mikudagur 28. september 2005síða 8

8 Nr. 184 - 28. september 2005 Eftir sera stóru vónirnar til at finna olju á land- grunninum fyri umleið fimm árum síðani eru bæði føroyingar og oljufeløg vorðin meira realitisk. Hugtakið at vera "varisliga bjartskygd" er komið inn í oljumálið og er tað eisini gott. Umleið 10 ár eru farin, síðani vit av álvara fóru at fyrireika oljuleiting við Føroyar. Í oljuhøpi er tað ikki nøkur long tíð. Men stórar íløgur eru uppá spæl og til ber heldur ikki at bíða út í tað endaliga. Okkurt positivt skal henda, um oljufeløgini framhaldandi skulu vera ver- andi her og gera íløgur. Tað var so júst tað, sum hendi í fjør, tá nøkur av stóru oljufeløgunum í heiminum, ChevronTexaco og Statoil, gjørdu eitt stórt fund beint við markið. Tað líkasum hevði katalysatoreffekt við sær soleiðis, at fleiri feløg bráddliga vístu 2. útbjóðing á okkara landgrunni áhuga. Um hetta fundið ikki varð gjørt, tó at tað liggur á bretskum øki, so er ikki vist, um nakar áhugi hevði verið fyri nýggju útbjóðingini. Men har vóru vit so heppin. Fundið skamt frá markinum birti lív í aftur vónirnar, at olja finst við Føroyar. Og nú sleppa hesar vónir so at standa sína roynd. Tí um gott og væl eitt hálvt ár verður borurin eftir øllum at døma settur í undirgrundina aftur. Og tað eru ikki hissini brunnar, sum skulu borast. Hesir eru so mikið kostnaðarmiklir, at talan helst verður um at leggja fýra brunnar saman til tveir. Stórur partur av undirgrundini er fjaldur av tjúkkum basaltfláum. Torført er at síggja gjøgnum basaltið og gera av, hvar tað er best at leita. Men eftir stórt kanningarbeiði halda oljufeløgini seg nú síggja nakað undir basaltinum, sum kann vera stórar olju- keldur. Og tað eru hesar, sum feløgini næsta summar og møguliga eisini í 2007 fara at bora niður til. Her kann vera talan um "knald eller fald". Verður olja funnin undir basaltinum kann tað skapa ovur- stóran áhuga aftur fyri undirgrundini. Verður eingin olja funnin har, so kann tað hava við sær, at allur áhugi fer at kølna fyri ikki at siga steðga upp. Hóast tol krevst og hóast nógvir brunnar kunnu verða boraðir, áðrenn rakt verður við rakstrarverdug fund, so má tó sigast, at brunnarnir á basaltinum í kom- andi árum fara at fáa avgerandi týdning fyri, hvussu nær ella fjart eitt føroyskt oljuævintýr er. Men sær "svart" út inni á basaltinum, so er tó heldur ikki orsøk til at missa alla vón vón. Tí úti við markið eru so eisini møguleikar. Fundið hinumegin á bretskum øki, sum fekk glið á aftur á Atlantsmótinum liggur so tætt upp at føroyskum øki og kann vera so mikið stórt, at tað fer at "smitta" av uppá loyvini okkaru megin. At feløgini vilja arbeiða báðumegin markið. Sum støðan sær út í løtuni, so vendir tað rætta vegin. Árini 2006 og 07 kunnu gerast týðandi aldarmót fyri føroyska samfelagið bæði so ella so. DAGSINS MEINING Sosialurin Nú nærkast VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. A. Guttormur Djurhuus At eitt prus kann taka ilt fyri seg vita vit øll. Vit vita eisini øll at eitt sár hevur bestu møguleikar at lekjast, um tað verður hildið reint. Um umhvørvið er lívsørt, er eingin vandi fyri smittu uttanífrá og møguleikarnir fyri grøðing teir bestu.Tað varð einaferð hildið, at vandin fyri smittu var av ongum ella lítlum týdningi. Tók ilt fyri seg kundi brun- in lættliga berjast niður við antibiotika. Men sum árini liðu gjørdist fleiri og fleiri bakteriur mótstøðuførar móti antibiotika. Tær gjørd- ist resistentar. Ikki bert resistentar, men multiresi- stentar. Tað merkir at tær gjrødust resistentar ímóti fleiri ymiskum sløgum av antibiotika. Í dag eru trupulleikarnir stórir av smittu, sum stendst av multiresistentum bakterium. Serliga eru trupulleikarnir stórir á sjúkrahúsum, og hevur trupulleikin tískil fingið navnið sjúkrahúsjúkan, hóast tað ikki er nøkur sjúka. Besta amboðið at berja niður vandan fyri smittu av multiresistentum bakterium er reinføri. At reinføri fyribyrgir smittu, vísti ungarin Ignaz Semmelveis longu í 1843. Føðideildin á sjúkrahúsin- um í Wien, har hann ar- beiddi, var býtt