týsdagur 11. oktober 2005síða 8

8 Nr. 193 - 11. oktober 2005 MARKNAÐARRÁK Oljuprísurin er lækkaður hendan seinasta mánaðin, og í farnu viku lækkaði hann heili 10%, úr 63 til 57 dollarar fyri tunnuna (Brent). Hann er nú lækk- aður umleið 20% síðan Katrinu. Tað var væntandi, at hann lækkaði eitt sindur eftir at hava rokkið 70 doll- arar fyri tunnuna. Vit vænta tó, at hann innan ov leingi hækkar aftur upp ímóti 70 dollarum. Fríggjadagin kom amerikanska arbeiðs- marknaðarfrágreiðingin fyri septembur. Tað er enn óvist, hvussu nógv hon er ávirkað av ódnunum Katr- inu og Ritu. Tí taka íleggj- arar hana hesuferð í minni álvara enn vanligt. Hon vísti seg at vera nógv betri enn væntað, men hvørki parta- ella lánsbræva- marknaðurin flutti seg nakað serligt. Realkredittlánsbrøv í andgletti Lánsbrævarenturnar hildu áfram at hækka.spakuliga í farnu viku (sí mynd). 10- ára danska rentan er nú 3,13%. Hetta er seinasti mánaðin, lántakarar kunnu innloysa realkredittlán í úr- tíð til januar-termina. Um tað verða fáar innloysingar, geva hesi realkredittláns- brøv gott avkast í mun til statslánsbrøv. Partabrøv lækkaði Íleggjarar á partabræva- marknaðunum gjørdu sær í farnu viku dælt av tí stóru virðisøking, sum hevur verið á partabrøvum sum heild síðan august. Tað fekk norrøn partabrøv at lækka 2,3% í vikuni. Hend- an vikan er byrjað við eini lítlari hækking. Nú byrja virkini at kunngera rokn- skap fyri 3. ársfjórðing, og hetta fer at seta dám á partabrøvini hendan mán- aðin. Hesa vikuna koma tvey sera týðandi virkir við roknskapi, tað eru Apple Computer og General Ele- ctric. Greinarar vænta hækkandi inntøkur hjá báðum. Hesa vikuna Hesa vikuna verður USA í andgletti. Tað koma tíðindi frá tjóðbankanum, og fríggjadagin koma álitis-, sølu- og prísvakstrartøl. Til fríggjadagin kann væntast, at fíggjarmarknaðirnir framvegis fara at meta seg eftir oljuprísinum. Parta- brævamarknaðirnir fara haraftrat at leggja dent á roknskaparkunngerðir fyri 3. ársfjórðing. Oljuprísurin lækkaður 20% Donsk 10-ára renta Vísital fyri norrøn partabrøv Gjaldoyru Íløgufeløg Kursur +/- % Kursur +/- % USD 615,18 -0,9% Lánsbrøv í DKK 105,70 -0,1% JPY 5,40 -1,2% Evru Lánsbrøv 175,57 -0,1% GBP 1.083,45 -1,0% Norrøn Partabrøv 101,00 -2,3% NOK 94,36 -0,4% Altjóða Vøkstur 66,51 -3,6% Broytingar eru útroknaðar í mun til fyri viku síðan. Myndirnar vísa gongdina seinastu 3 mánaðirnar. 2,90% 3,10% 3,30% 10/07 10/08 10/09 940 980 1020 10/07 10/08 10/09 Vika 40, 2005 www.kaupthing.fo Happarar skulu steðgast Á Kommunuskúlan- um í Havn hava tey heilt greiðar manna- gongdir, tá happing tekur seg upp. Øll foreldrini fáa fráboð- an um trupulleikan, sum samstundis verð- ur tikin upp í flokkin- um. Eisini er ein tele- fonlinja, har næming- ar kunnu ringja, um tey verða happað, men ikki tora at siga tað í skúlanum HAPPING Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Harriet P. Vágadal, lærari á Kommunuskúlanum í Havn, er ein av teimum, sum hevur tikið stig til at gera nakað ítøkiligt, tá happing tekur seg upp í flokkinum. Hon hevur mill- um annað verið við til at gera ein faldara, sum vend- ir sær til foreldur og næm- ingar, har greitt verður frá, hvat happing