hósdagur 19. oktober 2000síða 4

6 7 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 201 - 19. oktober 2000 Nr. 201 - 19. oktober 2000 EDVARD JOENSEN Runavík: Sjálv er hon kro- atisk, og maðurin er serbi. So stórt er hatrið millum fólkasløgini, at familjan vil ikki kennast við Zeljku meira, tí maður hennara var í serbiska herinum, sum bardist móti kroatunum. Tað regnar illa, tá bilurin spakuliga rullar inn á par- keringsøkið uttan fyri Runavíkar Sjómansheim. Ellivu nýkomin flóttafólk úr gamla Jugoslavia sita eina- staðni har inni og bíða eftir, at ein blaðmaður skal koma at tosa við tey. Tað er við ikki sørt av spenningi, at farið verður inn. Hvussu munnu tey fara at taka tað, at pressan gong- ur á tey, beinanveg, tey eru komin hesa longu leiðina? Munnu tey yvirhøvur fara at vilja tosa? Tað er bara ein máti at fina út av tí. At fara at tosa við tey. Á fjórðu hædd, heilt uppi undir takinum, ganga nøkur børn á gongini. Ein kona er í ferð við at gera kaffi í ein- um lítlum køki, og á borðin- um standa nakrir køkuform- ar, sum síggja út til nýliga at vera komnir úr ovninum. Kvinnan býður kaffi, og vit sessast við borðið. Við okkum er Jákup Pauli Ol- sen, sum líkasum hevur ver- ið millummaður í hesum málinum um eystursla- vonsku flóttafólkini, sum ikki fingu uppihaldsloyvi í Danmark, men lógliga kunnu vera í Føroyum. Ein skúlagenta um átta- tíggju ára aldur kemur og setir seg við síðuna av mær. Hon tosar væl danskt, og skal vera tulkur, hjá mamm- uni, sum fegin vil siga okk- um søguna um, hví hon er endað her undir vaðingini á Runavíkar Sjómansheimi eitt ilsligt kvøld í oktober. Tað kemur ein vøkur kvinna miðskeiðis í tríatiár- unum og setir seg við síð- una av gentuni við borðið. Tað er mamma hennara, Zeljka Koncar. Gentan sjálv eitur Nemanja. Zeljka sigur frá søgu síni, sum er tann klassiska um, hvussu illa tað gongur, tá ymsir fólkabólkar ikki passa saman. Maður hennara, Milan, sum er serbi, arbeiddi sum skógararbeiðari í kroatiska Vesturslavonia, har tey búðu. Tað vóru eingir trup- ulleikar hjá ymsu fólka- sløgunum at liva saman í Jugoslavia, meðan Tito og kommunistarnir ráddu, greiðir Zeljka frá, á skift- andi donskum og onkrum slaviskum máli, sum Ne- manja umsetir til danskt. Hon steðgar á eina løtu. Tykist líkasum at sita í djúp- um tonkum, og eyguni verða blonk. -Men so fóru tær ymsu tjóðskaparrørslurnar at gera um seg, tá Tito var deyður. Kroatar vildu hava eitt Stór- kroatia, bosniar eitt Stór- bosnia, og serbar vildu ráða øllum. Tað bar ikki til, og tað var skjótt, at teir ikki kundu síggja hvønn annan, uttan at kríggj varð. Maður Zeljku, Milan, er serbi, og ein dag kom ein offiserur og segði teimum, at nú máttu tey út úr húsi- num, tí her høvdu tey onki at gera. Hetta var bara fyri heimafólkið, fingu tey at vita, og serbar vóru fremm- andafólk í Kroatia. Men Zeljka var jú kroati, so tað mátti vera eitt mistak, tá tey soleiðis vórðu rikin frá húsi og heimi. Tey klagaði til løgregl- una. Men tað nyttaði einki, Hon var ikki til at verja slík fólk, og tey fingu stutt og greitt at vita, at tryggast var hjá teimum at stinga av. Knappliga ein dag komu kroatiskir hermenn og noyddu allar serbar í Vestur- slavonia at flýggja. Í eina viku flýddu 300.000 fólk. Tey flýddu til Eystur- slavonia, greiðir Zeljka frá. Har búðu tey so í sjey ár sum flóttafólk. Einki ar- beiði, eingir pengar, og eitt fremmant hús at vera í. Zeljka kom í eina sera trupla støðu. Hon var kroati og hevði familju kroatisku meðni, meðan maðurin var serbi og endaði í serbiska herinum. Beiggi hennara var í kroatiska herinum, og hann fall. Hatrið millum fólkasløg- ini var so stórt, at familjan vildi ikki kennast vil Zeljku, tí hon valdi at fara við Avskrivað av familjuni 34 ára gamla Zeljka Koncar er kroati, eigur tvey smá børn og hevur mann av skeiva fólka- slagnum. Tað vil familjan ikki góðtaka og hevur avskrivað hana sum deyða