mikudagur 5. oktober 2005síða 23

Nr. 189 - 5. oktober 2005 23 Danmark og hini skandinavisku londini skara framúr Danmark og hini skandinavisku lond- ini skara framúr uppá mangar mátar. Ikki bert er livifóturin høgur, og ST metir tey at vera millum bestu støð í verðini at búgva. Enn einaferð hevur ein internatio- nal samanbering víst, at tey eisini liggja á odda, tá búskaparligt kappingarføri hjá londum skal vurder- ast BÚSKAPUR, KAPP- INGARFØRI, SKANDI- NAVISKA MODELLIÐ Rolf Guttesen rg@geogr.ku.dk Í seinastu viku kom ein rapport frá "World Econo- mic Forum" um kappingar- føri, kallað "Global Com- petitiveness Report." Tey 5 norðurlondini lógu millum tey 9 bestu av meira enn 100 londum. Toppskorari er Finnland, sum er besta land í allari verðini tá tað kemur til kappingarføri, og hetta er sama oddapláss, sum teir eisini høvdu í fjør. Nummar 2 er supermaktin USA. Nr. 3 er Svøríki, og á 4. plássi liggur í ár Danmark. Í fjør lá Danmark á 5. plássi, so tað hevur otað seg eitt pláss fram, og harvið lagt asiat- iska Taiwan afturum. Ísland er nr. 7, og Norge er 9. Hava ikki ein liberalan búskap World Economic Forum er ein privatur felagsskapur, sum heldur sínar árligu fundir í Davos í Schweiz. Kanningin byggir á tilfar frá 11.000 business-monn- um í øllum hesum londun- um. Hetta er ein felags- skapur sum hevur liberal- ismu í búskapinum sum endamál. Man kundi eisini sagt, at teir eru kapitalistar um ein háls. Men í við- merkingunum ásannar maðurin, sum hevur gjørt hesa kanning, búskapar- frøðingurin Augusto Lopez -Claro, at hesi skandinav- isku londini í oddabólkin- um als ikki hava ein libe- ralan búskap, sum WEF annars talar fyri. Lopez-Claro sigur: "Norðurlondini eru fyri- myndir í allari verðini." Eitt sum allir liberalistar duga at ramsa upp sjálvt í svøvni er, at skatturin skal setast niður, og at socialur ójavni á samfelagnum fremur dynamikkin. Men Lopez-Claro viðurkennir, at hetta liberala dogmið ikki passar uppá hesi skandinavisku londini: "Høgu skattainntøkurnar hjá tí almenna í hesum londum vísa seg at hava givið útbúgvingar, sum eru í heimsklassa, harnæst eitt socialt trygdarnet, sum er breitt og gott, og so eisini eina arbeiðskraft, sum er bæði dugnalig og ágrýtin" Hetta úrslit, og ikki minst at tað er stabilt ár eftir ár, hevur vakt undran og um- tanka víða hvar. Nógv stór bløð hava umtala hesa kanning, og hava filosof- iskar viðmerkingar um, hvussu hetta nú kann bera til. Hetta er ímóti vanligari uppfatan Washington Post skrivar: "Norðurlond við Finnland á odda eru millum tey mest kappingarføru londini í verðini, hóast høgar skattir og eina útbygda og breiða sociallóggávu." Og blaðið vísir á, at hetta er ímóti vanligari uppfatan, at skatt- ir og umfatandi sociallóg- gáva minka um kapping- arføri. Hetta amerikanska blaðið hevur eisini nakrar tankar um, hví USA bert liggur á 2. plássi, hóast teir eru á odda bæði teknologiskt og viðvíkjandi innovatión. Tað, sum togar niður í USA er, at Bush-stjórnin hevur ilt við at skilja millum alment og privat. Problemið er "the government’s ability to maintain arm’s-length relationships with the pri- vate sector", at teir hava ilt við at hava eina armslongd til privata sektorin. Afturat hesum kemur stúring fyri manglandi búskaparligari javnvág, serliga viðvíkjandi almennu finansunum; stórt hall á fíggjarlógini fleiri ár uppí slag. Skattur kann gerast góð samfelagsíløga Eitt annað amerikanskt blað, "International Herald Tribune," sigur nakað tað sama, nevniliga at Norður- londini standa betri fyri enn nøkur onnur región í