hósdagur 13. oktober 2005síða 11

Nr. 195 - 13. oktober 2005 11 Marin Katrina Frýdal býráðslimur í Havn Ben Arabo (BA) setir í lesarabrævi um vikuskiftið spurning við litfaldaran um eina grønari Tórshavnar kommunu. Tað, ið BA sipar til, er avgerðin um at broyta verandi byggisamtykt fram við Oyrareingjalandinum, sum varð tikin á býráðs- fundi seinasta hóskvøld. Á sama býráðsfundi varð eis- ini eitt annað mál samtykt, ið, eftir mínum tykki, ikki er við til at skapa "eina meira náttúru- og umhvørvisvin- arligari Tórshavnar komm- unu". Avgerðin, eg her sipi til, er samtyktin um at loyva skjótiítróttini innaftur á hitt náttúruvakra og fuglaríka lendið í Sandvíkum norðan- fyri Hvítanes. Men fyrst til ætlaðu havnaútbyggingina fram við Oyrareingjalandinum. Tíð- um er tað soleiðis, at eitt stig tekur eitt annað við sær, og soleiðis hevur eisini verið í hesum máli. Tá farið varð undir at gera undirsjóvar- tunnilin um Vestmannasund, avgjørdi Kollafjarðar kommuna at taka ímóti tunnilstilfarinum, og varð tað fylt upp út fyri Oyra- reingjum. Mær vitandi, varð eingin ítøkilig ætlan framm- anundan løgd um nakra framtíðar havnaútbyggin har. Onkrastaðni skuldi til- farið koyrast, og stutt var til Oyrareingir. Síðani varð Kollafjørður lagdur saman við Havnini, og arbeitt varð víðari uppá hesa, eftir mín- um tykki, upprunaliga til- vildarligu avgerð. Táverandi havnanevnd fyriskipaði hes- um, og hon læt m.a. gera eitt uppskot um eitt risaprojekt, ið mær tykir vera ein sonn neyðtøka av Kollafirði. Verður tann ætlanin nakran- tíð tikin fram til realitets- viðgerð, er avgjørt neyðugt, at málið frá byrjan av fær eina sera nágreiniliga og fjølbroytta lýsing. Tí tann ætlanin kann fáa eina al- stóra ávirkan á flutnings- vinnuviðurskiftini fyri alt landið og má tí viðgerast í landshøpi. Umframt tað, fer hon at hava sera stóra ávirk- an á bústaðar- og náttúru- viðurskiftini í Kollafirði. Men aftur til samtyktina í býráðnum seinasta hós- kvøld. Samtyktin, ið her varð gjørd, fevnir einans um at fáa til vega heimild- argrundarlagið at kunna gera verandi uppfylta øki nýtiligt til havnavinnuvirk- semi (javnast, asfalterast og eina atløgubryggju), tí so- leiðis sum økið liggur nú, kann tað hvørki brúkast til eitt ella annað. Sum BA fullvæl kennir til, ið sjálvur er vaksin upp saman við politikki frá barnsbeini av, eru áskoðan- irnar og áhugamálini so ymisk í tí politiska lands- lagnum, har tað tí javnan gerst neyðugt við kom- promiloysnum. Verandi samgonguskjal fyri Tórs- havnar býráð er heldur einki undantak. Har varð m.a. felt á blað, at uppfylta økið fram við Oyrareingjalandinum skal skipast til havnalag. Tó at mær persónliga hevði dámað best, at grótfyllingin varð tikin heilt burtur, og tilfarið nýtt á betri stað, so var eg tó ein teirra, ið at- kvøddi fyri áðurnevndu býráðssamtykt seinasta hós- kvøld; til tess at standa við gjørdar avtalur. Sjálv var eg ein av høvuðsstigtakarunum til, at borgarafundur varð hildin í Kollafirði í mars mánað. Við teirri jaligu móttøku, ið "Oyra- reingjarætlanin" fekk á nevnda borgarafundi, og frá "Kollafjarðarnevndini" í summar, var ætlanin rímilig. Lat tað vera sligið fast bæði væl og virðiliga, at býráðssamtyktin hóskvøld- ið bert fevnir um at gera broyting í verandi byggi- samtykt, soleiðis at heimild fæst at skipa tað verandi uppfylta lendið á Oyra- reingjum. Við hesi sam- tyktini er á ongan hátt tikin støða til eina møguliga nýggja stórhavn í Kolla- firði. Tað verður ikki við mín góða vilja, at ein ætlan, sum á sinni byrjaði við eini bráðskundisavgerð í Kolla- fjarðar kommunu, so líð- andi gerst til eina stórhavn, uttan at málið fyrst fær eina fullfíggjaða byggiskipanar- liga málsviðgerð. Síðani til náttúruperluna í Sandvíkum. Hesin einast- andandi frílendismøguleik- in varð tíverri ofraður á bý- ráðsfundinum