manninum. Hon greiðir frá, at hon hevur ikki tosað við mammu sína í tíggju ár. Hon veit, at mamman livir enn og býr í Kroatia. Hin- vegin hevu Zeljka havt samband við yngra beiggja sín um telefonina. Men hann vildi ikki tosa við hana. Tí fyri teimum var hon deyð, fekk hon at vita. Hon steðgar á aftur eina løtu. Dótturin situr við síð- una av, og sær út til ikki rættiliga at vita, hvat hon skal. Hon virkar annars sera væl fyri og rættiliga skila- góð, men tað er kortini ein spurningur, hvussu nógv hesi fólkini orka, nú bara eitt samdøgur eftir, at tey eru komin til Føroya. Zeljka fer aftur at siga frá. Tey vóru send av land- inum, at kalla. Fingu eitt slag av passi, sum tó bara var galdandi út av landin- um, samstundis sum tey fingu at vita, at nú vóru tey fræls fólk og kundu fara, hvar tey vildu. Bara ikki aftur til Vesturslavonia og Kroatia. Tí har búðu nú onnur í húsum teirra. At tey valdu Danmark komst av, sigur Zeljka, at tey høvdu einaferð sæð ein film um Danmark í jugo- slaviskum sjónvarpi. Og har sá so hugnaligt og friðaligt út, at tey hildu frægast vera at fara tann vegin. Ferðin gekk væl, men tey Zeljka saman við børnunum og eini átta ára gamlari svigarinnu Mynd: Edvard Joensen Zeljka tosar um praktisk ting við Jákup Paula Olsen og Olgu Magnussen, sum verður kontaktpersónur í framtíðini. Mynd: Edvard Joensen vóru skjótt varug við, at tey vóru ikki so fræls kortini, sum tey høvdu fingið at vita. Endaðu fyrst í eini flóttafólkalegu, áðrenn tey sluppu aðrastaðni at búgva. Men bert fyri at gerast finn- ur í einum longum talvi millum stjórnina og nakrar privatperónar, sum ikki skal komast nærri inn á her. Tað stutta av tí langa var, at eftir at tey vóru víst úr Danmark, eydnaðist at finna eitt hol í donsku innflytara- lógini, sum gjørdi, at tey kundu sleppa til Føroya heldur enn at verða send aftur til eina vandafulla flóttafólkatilveru á Balkan. Og í Føroyum eru hesi flóttafólkini væl móttikin. Fyri trimum mánaðum síð- an komu tey fyrstu, og tey tykjast vera fallin væl til. Tey arbeiða, ganga í skúla og trívast annars væl. Og tey ellivu, sum komu mánadagin, hava verið mót- tikin við opnum ørmum, sigur Jákup Pauli Olsen, sum er ein teirra, sum hevur virkað fyri at fá tey til Før- oya. Hann sigur, at allastaðni hava tey bara møtt vælvld, tá greitt var, at fólkini fingu uppihalds- og arbeiðsloyvi í Føroyum. Maersk Air lat ókeypis ferðaseðlar til øll. Bakkafrost, Fiskavirking og Fiskamarknaður Føroya lótu tey fáa arbeiði, og í skúlanum fingu tey bestu umstøður, møguligt var. Jákup Pauli Olsen sigur, at hesi seinnu flóttafólkini, sum komin eru, longu hava verið og melda seg til hjá Runavíkar Kommunu, sam- stundis sum tey eru runt og hyggja at arbeiðsplássum og annars fáa ymisk prak- tisk ting upp á pláss hesar fyrstu dagarnar. JOHN JOHANNESSEN Nú skal ferð koma á arbeið- ið at umskipa viðurskiftini millum land og kommunur, soleiðis at partarnir fáa eitt greitt uppgávubýti at halda seg til. Hetta hevur Anfinn Kalls- berg, løgmaður, sett sær fyri. Tí hevur hann gjørt av at skipa hetta arbeiðið sum eina verkætlan, og fer hann tí í næstum at seta ein ar- beiðsbólk at gera arbeiðið. Arbeiðsbólkurin skal vera undir leiðslu av Løgmans- skrivstovuni, og skal hann vera skipaður av umboði fyri Løgmansskrivstovuna, einum umboði fyri hvørt av kommunufeløgunum og einum umboði fyri hvørt aðalstýri. Bólkurin verður skipaður soleiðis, at Løgmansskriv- stovan og umboðini fyri kommunufeløgini verða kjarnan, meðan umboðini fyri aðalstýrini eru við tá staðfest og raðfest verður. Arbeiða í tveimum umførum Ætlanin er, at verkætlanin skal skipast í tveimum um- Gera verkætlan um ábyrgdarbýti Løgmaður hevur gjørt av at seta ein bólk at arbeiða við eini verkætlan, ið skal fáa greiðu á uppgávu- og ábyrgdarbýtinum millum land og kommunur JOHN JOHANNESSEN Ætlaði ávegis samráðingar- fundurin millum Høgna Hoydal og Frank