er fyri nakað, og hvørjar avleiðingar tað hevur. Eisini varðar Harriet av eini telefonlinju, har næmingar, sum verða happ- aði ella vita um happing í flokkinum, kunnu venda sær. Telefonlinjan hevur virkað í út við eitt ár, og higartil hava ikki so fáir næmingar nýtt hendan møguleika. Happararnir Harriet greiðir frá, at fyri tey allarflestu er tað sera flovisligt og mannminkandi at verða happað. Tí gera happingaroffur ofta nógv fyri at fjala út yvir trupul- leikan, og tað skal ofta nógv til, áðrenn tey sjálvi venda sær til onkran vaksn- an at biðja um hjálp. - Tí er tað eisini so um- ráðandi at bæði foreldur og lærarar eru tilvitaði um tekinini um happing og ikki minst ta fjaldu happingina, sum ofta er verri enn tann sjónliga. Eru vit tað, eri eg sannførd um at tað bæði ber til at forða og steðga happ- ing, sigur Harriet. Sum tekin um happing nevnir Harriet strongd, at næmingurin roynir at flýggja og heldur seg fyri seg sjálvan í skúlanum ella skulkar illa fyri at sleppa undan happingini. - Teir fjaldu happarnir eru ofta ringir at fáa eyga á, tí teir ofta duga serliga væl at vera fittir og vinarligar móti læraraum og stjóran- um. Hetta eru næmingar, sum duga væl at samla onn- ur rundan um seg, og fáa tey at gera tað skitnað ar- beiðið, tá onkur skal happ- ast. Samanumtikið kann sigast um happarar, at teir eru serliga øvundsjúklir og tola illa at fáa kapping. Mekling ikki altíð ein loysn Sjálv meinar Harriet, at vit fyrst eiga at seta fokus á happaran, tá happing tekur seg upp í flokkinum. Hann eigur at konfronterast við avleiðingarnar av happing- ini. Eydnast tað ikki at fáa hann at broyta atburð, eigur hann kanska at verða fluttur úr flokkinum. Ì øll- um førum er tað ikki nøkur loysn at flyta tann happaða úr flokkinum, tí happarin finnur sær skjótt eitt nýtt offur. - Harriet heldur hug- skotið við skúlamekling verða eina møguliga loysn, um happingini bert hevur staðið uppá í stutta tíð. Hevur ein næmingur hinvegin verðið happaður í áravís, heldur Harriet tað ikki vera ráðiligt, at kon- frontera hann við happaran. - Ein næmingur, sum hevur verðið happaður áhaldandi í fleiri ár, er ofta so niðurbrotin og illa fyri sálarliga, at hann ikki torir ella megnar ar standa andlit til andlit við happaran, sum kanska situr har við einum skeivum smíli og lúnskum eygnabrá. Tá kann talan ikki blíva um samskifti á sama støði, og tí gevur tað ikki so nógva meining við einum meklara, heldur Harriet, sum sjálv hevur roynt hendan háttin at steðga happing. Í teimum førum, har happing hevur verið ein trupulleiki í einum flokki hjá Harriet, hevur hon held- ur tosað fyrst við allan flokkin um, hvat happing í grundini er fyri nakað, og hvussu stóran skaða tað kann gera. - Hetta snýr seg grund- leggjandi um, at næmingar læra at síggja, at soleiðis hevur ongin rætt til at upp- føra seg. At teir læra at seta seg inn í støðuna hjá einum, sum verður happaður og í heila tikið broyta hugburð til, hvussu vit eiga at vera ímóti øðrum menniskjum, sigur Harriet. Tað er ikki altíð nøkur loysn, at flyta tann happaða úr flokkinum ella skúlanum, tí happarin finnur sær skjótt eitt nýtt offur, sigur Harriet P. Vágadal, lærari á Kommunuskúlanum