hósdagur 29. september 2005síða 15

Forteytin fyri eini væl eydnaðari einskiljing er, at almennu parta- feløgini verða seld í einum. Tað forðar fyri skaðiligu árinunum, sum valdsstríð mill- um smáar partaeig- arar hevur við sær, og gevur teimum, sum keypa, umstøðurnar at fara til arbeiðis alt fyri eitt EINSKILJING Jákup Mørk Somikið greið vóru bóðini, sum Björgólfur Guðmunds- son gav, tá hesum á vinnu- degnum í seinastu viku helt fyrilestur í Norðurlanda- húsinum. Fyrilesturin hjá Björgólfi snúi seg fyrst og fremst um sokallaða íslendska ævin- týrið. Altso hvussu tað ber til, at íslendingar seinastu fáu árini hava havt ein met- stóran búskaparvøkstur, eins og teir hava framt hóp- in av risa-íløgum í stórum altjóða fyritøkum. Einskiljing alt- avgerandi Björgólfur legði fyrst og fremst dent á, at fortreytin fyri íslendska vøkstrinum var, at politiska skipanin seinastu tíggju árini ella so hevur broytt fyritreytirnar hjá íslendska vinnulívinum, soleiðis at hetta hevur havt optimalar vakstrarmøgu- leikar. Í hesum nevndi hann broytta vinnulóggávu, al- tjóða handilsavtalur og eina gjøgnumskygda skatta- lóggávu, har partafelags- skatturin einans er 18%, meðan kapitalvinning- skatturin bert er 10%. Men fram um alt, so legði hann dent á, at ein- skiljing av íslendska fíggj- arkervinum var tað, sum skundaði undir broytingar- nar. - Sambært serfrøðingum var hetta ein av mest mar- kantu broytingunum síðani seinna heimsbardaga, og tað kollvelti strukturin í ís- lendska búskapinum, eins og tað undirstrikaði al- menna viljan at gera greið- an skilnað millum almenn og privat áhugamál. Við hesum seinasta peik- aði hann á tann veruleikan, at tá stórar fyritøkur verða einsskildar, so tekur hetta at kalla øll politisk áhugamál úr fyritøkuni, sum ístaðin fær eina nógv størri orku til at miðsavna seg um fíggj- arligan og búskaparligan vøkstur. Og ikki minst, so skundar hetta eisini undir tær avgerðir, sum eru neyð- ugar, tá ein fyritøka skal rættast meira miðvíst móti teimum krøvum, sum al- tjóðagerðingin í dagsins samfelag setir. Hartil legði Björgólfur eisini dent á týdningin, sum einskiljingarnar hava havt fyri íslendska búskapin, sæð úr einum landspolit- iskum sjónarmiði. Økti almenni kapitalurin hevur gjørt tað møguligt at nið- urgjalda skuld, eins og munandi upphæddir vórðu avsettar til gransking, und- irvísing og heilsuverki. Seljið ikki í bitum Tá tosað verður um, hvørj- um leisti ein føroysk ein- skiljing skal ganga eftir, tykist politisk semja vera um, at hetta skal gerast eftir eini skipaðari tilgongd, har størstu fyritøkurnar verða seldar við ávísum prosent- pørtum yvir eitt ávíst ára- mál. Men júst hetta var nakað, sum íslendski vinnulívs- maðurin ávaraði ímóti. - Sjálvur eri eg sannførd- ur um, at lykilin til væl eyd- naðu einsskiljingarnar var, at strategiskir og sterkir íleggjarar alt fyri eitt fingu loyvi at keypa sær avger- andi meirilutar í fyritøkun- um. Sum úrslit av hesum, so fóru somu íleggjarar - sum høvdu sprænt hópin av pen- ingi í fyritøkurnar - alt fyri eitt til verka. Teir settu hjól- ini ígongd, soleiðis at neyð- ugu broytingarnar vórðu gjøgnumførdar. Samstundis var semja um, at talan ikki bleiv um at selja smærri aktiupostar til ein breiðan íleggjaraskarða yvir eitt longri áramál. Hetta forðaði fyri óvissu og einum valdsstríði millum eigar- arnar. Nakað sum altíð hev- ur negativ árin fyri feløgini og harvið íleggjararnar. Sjálvur er Björgólfur í dag nevndarformaður í Landsbankanum, sum er fyrrverandi almenni pen- ingastovnurin. Ein banki, sum varð einsskildur í 2002, og sum síðani er vaksin við nærum ófatu- ligari ferð. Bankin er í dag á listanum yvir teir 250 størstu bankarnar í heimin- um, og í norðanlondum er hann nummar níggju, tá tosast skal um størstu