hósdagur 19. oktober 2000síða 3

4 5 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 201 - 19. oktober 2000 Nr. 201 - 19. oktober 2000 – Tað er ongin or- søk til at finnast at grindadrápi útfrá einum siðsemilig- um sjónarmiði, sigur formaðurin í danska djórasið- semiráðnum Áki Bertholdsen – Grindadráp í Føroyum kann ikki samanberast við tað, sum fer fram á einum donskum sláturvirki. – Men í Føroyum er nógv gjørt fyri at bøta um grinda- drápi. Tað eru danskir djóraser- frøðingar samdir um. Spurningurin um grinda- dráp hevur aftur verið til umrøðu í Danmark. Men hesuferð hevur um- røðan verið á hægsta stigi - í sjálvum Fólkatinginum. Málið tók seg upp herfyri, tá ið fólkatingslimurin, Aase D. Madsen úr Dansk Folkeparti, vildi hava Frank Jensen, lógmálaráðharra, at svara nøkrum spurningum um grindadráp. Fólkatingslimurin vildi hava at vita, um tað bar til hjá lógmálaráðharranum at vátta, at føroyingar hava bøtt um grindadrápið tey seinastu árini. Hon vildi eisini hava at vita, um drápshátturin nú kundi samanberast við mát- an, sum stór djór vórðu drip- in uppá á donskum slát- urvirkjum. Og at enda spyr hon um eisini djóralæknar, gransk- arar og djórasiðseminevnd- in góðtaka grindadráp, so- leiðis sum tað nú fer fram. Í einum rættiliga drúgv- um svari hevur lógmálaráð- harrin biðið Føroya Lands- stýrið um eina frágreiðing. Men harumframt hevur hann eisini biðið danska Djóraverndarfelagið, danska Djóralæknafelagið og djórafrøðingin, Karl Kinze á danska Djórasavn- inum siga sína meining um grindadráp At enda bað hann Christ- inu Lockyer frá fiskirann- sóknarstovuni, siga sína meining um grindadráp. Men hvørki hon, ella Djóra- læknafelagið hava svarað. Drápið nógv batnað Allir teir tríggir serfrøðing- arnir, sum hava svarað, eru á einum máli um, at grinda- dráp kann ikki samannerast við støðuna á einum donsk- um sláturvirki. Teir halda, at grindadráp eigur heldur at samanberast við veiði. Danska Djórasiðsemi- nevndin hevur ikki viðgjørt grindadráp. Men formaðurin í felag- num, Peter Sandøe, gransk- ingarprofessari, vísir á, at tey seinastu árini er nógv gjørt fyri at bøta um grinda- drápið. Bæði skulu hvalvág- ir góðkennast og tær verða hildnar viðlíka. Samtundis er hvalváknið bannað og ein nýggjur grindakrókur er mentur Annars heldur hann, at grindadráp skal samanber- ast við veiði og tað kann ikki samanberast við tað, sum fer fram á einum slát- urvirki. – Slátridjór verða ald og kunnu flytast á sláturvirki og verða dripin undir skip- aðum umstøðum. – Hinvegin verða hvalir- nir fangaðir livandi og síð- ani dripnir. – Men tað merkir eisini, at trupulleikin við lamskotn- um djórum ikki kann sam- anberast við vanliga veiði. Hann vísir eisini á, at grindahvalur er ikki eitt hótt djóraslag. Hann sigur eisini, at verð- ur rætt atborið, tykist dráps- hátturin at vera rættiliga eff- ektivur. Í hesum sambandi vísir Frank Jensen, lógmálaráð- harri, á, at nýggjar kanning- ar hava víst, at heilin á hvali fær blóð ígjøgnum æðrar, sum liggja tætt rundanum mønuna og ikki ígjøgnum pulsæðrar í hálsinum. – Tí er mønustingurin als ikki ein so ómenniskjans- ligur drápsháttur, sum nógv hava hildið, tí samstundis verða blóðæðrarnar til heil- an skornar av, og hvalurin missir tí vitið við tað sama og følir tí heldur ikki pínu. Formaðurin í djórasið- seminevndini sigur, at í grundregluni kann grinda- dráp samanberast við at slakta eftir tí serliga jødiska og muslimska mátanum. – Men tveir høvuðsmunur eru kortini mótvegis átrún- aðarligum slakti, tí har verð- ur dýrið dripið í eini handa- vending við einum einasta skurði. – Men tá ið hvalur skal