mikudagur 28. september 2005síða 20

20 Nr. 184 - 28. september 2005 iska. Aðrastaðni er býtið millum rík og fátæk meira ekstremt. Í Danmark kunnu flestøll liva eitt sámuligt lív uttan at mangla tað mest elementera, sum mat, klæðir og íbúð. Spurningurin er so, um hetta er gott ella skitt, positivt ella negativt? Argumentið hjá liberal- istunum og Evu Kjer-Han- sen (til fyri viku síðani) var, at størri ójavni skapti dyna- mik. Men soleiðis sum stórar kanningar vísa, so hevur tað ferð eftir ferð verið staðfest, at Danmark liggur í toppinum, tá tað kemur til kappingarføri í altjóða høpi. Frælsi, javnaður og brøðralag Javnleikin í Danmark forð- ar ikki fyri frælsi, opinheit og vilja til broytingar. Hin- vegin ger javnleikin, at samfelagið er vælorgani- serað, at samarbeiði millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum virkar væl og uttan størri rembingar. Samfelagið hevur eisini verið ført fyri at tillagast globaliseringini so líðandi, tað hevur verið ført fyri at arbeiða og hugsa uppá nýggjar mátar. Frælsi er eitt nógv brúkt og misbrúkt hugtak. Frælsi kann vera tóm ideologi, ella tað kann hava eitt konkret innihald. Hetta innihaldi má í fyrsta vera frælsi at kunna velja. Uttan nakað at velja ímillum er frælsið tómt. Livir eitt menniskja í materiellari armóð, uttan útbúgving, uttan fakliga vitan, uttan tak yvir høvdið, og kanska uttan arbeiði - so er einki reelt at vejla ímillum. Spurningurin er so eisini hvat fólk halda vera mo- ralskt og politiskt rætt. Tað politiska bendir tann vegin, at tað ikki er ynskiligt við ov stórum ójavna millum rík og fátæk. Samfeløg við stórum stættamunum hanga stutt sagt illa saman, ofta merkt av ófriði og kriminaliteti. Tey hava ov lítið "kitt" at sjóða samfelagið saman til eina hampiliga harmoniska eind. Hvat vísir Gini-talið í myndini? Gini-talið ella giniindexið vísir í einum tali hvussu jøvn ella ójøvn inntøkan er býtt í einum landi. Um øll hava líka stóra inntøku, alt stendur á jøvnum, so er talið 0 (null). Um, hinveg- in, ein persónur eigur alla inntøku í landinum, so verður talið 100. Tey lond í verðini, sum hava ójavnast býti, liggja í Afrika og Suð- uramerika. Býtið er javnast í teim vestureuropeisku londinum. Myndin vísir gongdina eitt næstan 10-ára skeið. Frá miðuna av 90- unum (OECD-tøl) til 2004 (UNDP-tøl). Hvat halda danskir veljarar Nógva orðaskifti, sum kom burturúr orðunum hjá socialministaranum Evu Kjer-Hansen og ikki minni hennara dementi fáar dagar seinni, hevur eisini fingið nýggjar meiningarkanning- ar framm. Hvat halda velj- ararnir? Er tað ynskiligt við størri ójavna? Svarið er rættiliga greitt, samb. Jyllandsposten 24.9. 2005. Tað vísir, at 73% av veljarunum halda ikki, at tað er gott at økja um ójavnan í samfelagnum. Bert 19% halda tað vera skilagott at gera tey ríku ríkari og tey fátæku fátæk- ari. Føroyar? Hvar eru Føroyar? Kanska hveði tað verið áhugavert, at rokna Gini-talið út fyri Føroyar. Hvør kann gera tað, so vit kunnu saman- bera okkum við onnur? Keldur: OECD: Economic Studies no 34, 2002/1 UNDP: Human development Report. 2004 http://hdr.undp.org/reports/global/ 2004/ Jyllandsposten 18.september+ 24. september Politiken fleiri nr. sept 2005. H. Tjørnehøj: Det gik godt indtil 1901. Politiken 25.9.06 Dollars fyri eina Euro 1. November 2004 - 26. september 2005 1,18 1,2 1,22 1,24 1,26 1,28 1,3 1,32 1,34 1,36 01-nov-04 02-dec-04 02-jan-05 02-feb-05 05-mar-05 05-apr-05 06-maj-05 06-jun-05 07-jul-05 07-aug-05 07-sep-05 RG-2005 Kelda:ECB Gongur kurvan upp, styrkist Euro: € Gongur hon niður, styrkist Dollar: $ "Katrina" "Rita" Meldurstormarnir hava ávirkað dollarkursin, men europeiski búskapurin koyrir trekt Sum myndin vísir, so hava báðar melduródnirnar, "Katrina" og "Rita" sum tær kallaðust, ávirkað dollarkursin negativt. Men myndin vísir eisini, at Katrina virkaði nógv harðari enn Rita. Sum heild er kursurin