týsdagur 18. oktober 2005síða 10

10 Nr. 198 - 18. oktober 2005 Uttan at taka dagar í millum partarnar í tí lønar- ósemju, sum nú hevur elvt til arbeiðssteðg á stórum parti av almenna arbeiðsmarknaðinum, so kunnu vit uttan víðari staðfesta, at útjaðarin enn einferð er vorðin gísli. Hetta er ein afturvendandi trupulleiki, ið sum kunnugt stendst av, at ein stórur partur av manningunum á strandfaraskipunum eru limir í Starvsmannafelagnum. Fylgjurnar av einum arbeiðssteðgi á hesum sátt- málaøki eru sera ymiskar. Tað kann soleiðis uttan víð- ari staðfestast, at negativu avleiðingarnar í megin- økinum í fyrstu atløgu eru avmarkaðar. Lívið gongur víðari næstan, sum um einki var hent. Almennu skrivstovurnar eru framvegis opnar. Hóast vekslarar kanska eru stongdir, so sleppur ein framat at kalla øllum teimum embætisfólkum, sum ikki eru í verkfalli, tí beinleiðis telefonnummar standa á flestøllum heimsíðum. Tað ber til at senda teldubrøv til allar almennar teldupostadressur. Løgting og landsstýri, landsstovnar, býráðs- og bygdaráðsstovur, kommunalir stovnar, tunnlar og Bygdaleiðir alt virkar at kalla ónervað av arbeiðssteðginum. Fólk sleppa aftur og fram til arbeiðis, børnini sleppa í skúla og á dagstovn sum um eingin arbeiðssteðgur var. Verður sæð burtur frá, at vit einki SvF hava og bert eitt skert ÚF, so eru avleiðingarnar fyri meginøkið so- statt sera avmarkaðar. Vit vita væl, at sum frálíður, tá lønir, pensiónir og aðrar almennar veitingar eiga at verða avgreiddar, fara avleiðingarnar eisini at merkj- ast í meginøkinum á sama hátt sum tær frá fyrsta degi merkjast í útjaðaraøkjunum. Men sum sagt í fyrstu atløgu er tað útjaðarin, sum verður revsaður fyri eina ósemju, sum í roynd og veru er millum eitt fakfelag, sum hevur flestallar sínar limir í meginøkinum og so ein myndugleika í sama meginøki. Heildarmyndin av einum verkfalli ella einum ar- beiðssteðgi á starvsmannaøkinum verður ósvitaliga, at útjaðarin, ið er púra ósekur og mestsum ikki part- ur í konfliktini, verður revsaður og gerst gísli hvørja einastu ferð. Hetta er ikki fyri mark. Uttan mun til, hvør ið hevur ábyrgdina av ósemjuni, so styrkir hetta ikki starvsmannafelagspartin. Uttan mun til, hvør ið má sigast at verða atvoldin til ein arbeiðs- steðg, so kostar arbeiðssteðgurin altíð Starvsmanna- felagnum goodwill ella góðvild. Sum gongdin er innan almennu fyrisitingina, tørvar Starvsmanna- felagnum góðvild. Tað kann ikki góðtakast, at útjað- arin gerst gísli hvørja ferð. Uttan mun til, hvør av pørtunum nú einaferð er atvoldin til eina ómsemju, ið leiðir til verkfall, verkbann ella arbeiðssteðg, áttu partarnir eina aðru ferð at funnið eina loysn, har útjaðarin ikki verður revsaður fyri eina ósemju, sum í høvuðsheitunum er staðsett í meginøkinum. Tað ber uttan iva til og kunnu ivaleyst finnast útvegir, ið eru eins effektivir og nú, har útjaðarin at kalla einsa- mallur í hvussu so er í fyrstu atløgu má bøta við at gerast gísli. DAGSINS MEINING Sosialurin Útjaðarin gísli VIÐMERKINGAR Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Fullveldisríki, tjóðríki og hjálandaveldi Kaj Leo Johannesen, sambandsfloksins formaður, royndi í grein herfyri at greiða frá ráki í altjóðasam- felagnum. Tíverri var einki skil á tí, sum hann skrivaði. Her royni eg at rætta har, sum Kaj Leo fór skeivur Jógvan Jacobsen, formaður Unga Tjóðveldisins Fyrst nakrar skilmarkingar (da: definitioner). Eitt fullveldisríki (da: suvuræn stat) er ein politisk og landafrøðilig eind, sum er viðurkend av øðrum