Tað lætti nakað um trýstið í Hoydøl- um, men eftir fáum árum var støðan aftur tann sama, og fyrst í 90´árunum kom av álvara gongd á kjakið, at nú mátti nakað gerast. Arkitektakapping varð út- skrivað at útbyggja og um- byggja skúlan. Hon varð avgreidd í 1994. Vinnara- uppskotið varð sett í for- høllina, og har stendur tað enn. Í 97 fylti skúlin 60 ár. Landsstýrismaðurin møtti upp at ynskja til lukku, og so læt hann bumbuna bresta. Útbyggingin í Hoy- dølum varð av ongum. Byggjast skuldi í staðin ein depil í Marknagili. Arbeiðsumstøðurnar Nú er av álvara farið at treingjast um í Hoydølum, bæði so og so. Umhvørvið er annars heimsins besta at halda skúla í, men tað sigur seg sjálvt, at so gamlir bygningar lúka ikki nútíðar krøv. Undirvíst verður í alt ov smáum hølum við ong- ari útlufting. Tá ið tímarnir byrja, nærkast hitin eftir lítlari løtu 30 stigum. So er at lata upp hurð og vind- eyga - í fleiri stovum fæst bara eitt av 4 vindeygum upp. Næmingarnir kunnu so sita og kulsa. Her eru líkasum bara tveir møgu- leikar, sum hvørgin fremur nakra hugsavnan. Tað er heilt vist, at tað eru ikki nógv onnur starvsfólk hjá tí almenna, sum høvdu latið sær slíkar arbeiðsumstøður lyndað, hvørki í landsstýri, mentamálaráði, brunaum- sjón ella arbeiðseftirliti. Í 1999 varð útbúgvingar- álit skrivað. Á kunnandi fundi í Hoydølum læt ein nevndarlimur okkum vita, "at tað er á miðnámsøkin- um, teir stóru pengarnir eru at spara. . ." . So vistu vit tað, men tá varð longu spart inn at beini. Av árligu játtanini fara nøkur og hálvfems prosent til lønir. Tá ið einir tveir mánaðir eru farnir av skúlaárinum, koma boðini: "Nú skal ikki keypast meira í ár". Her er eingin bøn, heldur ikki í lærugreinum, sum krevja amboð til at gera royndir. Í mong ár hevur játtanin til søvn og vanligt viðlíkahald ikki verið nøktandi. Tí forfalla bæði bygningar og søvn. Foreldur hava tað á orði á foreldrafundum. Skúlavegurin Av parkeringsplássum eru á hesum stóra arbeiðsplássi bara helvtina so mong, sum brúk er fyri. Tí standa bilar eisini parkeraðir har, sum forboðsskelti av trygdaráv- um eru sett upp. Oman- koyringin til skúlan er ein søga heilt fyri seg. Í fleiri áratíggju hava myndugleik- ar, almennir og kommunal- ir, trætst um, hvør hevur ábyrgdina av hesum vega- stubba. Tað gera teir enn, og tí verður einki gjørt, hóast ein liðug verkætlan lá á borðinum fyri næstan fjórðingsøld síðani. Seinast ið frættist frá hesum máli, var tað farið í ein arbeiðs- bólk í Mentamálaráðnum. Ófriður um upptøku Í próvtøkutíðini í vár var sum kunnugt ófriður um skúlan í Hoydølum (og aðrar miðnámsskúlar). Ikki av omanfyri nevndu ávum, men av næmingaupptøkuni til komandi skúlaár. Ar- beiðslagið hjá Mentamála- ráðnum førdi til, at skikk- aðir næmingar í hópatali til miðnámsskúlarnar alt ov leingi vórðu hildnir í óvissu um upptøkuna. Haraftrat vórðu nógvir næmingar av- vístir. Eftir at málið varð viðgjørt í fjølmiðlunum og eftir mótmæli bæði frá lær- arum og foreldrum ljóðaði frá myndugleikunum, at nú skuldu kortini allir skikk- aðir næmingar til studenta- skúlar og hf-skeið verða tiknir upp, sum siður hevur verið í mong ár. Tað skuldi Mentamálaráðið síggja til, so ella so. Í summarfrítíðini var so eitt lítið millumspæl, tá ið vit í útvarpsviðtali hoyrdu rektaran siga frá, at nú hevði hann mist alla vón um bata. Hetta var í sam- bandi við ætlaða depilin í Marknagili. Í tí skili byrjaði nýtt skúlaár. Dagin, tá ið byrjað varð, visti leiðslan ikki fyri vist, hvussu nógvir flokkar skuldu vera. Á málsligu deild vóru eftir boðum úr Mentamálaráðnum møttir 76 næmingar, sum fyribils vórðu settir í 3 flokkar við 24, 26 og 26 næmingum. Haraftrat stóðu nakrir næmingar á bíðilista. Mentamálaráðið visti full- væl, at Yrkisfelagið hevði verið í drúgvum, dýrum og beiskum verkfalli um næm- ingatalið í flokkunum. Ikki við hølisviðurskiftunum í huga, men av námsfrøðilig- um ávum, sum væl og virðiliga er grundgivið fyri í bløðunum. Á náttartíð varð tá niðurfeld ein semja, at næmingatalið í flokkun- um skuldi vera í mesta lagi 24. Tó kundi í heilt serlig- um føri verða vikið frá hesi reglu; hugsað varð t.d. um, at onkur AFS næmingur kanska kundi verða tikin upp í ein fullan flokk. Ella at onkur næmingur flutti heimaftur úr útlondum. Tað líkist ongum, at Menta- málaráðið ikki virðir hesa semju, tí her er als ikki talan um serstakar umstøð- ur. Ráðið visti umsøkjara- talið longu hálvan mars, men tað hevur ligið á boð- unum og hevur, hóast eyka- játtanir og politiskt trýst, ikki gjørt sítt arbeiðið til lítar. Tað er beiskt hjá yf-lim- um at vita sær, at nýggja skúlaárið byrjaði, sum tað farna endaði, við ófriði. Tað er eisini beiskt hjá nýggjum miðnámsskúla- næmingum, og foreldrum, at stríð skal vera um teirra flokk frá fyrsta skúladegi. Skommina eigur Menta- málaráðið einsamalt. Skúlin í Hoydølum í andróðri