sundur í tvey. Á aðrari deildini starvaðust ljósmøður og á hinari læknakandidatar. Á ljósmøðursíuni var deyðs- títtleikin áleið 3 %, men á læknasíðuni millum 10 og 30 %. Semmelveis legði til merkis at læknakandidatar- nir kundu fara frá líkskuri til føðihjálp, uttan at vaska hendurnar. Aftaná kravboð um at hendurnar skuldu vaskast í klorvatni aftaná líkskur og tá farið varð frá einari barnakonu til aðra, fall deyðstíttleikin niður á 1,3 %. Sum ikki eina ferð noktaði akademiska verðin at boyggja seg fyri veru- leikanum og varð Semmel- weis rikin úr Wien og heim aftur til Ungarn. Har gjørd- ist hann tó professari og fekk trýst ígjøgnum at føði- deildirnar vórðu reformer- aðar. Eitt gjøgnumført reinføri, frá umhvørvi til sjúkling, hevur víst seg at vera besta fyribyrgingin móti sjúkra- hússjúku. Og her hava vaskikonurnar, menn eru helst ónýtiligir til hetta krevjandi arbeið, týdning- armiklan leiklut. Skúribust, soda, klorvatn og grønsápa, saman við dugnaligum vaskikonum, hevur víst seg at vera besta amboðið móti hesu herviligu ígerð. Meg minnist eina ferð, tá eg sum ungur maður ar- beiddi á eini kanningar- stovu, ið royndi at menna nýggjan heilivág, at nú kuldi sparast. Og sjálvandi skuldi sparast frá í neðra av. Vaskikonurnar skuldu skerjast. Tá reistist kann- ingarstjórin Bo Lam, sum seinni gjørdist professari, og segði at um skerjast skuldi átti tað at vera frá toppinum av og ikki frá í neðra av. Lutvís gingu fleiri vaskikonur í løn ímóti ein- um akademikara og lutvís vóru dugnaligar vaskikonur ringari at fáa fatur á enn dugnaligum akademikar- um. Tær fann tú ikki undir hvørjum steini! Og so varð. Tá sparast skal á Lands- sjúkrahúsinum er tað altíð í niðara enda at skorið verð- ur. Tað er teimum lægst løntu at farið verður eftir. Næstu ferð skert verður, roynið tá at skera av í ovara enda. Koyrið nakrar stjórar heim og kanska nakrar yvirlæknar við teimum. Tað munar nógv betur og nervar ikki sjúklingarnar. Ikki er lang síðani at einsamallur dani stjórnaði øllum sjúkra- húsinum uttan stórvegis trupuleikar, so óneyðugt skuldi veri við einum riðili av stjórum. Sjúkrahússjúka og reingerð Mikkjal Hammer 850 Hvalba Eftir at hava fingið fiski- loyvini fyri næsta hálva árið, har aftur ein stórur niðurskurður er í hjáveiðu- kvotuni, situr man spyrj- andi um ætlanin nú er at avreiða bólk 1 sama veg sum rækjuskipini. Hjáveiðukvotan hjá bólki 1 er atgongumerkið til inn- aru leið. T.v.s. at fyri at kunna fiska upsa og annað á innaru leið, er neyðugt at kunna fiska tosk og hýsu. Henda kvota var uppruna- liga 100 tons av ávikavist toski og hýsu fyri hvørt hálvárið. Men eftir at hava móttikið fiskiloyvini fyri næsta hálva árið, staðfesta vit at hon nú bert er 40 tons. Og tá okkara niður- skurður nú í tveimum før- um er nógv størri enn hjá øðrum líknandi skipabólk- um, so er spurningurin, hvat vil Fiskimálaráðið við bólki 1. Hesin niðurskurður er kanska bara promilllu av heildarveiðuni, men fyri bólk 1 er hesin niðurskurð- ur ein stórur partur av hjá- veiðukvotuni Teir flestu lemmatrolar- arnir eru heimahoyrandi í Suðuroynni, men vónandi er avstandurin ikki so stór- ur suður, at landsstýris- maðurin ikki veit, hvat fylgir hetta kann fáa fyri hesi skip og Suðuroynna. Fyri okkum sum varða av hesum skipum er hettar sera ørkymlandi. Hettar kemur beint eftir at lands- stýrismaðurin hevur sett kunngerðir í gildi (fiska- pakkan), sum ger at vit ikki í sama mun sum áður, kunnu hava ein fíggjarliga skilagóðan rakstur. Og sum er, er raksturin sera tungur, serliga av høga oljuprísinum, og við fram- haldandi minkandi rættind- um, gongur skjótt skeiva vegin. Vónandi var hettar ein kiksari hjá landstýrismann- inum, soleiðis at vit aftur fáa somu hjáveiðukvotu, sum vit høvdu áður, í øllum føri ikki størri niðurskurð enn aðrir í prosentum. Um ikki, so fari eg at heita á landstýrismannin um greitt at boða frá, at hettar verður politikkurin mótvegis lemmatrolarunum, soleiðis at vit kunnu taka neyðug stig fyri at minimera tapi hjá partaeigarum og øðrum ognarum. Er bólkur 1 (Lemmatrolarar) skjótt søga eisini?