full- veldisríkjum. Eitt tjóðríki (da: nationalstat) er eitt fullveldisríki við einari tjóð sum íbúgvar, politisk og tjóðalig mørk samsvara nøkunlunda. Eitt hjálanda- veldi (da: kolonimakt) er eitt fullveldisríki við undir- skipaðum hjálondum ella hitt hægsta landið í hesum hjálandasambandinum. Kaj Leo Johannesen blandar hesi hugtøkini saman. Kaj Leo skrivar, at einki fullveldisríki er til, sum ikki hevur handil við onnur lond. Og út frá hesum sín- um uppáhaldi ger hann ta niðurstøðu, at einki veruligt fullveldisríki er til. Ikki eiti á logikkur. Hetta byggir á gamla fatan av fullveldisríkjum frá teirri tíðini, tá ið øll vildu vera hjálandaveldi. Eftir krakkið á Wall-street í 1929 merktist búskaparliga kreppan millum landa og eisini í Føroyum. Tí fóru fullveldisríki at byrgja seg inni við tollmúrum og øðr- um, fyri at steðga millum- tjóðahandli, og heldur flyta rávørur inn úr hjálondum sínum. Tá gjørdist vanlig at halda, at fullveldisríki ikki skuldu hava handil sína millum. Men hetta fór ikki at halda. Eftir seinra heims- kríggj gjørdust hjálond sjálvstøðug fullveldisríki og hjálandaveldi tjóðríki. Summi hjálond gjørdust eisini tjóðríki. Og ongantíð hava so nógv tjóðríki og fullveldisríki verið til sum nú. Arbeitt verður tó ímóti hesi tjóðríkjarørsluni. Tap- ararnir í tjóðríkjarørsluni, gomlu evropeisku hjá- landaveldini, royndu her- fyri við ES-grundlógini at gera ES til eitt satt stór- samveldi. Men hetta mis- eydnaðist. ES megnaði ikki at ganga ímóti tjóðríkja- rørsluni. Sostatt kunnu vit stað- festa, at niðurstøðan hjá Kaj Leo Johannesen er skeiv. Hvørki fullveldisríki ella tjóðríki eru á veg í søguna. Harafturímóti eru hjálandaveldini, sum júst Sambandsflokkurin um- boðar, á veg í søguna. Sanniliga hava lond handil sína millum. Men hesin ávirkar ikki støðu teirra sum fullveldisríki ella tjóð- ríki. Sambandið, sum vit hava til Danmarkar og Grøn- lands, hetta sum sambands- fólk nevna ríkisfelagsskap, er ein leivd av hjálanda- tíðini. Og hetta sambandið er á veg í søguna. Ongantíð hava so nógv fullveldisríki og tjóðríki verið til sum júst nú. Og ein dag verða eisini Føroyar sum fullveldisríki og tjóð- ríki partur av altjóða sam- felagnum, og ikki, sum nú, innilæst í einari gamlari leivd av einum hjálanda- veldi. Løgmann Jóannes Ejdesgaard- og sam- gongutinglimir allar: Vegna Miðflokkin Jenis av Rana Bill Justinussen Allir føroyingar harmast í hesum døgum tað van- lukkuligu støðu tjóðin er komin í av tí arbeiðssteðgi, ið enn einaferð leggur stór- an part av samfelagnum lamið. Í fjølmiðlunum hava ein- stakir samgonglimir gjørt vart við sína ónøgd, og 18 teirra, tvs. góður meiriluti av føroya løgtingi, heita á partarnar báðar at taka uppaftur samráðingarnar. Ásannandi, at annar sam- ráðingarparturin longu treytaleyst hevur tikið undir við uppskoti semings- manna, og at bakland landsstýrisins, t.e. sam- gongumeirilutin, sigur seg ynskja frið aftur á ar- beiðsmarknaðinum, heitir Miðflokkurin á Løgmann um at vísa samfelagsábyrgd og steðga verkbanninum. Skuldi hetta kravt, at ábyrgdarhavandi landsstýr- ismaður verður tikin av ræði, eigur hetta at verða gjørt, tí hvørki samfelagið sum heild, ella tey útjaðar- arøkir, sum aftur hesaferð á serligan hátt merkja sviðan av arbeiðssteðginum, eiga at bera prísin fyri tí stutt- skygni, sum eyðkennir hesa avgerð fíggjarmálaráðharr- ans. Avgerðin liggur í hond- um samgongunnar, umráð- andi er at taka hana, tí með- an tosað og skrivað verður, farast samfelagsvirðir. Áheitan á leiðara samgongunnar