á euro viknaður seinasta mánaðin. Euroland, ella londini sum brúka euruna, er tað økið í Heiminum, har búskapurin gongur trekast. Øll hini størri økini, Kina, India, Russland Brasilia, Japan og USA, hava nógv størri búskaparligan vøkstur enn Euroland. Valið í týsklandi, sum gav eitt ’gruggut’ úrslit, gjørdi ikki støðuna betri. Bankafólk halda, at valið gav tað verst hugsandi úrslitið fyri eurona. Útlit er nú til eina "Grosse Koalition" millum SPG við Schröder og CDU við Merkel Framhald av síðu 13 TRYGD Jan Müller jan@sosialurin.fo Føroyska sjóbjargingar- støðin MRCC hevur verið rættiliga í miðdeplinum nú í seinastuni eftir vanlukk- una við farmaskipinum Jøkulfell. Frammi hevur verið, at støðin treingir til ábøtur. Bjarni Djurholm, landsstýrismaður í olju- málum heldur ikki, at olju- feløgini, sum ætlandi fara undir boring næsta ár hava nakað at stýra fyri. - Eg havi noterað mær at- finningarnar móti MRCC støðini, sum eru settir á prent. Síggi at landsstýris- maðurin í fiskivinnumálum hevur sett sær eina skrá upp, hvussu man t.d. tøkni- liga útbyggir støðina, so- leiðis at hon er í samsvar við krøvini til nýggjastu tøknina á økinum og her serstakliga við bjarging fyri eygað. Og at landsstýris- maðurin í fiskivinnumálum eisini vil endurskoða tær mannagongdir, sum eru. Hetta haldi eg er eitt sera positivt signal at senda út, og hevur landsstýrismað- urin í tí sambandi eisini gjørt løgtingið varugt við, at tað skulu gerast íløgur í nýggja tøkni. - Vil tú harvið siga, at oljufeløgini, sum skulu til at bora næsta summar, skulu kenna seg trygg, tá tað um trygdina av sjónum ræður? - Tey skulu kenna seg trygg, men tað er eingin loyna, at tekniska útgerðin hjá MRCC støðini eru ikki tann allar nýggjasta. Flestu ásanna, at støðin annars hevur virkað væl. Men tíð- in fer við øllum, og eg trúgvi tað er neyðugt at gera nógvar ábøtur. Taka vit t.d. sendiútgerðina so er hon av slíkum slag, at tað næstan ikki fáast eykalutir til hana meira. Men lands- stýrismaðurin hevur so tikið stigið og fer í holt við at uppgradera støðina, og tí haldi eg, at oljufeløgini, sum fara at arbeiða á land- grunninum næsta summar, skulu kenna seg trygg. OLJUPENGAR Jan Müller jan@sosialurin.fo Enn eru millum 30 og 40 mill. kr. eftir at brúka av upphæddini, sum oljufeløg frá bæði 1. og 2. útbjóðing hava latið til førleikamenn- ing. Landsstýrismaðurin í oljumálum, Bjarni Djur- holm sigur við Vinnusíður- nar, at hann fer at taka spurningin um oljupengar- nar upp í næstum, tí har eru viðurskifti, sum eiga at endurskoðast. - Øll skipanin eigur at verða endurskoðað ikki minst við tí fyri eygað, at landsstýrið hevur sett sær onnur mál um, hvussu vit skipa hetta samfelagið tery næstu 10 árini og her hugsi eg m.a. um gransking. Landsstýrismaðurin úti- lokar tí ikki, at førleika- pengar frá oljuvinnuni kunnu verða brúktir øðrvísi í framtíðini her m.a. til granskingaruppgávur. - Vit eru tó vitandi um, at pengarnir verða játtaðir í samstarvi við tey feløgini, sum koma til Føroya at arbeiða og at tey sjálvsagt hava áhuga í at seta síni fingramerki á, hvat pengar- nir verða brúktir til. So- leiðis hevur gongdin verið higartil, og tað er tað fult forstáilsi fyri. Men í mín- um samskifti við feløgini havi eg eisini sagt, at tað liggur fyri stavn, at man helst eigur at hyggja eftir skipanini tó ikki fyri at kollvelta hana men meira fyri at regulera hana. Sjálvur heldur Bjarni Djurholm, at pengarnir, sum oljufeløgini hava játta at lata sum part av loyvun- um, eiga at verða meira úrslitsorienteraðir, soleiðis at tað, sum kemur burtur úr í síðsta enda, gevur eina nyttu. Tað er kanska serliga nú ein nýggj fíggjarlóg er fyri stavn, at man tekur tað upp. Hesir pengar eru tó ikki tiknir við í fíggjar- lógarviðgerðini. Oljufeløg skulu ikki stúra fyri trygdini Endurskoða oljupengar www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo