hósdagur 6. oktober 2005síða 8

8 Nr. 190 - 6. oktober 2005 UTTAN ÚR HEIMI Sjáldsom sjúka í Kanada Teir seinastu dagarnar eru fýra fólk í kanadiska býnum Toronto deyð av einari sjáldsamari sjúku, sum nú hevur kravt tíggju mannalív teir seinastu átta dagarnar. . Kanadisku heilsumyndugleikarnir viðganga, at teir vita ikki, hví fólkini eru deyð, og teir ásanna, at tað kann gerast sera trupult at fáa staðfest, hvat tað er fyri virus ella bakteria, sum hevur kostað teimum tíggju lívið. Kanningar hava víst, at talan er ikki um fugla- krím, SARS ella legionella. Fleiri av líkunum eru vorð- in kannað, men higartil uttan úrslit. Sjúkan tók seg upp á einum røktarheimi í síðstu viku, og kanningar hava staðfest, at 84 fólk eru smittað. Tey flestu vóru røktarsjúklingar, men fleiri starvsfólk og fólk, um vóru komin at vitja avvarðandi, eru eisini smittað. 40 av teimum smittaðu liggja á sjúkrahúsi, sig- ur heilsustjórin í Toronto, Davin McKeown, við tíð- indastovuna AP. Fleiri hermenn til Afghanistan NATO ætlar at senda 6.000 hermenn afturat til Afghanistan eftir ársskiftið, tí tá skal samgongan eisini hava eftirlit við tí syðra partinum av landinum. Framm- anundan eru 9.000 NATO-hermenn í Afghanistan. Sum er hava teir útlendsku hermenninir eftirlit við høvuðsstaðnum Kabul og teimum norðaru landspørt- unum. Men eftir nýggjár skulu teir eisini hava eftirlit við teimum syðru landspørtunum, har bólkar hjá Tali- ban framvegis gera um seg, og tað verða yvirhøvur her- menn úr Bretlandi, Kanada og Niðurlondum, sum skulu hava støð har, skrivar AP. Fleiri av teimum evropeisku NATO-londunum sýta fyri at lata hermenn sínar taka lut í bardøgunum ímill- um teir 20.000 amerikonsku hermenninar og uppreistr- armenninar, men sambært Jaap de Hoop Scheffer, NATO-aðalskrivara arbeiðir samgongan við at finna eina loysn á hesum trupulleikanum. Sum skilst hava summi lond hug at slaka og at lata sínar hermenn verða við í eftirlitinum í teimum ófriðar- ligu landspørtunum har suðuri í landinum. Amerikanarar viga ov nógv Amerikanskir granskarar siga, at 90 prosent av teimum amerikonsku monnunum viga ov nógv. Tey seinastu 30 árini hava granskarar í Boston hildið eygað við 4.000 fólkum í statinum Massachusetts, og tey hava javnan verið til kanningar. Úrslitið vísir, at sjálvt um tey flestu viga á leið tað, tey skulu, tá tey koma upp í árini, so tyngjast tey kortini seinni og viga tá ov nógv. Tann vanliga uppfatanin hevur verið, at tveir triðingar av øllum amerikanarunum viga ov nógv, men kannigin í Massachusetts bendir á, at støðan er mun- andi verri enn so. Sambært teimum viga 90 prosent av teimum amerikonsku monnunum ov nógv, meðan 70 prosent av kvinnunum eru í tyngra lagi. Onga útbúgving Í setanarrøðuni í Fólkatinginum fyrradagin segði And- ers Fogh Rasmussen, forsætisráðharri, at allir ungir danir skulu fáa sær eina útbúgving, tá teir eru lidnir við fólkaskúlan. Men sambært blaðnum metroXpress er langt á mál, tí hagtølini vísa, at sjálvt um 95 prosent av teimum ungu fara undir onkra útbúgving aftan á fólkaskúlan, so eru tað minni enn so øll, sum fullføra útbúgvingina. Nýggj tøl vísa, at sætti hvør dani fær onga útbúgving. -Helmingurin gevst, tí tey verða happað, ella tí tey tíma ikki at ganga í skúla, og altsamt fleiri og fleiri tíma hvørki í studentaskúla ella at fáa sær eina vinnuliga