leygardagur 21. oktober 2000síða 11

Birgir Kruse Familjusjónleikur: Í dag verður sjónleikurin um stuttligu, men balstýrnu gentuna, Pippi, sýndur í Sjónleikarhúsinum í Havn. Liðin eru 55 ár síðani hin brátt 93 ára gamla Astrid Lindgren fyrstu ferð segði søguna um Pippi Langsokk í bók. Síðani er ein røð av søgum um Pippi komnar, sum fleiri eru gjørdar til film. Eftir at hava ferðast á teim sjey høvunum, hoyrdu vit hana í Útvarpinum og í dag fáa vit so høvi at hitta hana enn nærri — á heim- ligum palli í 74 ára gamla Sjónleikarhúsinum, har upprunaligi tónleikurin hjá Georg Ridel rungar aftur- við. So nú er at syngja hjúlahopp, hjúlahey, hjúla- hoppsasa. Sterka gentan Fáar gentur eru so kendar sum Pippi. Allastaðni í heiminum er hon kend. Og allastaðni er hon hetjan. Pippi er ímyndin av sterka barninum, sum gongur egnar leiðir — og megnar tað. Stundum hevur hon ver- ið mett í so balstýrin, ja beinleiðis anarkistisk og kollveltandi. Samstundis hevur rithøvundin aftanfyri Pippi, aldrandi svenska As- trid Lindgren, livað eina skiftandi tilveru, tá umræð- ur viðurkenning í bók- mentunarligum gransk- ingarhøpi. Ta tíðina, realisman var í høvuðssæti og alt ráddi um at verða tilbúgvin, vórðu søgur Lindgrens blakaðar út í myrkrið, tí tær lærdu okkum ikki at vaska upp og ganga rætt tvørtur um vegin. At hugflogið eisini hevði heimarætt, lærdu vit seinni. Tá gjørdist Lindgren við stórbærum, tíðar- leysum søgum, bjartasta navn tá umráddi bøkur til børn. Og tað hóast hon kundi taka upp døpur evni sum deyða, myrkur og ótta, sum í søgunum um brøðurnar Leyvuhjarta og Mio mín Mio. Lindgren hevur sum eingin sligið navnið fast innan tað bókmentanarliga rák, sum nevnt verður fan- tastikkur, ella listahugflog. Øll makt — ikki til Tengil — men til hugflogið. Orðið í norði Men stuttlig er hon sanniliga eisini, hon Lindgren. Tak til dømis søgurnar um Emil og skálkabrøgd hansara á Kattholti. Á hvørjum ári, tá veturin er í nánd, plaga bókasøvn at skipa fyri einhvørjum norrønum bókmentunarligum tiltaki. "Orðið í norði" hevur føroyska heiti verið. Í ár fer tiltakið av bakka- stokki 13.-19. november. Ljós verða slókt, kertur tendraðar og um somu tíð verður á móðirmálinum í øllum Norðanlondum lisið úr bókini "Emil í Lønni- bergi ger spildurnýggj skálkabrøgd" (bls. 15 og fram). Bókin, sum kom á føroyskum í 1996, er týdd til øll norðurlendsk mál. Í somu viku, hin 14. novem- ber, er 93 ára føðingardag- ur Astrid Lindgrens. So tá er verulig orsøk at tendra kertur. Mest lánt Bæði Landsbóka- savnið og Bý- arbókasavnið hava lagt seg eftir at vera væl við á al- nótini. Umframt at kunna um bók- mentunarlig rák og við- urskifti, hava søvnini gjørt upp, hvør bókin er hin mest lánta. Hyggja vit at barnabókum, er júst ein Pippi-bók hin mest útlánta á Býarbókasavninum í Havn. Bókin er "Kennir tú Pippi Langsokk?", sum er ein av fleiri bókum, sum Turið Sigurðardóttir hevur týtt úr svenskum og Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út. Hendan, sum er ein myndabók, kom út í 1996. Í hesum Pippi-døgum kemur frá sama týðara og forlag enn ein myndabók um sterku gentuna, sum dugir so væl at hava tað stuttligt og leggur líka í, hvat hini halda. Bókin nevnist "Pippi heldur føð- ingardag". So nú Pippi skal á pallin og "mamma" hennara fyllir 93, er gott at vita, at hon er "still going strong". Bæði mamman og Pippi. Pippi Hyggja vit í svensku orða- bókina, so kann orðið "pippi" merkja fjas, ør- skapur og at verða í sjúkliga góðum lag, mót- vegis tung- lyndi. Eisini sipar navn- ið til fugl í búri. Ein av góðu gomlu stutt- filmunum hjá Laurel og Hardy (Gøg og Gokke) "Wrong Again" frá 1929 rópast á svenskum "Pippi i kvadrat". Søgan er í stutt- um, at ein ríkmaður vil hava eina mynd av einum hesti. Ístaðin fyri inn- rammaðu myndina fær ríkmaðurin ein veruligan, livandi hest. Kanska hevur Astrid Lindgren sæð filmin og funnið uppá Pippi, ella í minsta lagi hestin. Hvør veit? Hug- flogið setur eingi mørk. Frá bók til film Í 1945 kom fyrsta bókin á svenskum um Pippi. Árið fyri hevði Astrid Lindgren, meðan hon lá sjúk, skrivað fyrstu søguna