týsdagur 11. oktober 2005síða 10

10 Nr. 193 - 11. oktober 2005 Mánadagurin tann 10. oktober var altjóða sálar- heilsudagur. Í flestu norðurlondum hava myndug- leikar og felagsskapir sett fokus á happing í skúla og á arbeiðsplássi. Í okkara grannalondum verður nógv gjørt fyri at fáa happingina burtur úr skúlunum. Vit kunnu t.d. nevna, at í Noregi hevur sitandi forsætis- málaráðharrin sett seg á odda í virkseminum hjá tí almenna til tess at fáa broytt huglagið í fólkaskúlan- um, har happingin er ein sera stórur trupulleiki. Eft- irmaður hansra ætlar at halda fram við hesi ætlan. Eisini her í Føroyum er ljós varpað á happing í fólkaskúlanum. Í seinasta Skúlablaði er stórt tema um happing. Her verður gjørt vart við, at happingin framvegis er ein stórur trupulleiki í føroyska fólka- skúlanum. Hetta er ikki hugaligur lesnaður. Her eru tungar persónligar lagnur, har dagligur ágangur máar alt sjálvsálit hjá barninum burtur. Samstundis verður gjørt vart við, at bert hendinga skúli ger ítøk- ligar royndir fyri at koma óskilinum til lívs. Hetta er bæði synd og skomm! Felagið Sinnisbati hevur eisini rópað varskó. Í leyg- ardagsblaðnum høvdu vit samrøðu við forkvinnuna í Sinnisbata í sambandi við tiltakið Nei til happing. Ja til lívið, sum felagið hevur sett í verk á altjóða sálarheilsudegnum. Samrøðan við forkvinnuna í Sinnisbata gevur somu mynd sum temaið í Skúla- blaðnum. Happing er ein burturtagdur trupulleiki, og avleiðingarnar eru álvarsamar hjá tí, sum er fyri happing. Tey happaðu fáa sálarligar trupulleikar seinni í lívinum og gerast so sinnilsiga skadd, at tey illa fáa virkað í gerandisdegnum - ja, summi royna enntá at taka seg av døgum orsakað av happingini! Vit vita frá kanningum í okkara grannalondum, at happing er ein sera stórur trupulleiki serstakliga í fólkaskúlanum. Tað gongur eisini fram av sama tema í Skúlablaðnum, at tað ber til at bøta um henda álvarsama trupulleika. Í okkara grannalondum t.d. í Noregi verður gjørt eitt miðvíst fyribyrgingar- arbeiði. Hetta verður gjørt við lóggávu eins væl og við verkætlanum í skúlunum. Tað gongur tíverri greitt fram av báðum hesum sera viðkomandi og álvarsomu samrøðum, ið vit her hava víst til, at lítið og einki verður gjørt í Føroyum. Hetta økið er heilt einfalt ikki raðfest. Hetta kann føroyski almenn- ingurin ikki góðtaka! Tað er, sum blaðstjórin á Skúlablaðnum sigur, at einki er meira týdningarmik- ið, enn at føroysk skúlabørn hava tað gott. Happing kann ikki góðtakast, og tí mugu avvarandi myndug- leikar taka seg um reiggj og skipa fyri, at nakað munagott verður gjørt við hendan trupulleika bein- anvegin. Vónandi kann tiltakið á Alheims Sálar- heilsudegnum verða eitt stig á hesi leið. DAGSINS MEINING Sosialurin Nei til happing - ja til lívið! Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Gunnleivur Dalsgarð At stjórin á Menningar- stovuni tók greinina í Starvsblaðnum (nr. 4 2005) at sær, kunnu vit bert fegn- ast um, men svarið hann kemur við er uttanumtos, tá talan er um tað, sum greinin snúði seg um. Vit eru yvaleyst samdir um, at umráðandi er, at føroyskt vinnulív og virkir mennast, bæði við virksemi her og í øðrum londum, men treytin eigur at vera, at hetta verður gjørt í góðum samstarvi millum allar partar og ikki leggur upp til at útnytta eina vánaliga støðu fólk í viðkomandi landi hava, og at hetta eisini