Jensen um fullveldismálið er nú avtal- aður. Fundurin verður í Havn mánadagin komandi. Á hesum fundinum er ætlanin at danski løgmála- ráðharrin og føroyski lands- stýrismaðurin í lógarmálum skulu fáa endaliga greiðu á, hvussu Danmark og full- veldið Føroyar kunnu koma til eina endaliga politiska støðutakan fyri heimarætt og borgararættindi og at enda tað umsitingarliga samstarvið. Ávegis samráðingarfund- urin er nakað, sum Anfinn Kallsberg og Poul Nyrup Rasmussen avtalaðu, eftir at tað var greitt, at tað ikki bar til hjá donsku stjórini at koma til Føroya at samráð- ast á fjóðra sinni um før- oyskt fullveldi, sum lands- stýrið hevði ætlað. førum. Fyrsta umfarið er við støði í kommunuálitinum at staðfesta og raðfesta økini innan hvørt einstakt aðal- stýri, har uppgávu- og ábyrgdarbýtið skal gerast greiðari. Hetta fyrsta umfar- Hittast mánadagin Føroyski landsstýrismaðurin í lógarmálum og danski løgmálaráðharrin hittast mánadagin til ein ávegis fund til fullveldissamráðingarnar 26. okotber Uppskotið kom danski for- sætisráðharrin við og løg- maður tók undir við tí við ávísum treytum. Treytirnar frá løgmanni vóru, at ein endalig politisk støðutakan skuldi gerast á hesum fund- inum. Ætlanin var eisini, at danski búskaparmálaráð- harrin, Marianne Jelved, skuldi samráðast við før- oyska fíggjarmálaráðharran, Karsten Hansen, um gjald- oyrasamstarvið. Men eftir at danir atkvøddu nei á fólka- atkvøðuni um evruna, verð- ur hesin fundurin mettur at vera óneyðugur. Mánadagin kemur Frank Jensen til føroya at samráðast við Høgna Hoydal um fullveldismálið ið skal bólkurin vera liðugur við um hálvan november. Í øðrum umfari skal ar- beiðsbólkurin víðkast. Tá skulu arbeiðsbólkar við støði í raðfestingini frá fyrsta umfari setast at ar- beiða við teimum økjum, sum eru raðfest fyrst. Samansetingin av ar- beiðsbólkinum í hesum um- farinum er tann sama sum áður. Men hann verður kortini víðkaður, soleiðis at áhugabólkar á teimum ymsu økjunum eisini eru um- boðaðir. Tað er enn ikki gjørt av, nær annað umfar av verk- ætlanini skal verða liðugt. Men tá fyrsta umfar av verk- ætlanini er av, verður gjørd ein samlað tíðarætlan fyri annað umfar, ið byrjar skjótast gjørligt aftan á hálv- an november. Anfinn Kallsberg, løgmaður, hevur gjørt av at seta ein bólk at arbeiða við eini verkætlan, ið skal fáa greiðu á uppgávu- og ábyrgdarbýtinum millum land og kommunur KETLAR Teir væl- umtóktu ketlarnir eru á goymslu Bæði dupultir og einkultir Skulu tygum hava nýggjan ketil, so tosið við okkum og fáið eitt gott tilboð. Vit hava serkøn fólk, ið geva eina skjóta og góða tænastu. - Alt tilfar til hitaverk og sanitet fæst hjá okkum MARIA POULSEN & CO Smyrilsvegur 8 - tlf. 312000 Betri svøvn Betri svøvn BIOflex magnetviðgerð tí: BIOflex magnetviðgerðin er avgjørt tann besta magnetviðgerðin í verðini! BIOflex hevur prógvað ávirkanina við dupultari blindtest! BIOflex hevur 100 ferðir størri ávirkan enn líknandi vørur! BIOflex er góðkent sum heilsuútgerð! BIOflex hevur víst, at yvir 92 % verða pínufrí og øll sova betri! Vøran er testað á Ríkissjúkrahúsinum í Keyp- mannahavn. ¥ ¥ ¥ ¥¥ Nærri upplýsingar ella faldari fæst hjá: Vello Føroyar Boks 354 - FO-700 Klaksvík • Tlf: 217916 - Fax: 457916 Vello Skandinavia Sp/f hevur síðani 1989 selt fleiri enn 25.000 BIOflex viðgerðir í Danmark og virkið hevur framhaldandi framgongd við viðgerðini. BIOflex er best á marknaðinum innan magnetiska viðgerð. Viðgerð, ið virkar ímóti: ¥Øllum slagi av pínu¥Vøddastívleika ¥Trupulleikum við svøvni¥Órógv í blóðrenslinum ¥Einastandandi fyri ryggjatrupulleikar Magnetviðgerð er tað nýggjasta innan pínuviðgerð - og júst BIO flex undirdýnan, sum er vard við einkarrætti í allari verðini, hevur víst, at 92 % verða pínufrí. Vello Føroyar veitir tær aftur- sendingarrætt í 5 vikur, tá dýnan hevur verið brúkt í minst 3 vikur. Sosialurin - 311820 Ring 21 79 16 sosialinum Lýsið í