verð- ini, tá framtíðar búskapar- ligur vøkstur skal metast. Blaðið endurgevur Lopez -Claro at hava sagt, at vinnulívið í hesum londum hevur álit á stjórnunum, skattainntøkurnar eru høgar men brúkast sum íløgur í at styrkja samfelagið. Blaðið leggur eisini dent á, at Lopez-Claro stendur við, at onnur lond kunnu brúka norðurlendska modellið. Teir vísa á, at Chile hevur gjørt tað og liggur nú sum nummar 23 í kanningini. Fremri enn fleiri ES-lond og nógv fremst í Suður- amerika. Spanska blaðið "El Pais" leggur dent á ta teoretisku forvirringina, sum hesin empiriski veruleikin skapar millum liberalistar. Tað at norðurlond liggja á odda í hesi ’ranking’, er í mótstríð við "la theoria conventio- nal". Tað kann ikki forklár- ast við vanligari liberalari teori um búskap. Hetta týdningarmikla tema veður tikið upp í einum donskum blað. "Verdensøkonomiske tærskehold målt med kapitalismens egen målestok" Í danska dagblaðnum Information skrivar Mikael Lindholm, sum arbeiðir í álítandi danska teinkitang- anum "MandagMorgen," at tað er merkisvert, at norð- urlondini hava • heimsins hægstu inn- tøkuskattir • heimsins hægstu tíma- lønir • heimsins stytstu ar- beiðstíðir • heimsins hægstu fakfe- lagsluttøku • heimsins størstu al- mennu sektorar • og nógvar aðrar slíkar rekordir, sum sambært allar mark- naðarliberalar konventiónir ella dogmir skuldu verið tað reina forgift móti vøkstri og kappingarføri. Hóast hesar rekordir, so eru norðurlondini at vísa seg sum heimsøkonomisk "tæskehold målt med kapi- talismens egen målestok." Í hesi skørpu grein sigur Lindholm: "Danmarks be- tonliberale elite ignorerer den danske vindermodel, selv om stakke af inter- nationale målinger skam- roser os. Succesen kommer da også på tværs af mange liberale mærkesager, som lavere skat for enhver pris. Den slags ideologiske sky- klapper er farlige - det kvæler en nødvendig debat om fremtidens vinderstra- tegier" Lindholm sigur bart út, at Danmark er eitt tað mest kappingarføra landið í heiminum, og at norður- lond hava útviklað eina skipan av samfelagnum og búskapinum, sum líkist ein- um globalum vinnara-mo- delli, sum onnur lond há- virða og missunna okkum. Ein vælmeint ávaring Hinvegin skulu londini í norði heldur ikki taka sum givið, at tey hava loysnina ’for-ever’. Vit vita, stutt sagt, alt ov lítið um, hví londini liggja so væl fyri. Og tað verður granska ov lítið í hesum. Tað er ikki nóg mikið at brúka eitt smart orð, sum til dømis "flexicurity", sum er sam- ansett av flexibility og security, ella smidligheit og tryggleiki. Til dømis er stórur munur á, hvussu arbeiðsmarknaðurin í Finn- landi og Danmark er organiseraður. Arbeiðsgevarar og vinnulívsmenn eru eisini vanabundnir Danska ídnaðarfelagið, Dansk Industri, hevði árs- fund seinasta leygardag, og hagani kom tað vælkenda lagið: skatturin skal niður, almenni sektorin skal klænkast, ’overførsels’-inn- tøkur skulu niður. Dagblaðið Informatión skrivar 30.09.05, at hetta er sama skøvan umaftur. Dansk Industri, við fyrrver- andi konservativa ráðharr- anum Henning Dyremose á odda, hevur enn ikki fatað, at tað berandi í danska kappingarførinum júst eru høgar lønir, vælútbygdur og vælvirkandi almennur sek- tor, høgar "overførsel"-inn- tøkur, og so ein ikki ov stórur socialur ójavni, sum vit finna í mongum øðrum londum Vinnuhúsið í Havn koyrir somu linju Tankagongdin hjá vinnu- lívsmonnum í Føroyum er á óngan hátt serliga original ella genial. Tað sum stend- ur at lesa á heimasíðuni hjá Vinnuhúsinum líkist tí sum Dansk Industri førir fram. Ofta endurgevur