seinasta hós- kvøld, tá avgjørt varð at lata skjótiítróttina sleppa inn á økið aftur. Lendið í Sand- víkum er ein alt ov virðis- mikil náttúru- og frílendis- blettur, til at ein ávísur felagsskapur skal kunna leggja seg á tað. Ikki minst tær staðiligu áheitanirnar frá fuglafrøðini um at eira lendið, eigur at fáa býráðið at finna skjótiítróttini annað og betur egnað stað at vera á. Leirdúgvuskjótingin hev- ur tíverri munandi neilig árin á náttúruna, m.a. bæði við óljóði og ruski. Í summ- ar hava skúlaungdómar hjá kommununi ruddað økið í Sandvíkum, og upptøkan eftir fyrrverandi skjótivirk- semið var ikki tespilig, upp í billess av leirdúgvurestum, patrónum v.m. Í Sandvíkum er fjøruslætt og eisini reint (eingin kloakk í nánd), og eru slík pláss ikki so mong longur nærindis Havnini. Har er talan um lendi við hópin av nýtslumøguleikum sum vælegnað frílendi hjá einum breiðum skara av borgarum, t.d. er tað eitt paradís hjá børnum at sleppa at spæla í eini fjøru við fjøruhyljum, har til ber (ella bar) at fanga bæði állar og kombikk, umframt at sjósíl eru (vóru) útfyri. Har er eisini tann gamla várgongu rættin hjá hoyvískingum, sum í dag er eitt fornminni í sjálvum sær. Í Sandvíkum er veðurgott og eitt ríkt og sermerkt fuglalív. Fyrr var vanligt hjá havnar- fólki og fleiri at gera útferðir inn í Sandvíkar um summ- arið, og hóast landsvegurin hevur oyðilagt nakað av frið- sæluni, hevði verið laga- manni at lagt tað soleiðis til rættis, at eitt nú dagstovnar- nir høvdu høvið at vitja hagar. Tað hevði borið til at sett wc-/skiftirúm upp til teirra og at bygt onkur ból, so tey høvdu eitt stað at eti matpakkarnar. Eisini kundi økið verið vælegnaður tjald- ingarstaður í ávísan mun. Jú, víst er niðurfelda málið hjá sitandi býráðs- samgongu m.a. at skapa ein størri trivnað ímillum borg- ararnar og harvið eina hægri lívsgóðsku fyri ein- staklingin, og somuleiðis at skapa eina náttúru- og um- hvørvisvinarligari Tórs- havnar kommunu. Men eyðsæð er, at tað skal tíð til, og áskoðanir skulu mýkj- ast, áðrenn loysnarorðið um nýggja kós og nýggjan hugburð vinnur frama. Livst so spyrt. VIÐMERKINGAR "Eina náttúru- og umhvørvisvinarligari Tórshavnar kommunu" Heri Mohr Tað er kunngjørt Føroya fólki, at tann almenni stovn- urin Bileftirlit Føroya hevur broytt navn til Akstovan. Vit hava eisini fingið at vita, at landsstýrismaðurin við vinnumálum svav fleiri nætur "uppá uppskotið", og at hann so líðandi hevur vant seg við navnið. Hóast allir landsstýris- menninir hava tikið undir við navnabroytingini, eru tað óivað onnur, ið halda, at tað upprunaliga navnið, Bileftirlit Føroya, er meira sigandi, meira relevant til tað, ið hesin almenni stovn- ur stendur fyri. Í føroysku orðabókini 1998 er tilskil- að, at orðið ak "er eitt ið kemur darlandi aftaná". Vit hava tríggjar stovnar við eftirlitsfunktiónum: Ar- beiðseftirlitið, Skipaeftir- litið og Bileftirlitið. Her er eingin ivi, øll vita, hvat hes- ir stóvnar standa fyri. Hóast Bileftirlitið við 45 árum á baki hevur økt munandi um síni arbeiðsøki, serliga tey seinastu árini, so hevur øll hendan øking relatión til motorakfør, og nógv tann størsti parturin av tí økta arbeiðinum stendst av bilunum: Vektgjald (incl. sýn), koyrikort v.m. So hetta átti ikki at givið orsøk til navnabroyting ? Hóast bæði Landsbankin og Toll-og Skattstovan eru kvistar skornir av Føroya Gjaldstovu, sum nú fram um alt annað er roknskap- arstova landskassans, so er navnið óskalað. Aftur til Akstovuna. Navnabroytingin gevur or- søk til fylgjandi spurningar: - Við hvørjari grund- geving skuldi Bileftirlit Føroya hava nýtt navn ? - Við hvørjari grundgev- ing skuldi Bileftirlit Føroya hava nýtt búmerki ? - Hví varð nýtt navn til bileftirlitið ikki boðið al- ment út ? Hví varð nýtt búmerkið til bileftirlitið ikki boðið