bank- arnar. Her hava nýggju eigar- arnir lagt dent á eina skjóta menning av bankanum. Fyrst og fremst, so eru ís- lendsku bankarnir í dag fíggjarstovnar hjá størstu íslendsku fyritøkunum, og bara hetta í sjálvum sær hevur økt munandi um virksemið. Hartil gav tað eisini øktan umsetning, at almenna bústaðarfíggingin varð avtikin. Saman við øktu vinnulívsfíggingini er bankin eisini farin at veita ráðgeving og lán, tá ís- lendskar fyritøkur fara á altjóð marknaðinum, og at enda eru stórar íløgur gjørdar uttanlands, soleiðis at virkisøkið nú fevnir um nakað nógv meira enn tað, sum bara gongur fyri seg í Íslandi. Hetta metir Björgólfur vera eina gongd, sum hevði verið púrasta ógjørlig við einum almennum eigara- skara, og samstundis hevur tað mótprógvað óttanum um, at einsskiljingarnar fóru at kosta arbeiðspláss. Tí við økta virkseminum hevur bankin í dag eitt munandi størri tal av starvsfólkum, enn talan var um áðrenn einsskiljingar- nar. Eisini hevur Björgólfur áhugamál í eini stórari heilvágsfyritøku, Pharma- co. Hesa keypti hann saman við øðrum í 1999, og síðani hevur fyritøkan verið fyri støðugum vøkstri, soleiðis at hon í dag er tann 9. størsta av sínum slag í heiminum! Altjóðagerðin Stóri vøksturin, sum ein- skiljingin av fíggjarsektor- inum hevði við sær, læt av álvara upp fyri eini altjóða- gerð av íslendskum vinnu- lívi. Við 300.000 íbúgvum ásannaðu íslendskir vinnu- lívsmenn skjótt, at skuldi framhaldandi vøkstur skap- ast, var fyrsta fortreytin, at marknaðirnir vórðu øktir. Við umfatandi strategisk- um íløgum, hevur íslendski búskapurin seinastu árini havt ein metstóran vøkstur, sum støðugt hevur ligið um 5%. Ikki minst takkað verið nú privata fíggjarsektorin- um, sum hevur tvífalda sítt ískoyti til BTÚ úr 4% í 8%. Íslendingar eiga í dag íløg- ur uttanlands fyri íalt 60 mia kr., og bara í Bretlandi er talið 20 mia kr. Og tá hann at enda tosaði um føroysku einsskiljingar- tilgongdina, ivaðist ís- lendski ríkmaðurin ikki í, at hetta er eitt øki, har føroy- ingar kunnu draga stóra nyttu av íslendsku roynd- unum. - Føroyar og Ísland hava eina serstaka støðu, og hetta verður eisini prógva í nýggju samhandilsavtaluni. Tá tú handlar, er álit mill- um partarnar størsta aktiv- ið, sum tú kanst hava, og einastandandi avtalan mill- um Føroyar og Ísland prógvar eisini, at partarnir hava álit á hvørjum øðrum. Vit hava álit á rættarskip- anum og lóggávunum í báðum londunum, og hetta undirstrikar eisini, hvussu nær tengd vit eru mentunar- liga og søguliga. - Tí ivist eg heldur ikki í, at vit eiga at samstarva. Hvørki av londunum er somikið stórt, at vit ikki fáa fyrimunir við einum sam- starvi, har vit koma at standa sterkari, enn vit gera hvør sær. Men skulu vit gera tað, so mugu vit lata marknaðarkreftirnar ráa. Einsskiljingar av almenn- um fyritøkum eru ein av fortreytunum fyri hesum, og eg bæði rokni við og vóni, at føroysku einsskilj- ingarnar verða eins væl- eydnaðar, sum tær ís- lendsku vóru tað. Og skulu vit fáa fult gagn av hesum, so má tað gerast fult og heilt, heldur enn at fara í smáum fetum við einum breiðum og spjaddum eig- araskara. Hetta er sum ein barnsburður, tí tú kanst ikki bara gera tað hálvt, helt hann. Nr. 185 • hósdagur • 29. september 2005 • 79. árgangur • www.sosialurin.fo Tað nyttar einki at einsskilja almennar fyritøkur í smáum bitum. Tað førir bara til klandur millum smáar partaeigarar. Heldur eru hyggjuráðini at selja avgerandi meirilutar til teirra, sum hava ráð og vilja at keypa. Eru smærru íleggjararnir ikki nøgdir við nýggju leiðslurnar, kunnu hesir altíð gera sínar íløgur aðrastaðni, staðfesti nevndarformaðurin í Íslendska Landsbankanum Björgólfur Guðmundsson, stjóri í íslendska Landsbankanum Íslendskur milliarderur um einskiljingar: Seljið ikki í bitum