Vinnuhús- ið beinleiðis tað sum Dansk Industri meinar. Teir skriva millum annað: "Høga skattatrýstið í Danmark tarnar vøkstri, menning og vælferð. Tað darvar ætlan- ini hjá Danmark at vera heim fyri einari vitanar- sterkari og háproduktivari menning og framleiðslu… Neyðugt er at marginal- skatturin verður lækkaður." Hetta er alt endurgivið úr bók, sum Dansk Industri hevur útgivið. Ymsar kapitalistiskar skipanir, sum kappast Sum gamal sosialistur havi eg ofta verið noyddur at hugsa meg um og spyrja - hvat merkir tað? Eg havi einki endaligt svar funnið enn. Reagan segði at kapi- talisman hevði vunnið á socialismuni. OK, hann hevði eina einfalda heims- uppfatan. Men hvør kapi- talisma? Heimurin í dag er samansettur av ymsum meira ella minni kapitalist- iskum skipanum, sum kappast uppá lív og deyð. Hvørki Vinnuhúsið í Havn ella Dansk Industri eru serliga kreativ í sínum hugsunarhátti. Tað er ofta gamalt vín í gomlum fløsk- um. Í Føroyum verður (næstan) ikki granskað í búskapi. Tað mesta sum verður sagt, er herming og eftiraping, sum í fyrsta lagi gongur út uppá at fremja ser-áhugamál. Í Føroyum skulu bert fá mistøk til, tá kokkarnir fara at skrúva upp og niður her og har, áðrenn steikin brennist. Liberalisman bæði í Føroyum og Danmark roynir eftir førimuni at demontera vælferðarsamfe- lagið. Frægari mátti verið, at kannað hvussu tað ber til, at norðurlendska sam- felagsskipanin er millum heimsins bestu og mest kappingarføru. Í løgmans- røðuni á Ólavsøku um Visión 2015 var ikki eitt orð um tað faktum, at Før- oyar eru minni í stødd og fólkatali enn flestu donsku kommunur. Hvat ger tað, onki, nakað, alt? Keldur: I.L.: España retrocede seis puestos. El Pais 29.09.05. www.elpais.es Mikael R. Lindholm: Den ulidelige vindermodel. Dagbladet Information 29.09.05 Robert Evans: Nordic economies lead in competitiveness report. www.washingtonpost.com Tom Wright: Nordic countries top competitiveness ranking, Int. Herald tribune 29.09.05 www.iht.com Vinnuhúsið: Høga skattatrýstið í Danmark tarnar vøkstri. 08.11.2004. www.industry.fo WEF: Global Competitiveness Report 2005-2006. www.weforum.org ___________________________________________________ Pláss Land Pláss 2005 2004 1 Finnland 1 ___________________________________________________ 2 USA 2 ___________________________________________________ 3 Svøríki 3 ___________________________________________________ 4 Danmark 5 ___________________________________________________ 5 Taiwan 4 ___________________________________________________ 6 Singapore 7 ___________________________________________________ 7 Ísland 10 ___________________________________________________ 8 Schweiz 8 ___________________________________________________ 9 Norge 6 ___________________________________________________ 10 Australia 14 ___________________________________________________ 11 Holland 12 ___________________________________________________ 12 Japan 9 ___________________________________________________ 13 St. Bretland 11 ___________________________________________________ 14 Canada 15 ___________________________________________________ 15 Týskland 13 ___________________________________________________ 16 New Zealand 18 ___________________________________________________ 17 Suðurkorea 29 ___________________________________________________ 18 UAR arabisku emiratini 16 ___________________________________________________ 19 Qatar - ___________________________________________________ 20 Estland 20 Kappingarføri í búskaparligum vøkstri (Growth Competitiveness index ranking)