skerast á háls, kann tað verða neyðugt at skera longri og at skera fleiri ferð- ir, áðrenn lívið fæst av hon- um. Samanumtikið heldur hann, at enn meiri kann ger- ast fyri at bøta um grinda- drápið, eitt nú við at læra fólk at skera á háls. – Men tað kann eisini bøt- ast nógv um mátan, sum danir brúka djór uppá. – Útfrá einum djórasið- semiligari áskoðan, haldi eg, at gongdin í Føroyum er sera positiv, har grindamenn sjálvir royna at bøta um drápsháttin og at gera hann tíðarhóskandi. – Eg haldi ikki, at tað er nakar serligur munur á grindadrápi og øðrum, góð- takiligum brúki av djórum. – Og útfrá einum djóra- siðsemiligum sjónarmiði, haldi eg ikki, at tað er nøkur orsøk til at finnast at grinda- drápi, sigur Peter Sandøe. Eisini djórafrøðingurin, Karl Kinze vísir á, at dráps- hátturin er nógv batnaður og at ávísur reiðskapur er bann- aður, ella munandi avmark- aður. Hann heldur ikki, at grindadráp er ein djóra- frøðiligur spurningur, men at tað er ein spurningur um áskoðan. Danska djóraverndarfel- agið sigur, at í grundregluni eru tey ikki ímóti, at villini súgdjór verða gagnnýtt. – Men tað skal gerast for- svarliga. Og felagið heldur ikki, at grindadráp er forsvarligt, tí hvalurin verður strongdur, hvalvákn og krókur verða brúkt og at hvalur ikki skal drepast frá báti. Men danski lógmálaráð- harrin vísir júst á, at hval- váknið er bannað og at tað bara er í heilt serligum føri, at tað er loyvt at drepa hval frá báti. Hann vísir eisini á, at al- tjóða hvalaveiðifelagsskap- urin, IWC, viðurkendi í 1995 tær ábøtur, sum grindadrápið hevur verið fyri. Danskur djóraserfrøðingur gevur grønt ljós fyri grindadrápi Tað er ongin orsøk til at finnast at grindadrápi, sigur hin kanska fremsti, danski serfrøðingurin í djórasið- semi. Hann sigur, at verður rætt atborið, tykist dráps- hátturin at vera rættiliga effektivur EDVARD JOENSEN Stóra ferðavinnukanning- in, sum Bornholms Forskningscenter hevur gjørt í Føroyum, varð løgd fram á tíðindafundi beint eftir, at blaðið fór til prentingar mikudagin. Heri Niclasen, stjóri á Ferðaráð Føroya, sigur í viðmerking til Sosialin, at kanningin vísir, at før- oyska ferðavinnan er í spakuligari, men støðug- ari menning. Hann metir avgjørt frundarlag vera fyri teimum útbygging- inum, vit í løtuni síggja innan ferðavinnuna. Eitt nú nýggja Norrønu og eitt flogfar aftrat til Atlants- flog. Eisini eru onnur feløg, sum hava rutur hendan- veg, til dømis Maersk Air, sum koma við nýggjum og víðkaðum ferðatilboð- um til føroyingar. Tað eru tey bæði Char- lotte R. Rassing og And- ers Sørensen frá Born- holms Forskningscenter, sum hava gjørt kanning- ina. Kanningin vardi eitt ár. Frá 15. maj 1999 til 14. mai 2000. Kanningin Ferðavinnu- kanningin framløgd Kanningin, sum Bornholms Forskningscenter hevur gjørt av føroysku ferðavinnuni, varð fram- løgd mikudagin vísti, at 38.500 fólk ferð- aðust til Føroya hetta árið. Tað eru øll íroknað. Van- ligir turista, vinnuferð- andi, fólk, sum komu at vitja skyldfólk, og hvat nú kann vera. Grundarlagið undir kanningini eru spurningar sum settir eru 1.556 tu- ristum og 2.184 fastbúgv- andi føroyingum. Fremmandafólkini hava svarað uppá, hví tey valdu Føroyar sum ferða- mál. Hvørji tey eru. Aldur, útbúgving, sosiala støðu og mangt annað. Hvussu tey hava ferðast hendanveg, hvar og hvussu tey búðu, hvørjum tey hugdu at í Føroyum og eina rúgvu aftrat. Føroyingarnir í kann- ingini hava sagt frá, hvussu teirra ferðamynst- ur er. Um tey ferðast í Føroyum, fara uttanlands og so framvegis. Heri Niclasen sigur annars, at Ferðaráð Før- oya tann 27. oktober fer at kalla føroysku ferða- vinnuna