al- ment út ? Akstovan Vagnur Michelsen 3. februar 1962 komu átta sjúklingar av Sanatoriinum í Hoydølum oman í ta nýggju barakkina, sum var uppsett fram við Hospitals- vegnum. Hoydalar skuldu ikki longur hýsa sjúkling- um men studentaskúla- næmingum og næmingum í framhaldsdeild. Skúla- næmingarnir fluttu inn í gomlu bygningarnar í Hoy- dølum og nýggjur skúla- bygningur skuldi byggjast. Fleiri havnarfólk vóru ikki fegin um myrku, dapru og ljótu barakkina fram við Hospitalsvegnum, sum í norðara enda gjørdist nýggj tuberkladeild og í sunnara enda uppihaldsdeild hjá eldri fólki, sum ikki vóru nóg birg at fara heim eftir uppihald á sjúkrahúsinum. Eldri maður segði mær herfyri, at kendur býráðs- limur í Havn, sum nú liggur undir grønu torvu, segði honum, at svarta barakkin bara var fyribilsloysn. Tí tá útbyggingin av Lands- sjúkrahúsinum var liðug, skuldi barakkin takast nið- uraftur. Vit skriva nú okto- ber 2005, og myrka, dapra og ljóta barakkin stendur har framvegis. Kemur tú fram við uppi- haldsdeildini sært tú høvd- ini í eldri fólki innanfyri. Og tá sveima tankarnir. Er tað veruliga so galið í Føroyum, at vit í 2005 bjóða borgarum slíkar um- støður? Sambært akfars- teljing 1. september 2003 koyrdu 8500 akfør framvið vindeygunum hjá teimum gomlu, 3750 annan vegin og 4750 hinvegin. Góðan summardag er nógvur bilosur har á leið- ini, tí upphaldsdeildin er lægsta punkt, og í hesum regndøgum sprutta akførini upp á bygning og vind- eygu. Tí er tað ikki rein luft, tey gomlu anda í seg, um vindeyguni standa á gloppi. Á skitnu gongu- breytini sæst mangan fólk í hvítum kitlum. Nú ætlar landsstýrismað- urin í almannamálum at selja íbúðarbygningarnar, sum hoyra til Landssjúkra- húsið. Mín áheitan til lands- stýrismannin er: "Javnið upphaldsdeildina við jørð- ina skjótast tilber og brúkið part av søluni av íbúðar- bygningunum at byggja mannsømiliga upphalds- deild har á leiðini, tí grund- økið er tøkt bæði niðan fyri Landssjúkrahúsið og oman fyri Landssjúkrahúsið. Landssjúkrahúsið og fígging Eg havi ongantíð skilt, at Landssjúkrahúsið ferð eftir ferð kemur í fíggjarligar trupulleikar. Sjálvandi kost- ar tað meira pening at reka eitt sjúkrahús, sum júst hev- ur fingið nýtíðarbygning, harvið fleiri møguleikar og skal fylgja við tíðini. Tað er heilt burturvið, at sjúkrahúsið noyðist at lata aftur barnadeild i vikuskift- unum, steingja aðrar deildir í tíðarbilum, spara upp- venjingarmøguleikar hjá fólki, og ikki at gloyma, framvegis at varðveita myrku, dapru og ljótu bar- akkina, sum minnir ein um arbeiðsbarakkirnar á sinni í Mjørkadali ella um fanga- barakkirnar á Balkan fyrst í nítiárunum ella undir seinna heimsbaradaga. Og hvat so, um Lands- sjúkrahúsið fær játtað nakrar milliónir aftrat? Í hesum døgum verður seinasta hond løgd á fíggj- arlógina fyri 2006. Løg- tingið hevur uttan mótmæli játtað sær sjálvum tjúgu milliónir til framhaldandi umvæling av løgtingshús- inum og fimm milliónir til løgmanssæti í Hoyvík o.a. Er talan um Landssjúkra- húsið, sum vit øll í mun til partapolitik ella átrúnað skulu brúka, so eru fjøl- miðlarnir skjótir við peiki- fingrinum, men ikki eitt orð um tíggjutalsmilliónir til óneyðugar íløgur í løg- tingshúsið og løgmanssæt- ið. Hetta hongur bara ikki saman. Tað mátti verið stoltleiki hjá eini tjóð, sum ætlar at vera millum fremstu tjóðir í 2015, at havt vælvirkandi Landssjúkrahús. Men hetta kostar pening. Var sum smádrongur til staðar 19. juni 1962, tá ið Petur Mohr Dam løgmaður, Pauli Dahl yvirlækni og Lars P. Jensen danskur inn- anríkisráðharri løgdu hvør sín grundarstein til nýggja Landssjúkrahúsið. Tá var longu myrka, dapra og ljóta barakkin longu tikin í nýtslu sum fyribilsloysn, meðan byggingin av Landssjúkra- húsinum fór fram. Barakkin stendur har enn. Javnið uppihalds- deildina við jørðina