útbúgving, sigur Ulla Højmark Jensen, sum hewvur verið við til at kanna, hví so mong ung í Danmark ikki fáa eina útbúgving. Men afturfyri skulu russar fáa lættari atgongd til Evropa RUSSLAND Árni Joensen fartekst@mail.dk Russland hevur so nógva olju, at landið kann nøkta ein triðing av nýtsluni í øll- um Evropa, og russar eru eisini sinnaðir at lata evrop- earunum oljuna. - Vit økja framleiðsluna alla tíðina og hjálpa sostatt heimsbúskapinum. Uttan ta russisku oljuna hevði prís- urin verið munandi hægri, enn har er, segði Vladimir Putin, forseti, á tíðinda- fundi í London fyrradagin. Hann legði afturat, at tann russiska oljan kann tryggja evropearunum meiri støð- ugan oljuprís, men at russar mugu fáa okkurt afturfyri. Á fundionum kom fram, at Russland er sinnað at taka ímóti teimum russar- unum, sum hava sníkt seg ólógliga inn í ES. Afturfyri hevur ES lovað at gera tað lættari hjá russum at ferðast til ellivu ávís ES-lond. Tal- an er serliga um russisk les- andi, diplomatar og vinnu- lívsfólk. Reyði Krossur heldur, at vantandi kunning var ein stór orsøk til, at flóðaldan í Suðurasia og ódnin "Katrina" kravdu so mong mannalív. NÁTTÚRUVANLUKKU R Árni Joensen fartekst@mail.dk Nógvar náttúruvanlukkur høvdu kravt munandi færri mannalív, um kunningin og samskiftið høvdu verið betur skipað. Tað sigur al- tjóða Reyði Krossur í einari frágreiðing, sum bleiv al- mannakunngjørd í gjár. Frágreiðingin snýr seg um flóðalduna í Suðurasia í fjør, hungursneyðina í Nig- er og ódnina "Katrinu" í USA, og niðurstøðan er, at kunningin sveik í øllum trimum førunum. Reyði Krossur sigur, at hvørki serfrøðin, myndug- leikar ella fjølmiðlar gjørdu nóg mikið fyri at kunna fólk um vandan. Eitt nú vistu serfrøðingar, at ein flóðalda var á veg ímóti landi, men teir vistu ikki, hvussu teir skuldu kunna fólk um tað. Amerikanskir myndugleikar vistu, at "Katrina" fór at elva til stóra vatnflóð í New Orleans, men tað vistu tey fátæku í økinum ikki, sigur Reyði Krossur. Felagsskapurin vísir eis- ini á, at aftan á sjálva van- lukkuna var samskiftið ímillum myndugleikar, hjálparfólk og tey raktu alt ov illa skipað. Eitt nú verð- ur víst á, at í Aceh-lands- partinum í Indonesia vóru hjálparfelagsskapir ikki serliga sinnaðir til at geva hvør øðrum og ST upplýs- ingar um støðuna. Tað hevði millum annað við sær, at fleiri vistu ikki, hvør hjálp var neyðug. Kunning og samskifti kunnu vera avgerandi fyri, um ella hvussu mong mannalív ein náttúruvan- lukka krevur. Tað er ov seint, tá myndatólini hava fingið tær fyrstu myndirnar av vanlukkuni. Í summum londum, sum javnan verða rakt av nátt- úruvanlukkum, hava mynd- ugleikarnir gjørt skipanir, sum skulu kunna fólk um vandan. Hetta er millum annað galdandi í Kuba og í Jamaica, har tilbúgvingin er ein partur av læruni í barnaskúlanum. -Royndirnar í hesum londunum vísa, at tær nýtist ikki at vera væl fyri fíggjar- liga fyri at vera fyrireikað- ur, men at tað er umráð- andi, at tú hevur fingið tann neyðuga kunnleikan, siogur Gahr Støre, sum er aðal- skrivari í norska Reyða Krossi, við Aftenposten. Putin bjóðar Evropa russiska olju Kunnleiki kann avmarka náttúruvanlukkur Tropiska ódnin "Stan" hevur karvt umleið 70 mannalív í teimum miðamerikonsku londunum teir seinastu dagarnar, og í Fjarsystri hevur ein melduródn kravt uppaftur fleiri mannalív