saman til ein so- nevndan ferðavinnudag, har úrslitið av kanningin verður meira nágreiniliga viðgjørt. Sigla ikki við Brimli Maskinmeistarafelagið hevur nú boðað frá, at tað noktar limum sínum at sigla við nýggja vaktar- og bjargingarskipinum BRIMLI so leingi, sum sáttmála- viðurskiftini ikki eru komin í rættlag. Hetta forboð forðar tó ikki limum felagsins at gera arbeiði umborð, meðan skipið liggur við bryggju. Standa nógv sterkari tá ið vit skulu verja grindadráp ÁKI BERTHOLDSEN Umrøðan, sum danska Fólkatingið herfyri gav grindadrápi hevur sera stór- an týdning fyri føroyingar. Tað heldur Justines Ol- sen, djóralækani. Í nógv ár hevur hann ver- ið undangongumaður í ar- beiðnum at bøta um dráps- háttin. Og hann heldur, at tá ið vit skulu verja grindadrápið, styrkir tað munandi um støðu úteftir, at so mætir og viðurkendir menn sum Pet- er Sandøe halda, at tað er ongin orsøk til at finnast at grindadrápi útfrá einum sið- semiligum sjónarmiði. Tað var í kjalarvørrinum á vitjanini hjá tiltikna um- hvørvisverndarmanninum. Paul Watson í Føroyum í summar, at danski fólka- tingslimurin, Aase D. Mad- sen úr Dansk Folkeparti, reisti málið á fólkatingið, sum vit hava greitt frá á síðu 5. –Hetta var so ein óvænt- aður eykavinningur, sum vit fingu burturúr vitjanini hjá Paul Watson. Og hetta var eitt av teimum fáu úrslit- unum, sum vit kunnu takka honum fyri, heldur Justines Olsen. At so Dansk Folkeparti tekur málið upp, er eitt úrslit av eini grein, sum Trygvi Johansen á føroysku við- skiftastovuni skrivaði í Jyll- andsposten í juli í summar, har hann vardi rætt okkara at drepa grind. Stóran týdning Hann vísir á, at m.a. Peter Sandøe er ein viðurkendur serfrøðingur á økinum. – Og eg haldi, at tað hev- ur stóran týdning fyri okk- um, at ein maður sum hann ikki heldur, at tað er nøkur orsøk til at finnast grinda- drápið útfrá einum siðsemi- ligum sjónarmiði. Hann vísir eisini á, at danska djóraverndarfelagið hevur nøkur fyrivarni fyri grindadrápið og kann ikki taka undir við tí av tí at ávís krøv ikki vera uppfylt. – Eitt nú vilja teir ikki góðtaka hvalváknið og krókin, og at hvalur verður dripin frá báti. – Men hvalváknið er bannað og tað er bara í heilt serligum førum, at hvalur verður dripin frá báti og at tað er loyvt at brúka krók. –So at siga tað einasta, sum danska djóraverndar- –Umrøðan av grindadrápinum í Fólkatinginum er eitt óvæntað úrslit av vitjanini hjá Paul Watson í Føroyum, heldur Justines Olsen, djóralækni, sum hevur gjørt nógv fyri at bøta um grindadrápið felagipð hevur eftir at finn- ast at, er, at hvalurin verður strongdur, tá ið hann verður rikin í drápið. –Men í veruleikanum er tað ongin, sum veit nakað sum helst um hetta, sigur Justines Olsen. Hann sigur, at av tí, sum donsku serfrøðingarnir siga, framgongur, at tað er onki alternativ til drápsháttin, sum vit nú brúka. –Teir vísa eisini aftur, at grindadráp kann samanber- ast við tað, sum fer fram á einum sáturvirki. – Tað er annars vanligt at samanbera avlíving av hvali við avlíving av einum dýri á einum sláturhúsi. – Men nú eru so hesir donsku serfrøðingarnir samdir við okkum um, at tað ber ikki til. Tí heldur hann samanum- tikið, at umrøðan í danska Fólkatinginum hevur styrkt okkara støðu úteftir. –Men støðan hjá donsku Viðgerðin á Fólkatingi kemur sera væl við hjá føroyingum, sigur Justines Olsen, djóralækni serfrøðingunum til grinda- dráp hevur eisini gjørt tað nógv lættari at samskifta við útheimin um grindadráp - í hvussu so er við danir. Og ikki minst tað heldur hann hevur stóran týdning, tí tað er mest í donskum bløðum, at grindadráp verð- ur viðgjørt.