beinleiðis kastar av sær til at menna virksemi heima. Men mín atfinning til leiklutin hjá Menningar- stovuni at stuðla undir at seta á stovn virkir í Balta- londum, júst hevur til endamáls, at gera sær »dælt« av lágu og vánaligu fíggjarligu støðuni, vinn- andi fólki hevur í hesum londum og soleiðis at vinna sær størri avkast, og sum harumframt als ikki hava nakra skyldu at nýta av- kastið til at menna okkara egna vinnulív í Føroyum. Tvørturímóti hoyrdu vit í fjølmiðlunum, at fiskur varð keyptur undan vinnu- møguleikunum í Føroyum til at virka í »láglønarpara- dísinum«. Og tað er her, at vit tala at, at almenna føroyska vinnuamboðið stuðlar undir hesa veiðuferð í einum láglønarlandi. Og hetta meti eg er átaluvert, tí almennu Føroyar eiga ikki at blástempla hetta rákið, men meira kritiskt kanna, hvat er tað, sum ætlanin er, og hvørjar avleiðingarnar eru, tá stig verða tikin at seta á stovn vikrir í øðrum londum. Ikki bara vinn- ingshungurin eigur at verða avgerandi, men eisini grundleggjandi moralsk at- lit mugu takast. Kanska er tað skilbetri, at krákan situr heima og roynir at lívbjarga sær við tí hon hevur, heldur enn at hon fer á veiðuferð inn á onnur at tiltuska sær rovini, tey stríðast við at hjúkla um at varðveita og menna. VIÐMERKINGAR Fíggjarlógin, ið hækkar skattin á lægri inntøkum Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldisflokkin Hóast stórt undirskot stað- festir fíggjarlógin fyri 2006, at nógv umtalaði skattalættin hjá samgong- uni stendur við. Men fyri lægri inntøkurnar fer fíggj- arlógaruppskotið at merkja eina skattahækking. Greitt er, at fyri árið 2006 er talan um ein skattalætta á 60 mió. kr. og verður, hesin sum partur av samlaða skattapakkanum á 240 mió. kr. yvir 4 ár, fyrst og fremst latin til hægri inntøkurnar. Undir 1. viðgerð av fíggjarlógaruppskotinum er víst á, at hesin skattalætti fyri komandi ár skal skiljast sum endurgjald fyri: - At barsilsskipanin og harvið 36 mió. kr. eyka nú verða løgd út á arbeiðs- marknaðin. - At barnaverndarøkið er lagt til kommunurnar at umsita, og hesar sostatt helst mugu hækka komm- unuskattin um 30 mió. kr. Hetta merkir eina avlag- ing av verandi býti av skatt- ligu byrðunum. Tí barsilsgjaldið hækkar við sama %-tali fyri allar borgarar, og somuleiðis hækkar kommunuskatturin við sama %-tali fyri allar borgarnar í viðkomandi kommunu. Tvs. talan verð- ur um proportionala skatta- hækking, ið vil raka lægri inntøkur lutfalsliga harðari enn hægri inntøkur. Eisini kann nevnast at eitt nú vektgjaldið hækkar við 25 mió. kr., og rakar hetta flest allar føroyingar hart. Hartil kemur, at sokall- aða endurgjaldið á 60 mió. kr. í skattalætta nærum bert verður latin til hægri inntøkur. Hetta vil geva eitt mun- andi skeivari býti av skatt- ligu byrðunum, til vansa fyri føroyingar við lægri inntøkum - og til vansa fyri teir borgarar, ið búgva í smærri kommunum í útjað- aranum, ið verða noyddar at hækka kommunuskattin meira fyri at rinda fyri barnaverndarøkið, enn stóru kommunurnar, ið eru væl fyri. Mælt verður staðiliga frá hesi loysn. Tí ætlanin um eina skatta- og avgjaldshækking til øll, meðan hægri inntøk- urnar fáa endurgjald um- vegis skattalætta, er ikki ein serliga solidarisk loysn. Tá heldur finna loysn, ið tryggjar at fíggjarligu byrð- arnar ikki gerast enn tyngri hjá føroyingum við lægri inntøkum. Uttanumtos, Kjartan