um Pippi og givið dótturini Karin hana í føðingardagsgávu. Eitt bókaforlag fekk søguna og tíðarskeiðið 1945-48 komu tríggjar Pippi bøkur, sum allar blivu til film. Fyrsta filmin gjørdi Per Gunvall í 1949. Hann rópt- ist stutt og greitt "Pippi Långstrump" og høvuðs- leiklutin hevði Viveca Ser- lacius. Tjúgu ár seinni bleiv Inger Nilsson stóra barna- stjørnan sum Pippi í eini sjónvarpsrøð, sum sviar og týskarar gjørdu saman. Leikstjóri var sviin Olle Hellbom og tónleikin átti Georg Ridel, sum er ættað- ur úr Tjekkoslovakia. Sangurin hjá Inger Nilsson bleiv kendur víða hvar og tað er júst hesin tónleikur- in, sum er partur av før- oyska leikinum í Sjónleik- arhúsinum í Havn. Pauli Nielsen, sum hevur týtt leikin, hevur fingið hjálp frá Jytte Joensen, tá um- ræður sangirnar. Væleydnaða svensk- týska sjónvarpsrøðin um Pippi í 1969 bleiv árið eftir til tveir svenskar biograf- filmar "Pippi Lånstrupm på på de sju haven" og "På Sosialurin Nr. 203 - 21. oktober 2000 21 rymmen med Pippi Lång- strump", eins og drúgva sjónvarpsrøðin varð sett saman til ein triðja bio- graffilm um Pippi trý ár seinni "Här kommer Pippi Långstrump". Altjóða teknifilmur Í 1997 verður Pippi til al- tjóða teknifilmin "Pippi Longstocking". Tað eru sviar og kanadiar, sum standa saman um verkætl- anina. Undir leiðslu Clive Smiths, verður filmurin marknaðarførdur undir heitinum "The world’s strongest girl", hvørs fulla navn á enskum er Miss Pippilotta Delicatessa Windowshade Mack- relmint Efraimsdottir Longstocking. Sangirnir í hesum teknaða filmi um 9 ára gomlu Pippi eru ikki teir kendu kvøðuljómsslag- ararnir hjá Georg Ridel, men nýyrktir í vanligu og mangan tannleysu musical- traditiónin. Tónleikin eigur Anders Berglund og svensku orðini Ture Rang- ström. Teir fáa vánaligt skoðsmál. "The songs are dreary" sigur kendi um- mælarin Leonard Maltin. So her er enn ein orsøk at fara í Sjónleikarhúsið og hoyra røttu Pippi- sangirnar. Pippi í Sjón- leikarhúsinum Tá Sjónleikarhúsið í kvøld letur dyrnar upp fyri leiki- num um Pippi, er tað Elin Karbech Mouritsen, ið hevur leikstjórnanina um hendi. Elina kenna vit bæði av palli, úr útvarpi, sjónvarpi og eisini í filmi- num hjá Katrini Ottarsdótt- ir "Bye, bye bluebird". Áð- ur hevur hon m.a. leik- stjórnað barnaleikinum um "Kardummummubýin" eftir søgu hjá Torbjørn Egner. Til høvuðsleikara hevur hon valt Beintu K. Clothi- er, meðan Gunn Weihe Reinert og Turpin N. Djur- huus hava leiklutirnar sum ávikavist Annika og Tommy. Í drúgva leiklista- num síggja vit hestar, klovnar og sirkusstjórar — og Sonna Smith sum matrós! Tað er Pauli Nilsen, sum hevur týtt leikin úr svenskum. At seta leik upp er um- fatandi arbeiði. Tað sæst í eini og hvørjari leikskrá. Framleiðslustjórin er hann, ið skal fáa alt at bera til, so dyrnar kunnu latast upp og vit kunnu njóta listarliga avrikið hjá fremst av øllum leikstjóranum og sceno- grafinum. Oddvá Nattestad er dagsins framleiðslustjóri. Og tá hon er leys av frum- framførsluni av Pippi Langsokki, tekur hon við sum samskipari í verkætl- anini Listahátíð Føroya. Oddvá, hvørs dagliga yrki er at undirvísa í Hoyvíkar skúla, hevur eins og Elin eisini gjørt barnaútvarp. Einaferðina hevði hon samrøðu við rithøvundan, Astrid Lindgren, og um sama mundi royndu føroy- ingar at fáa aldrandi Lind- gren til Føroya. Í góðslig- um brævi svaraði hon snið- fundig sum altíð, at nú var hon ov gomul til at gremja seg um aldri at hava vitja smáu oyggjarnar í útnorðri. "Men" legði hon afturat "mangan havi eg flogið yvir oyggjum tykkara og tá plagdi eg altíð at hugsa um tykkum, sum har munnu liva". Pallmyndina og búnarnar í leikinum um Pippi Lang- sokk hevur Edward Fuglø gjørt. Hetta er triðja ferðin, at hann ger pallmynd til leik, ið byggir á søgu eftir Astrid Lindgren. Fyri Klaksvíkar Sjónleikarafel- ag hevur hann áður gjørt pallmynd til leikirnar Brøðurnir Leyvuhjarta og Mio mín mio. Tilsamans hevur Edward gjørt fleiri enn 40 pallmyndir og hev- ur myndskrýtt hópin av bókum, eisini í altjóða høpi. Myndir hjá Edwardi kunnu eisini síggjast á heimasíðuni www.fararts.com. Sjónleikarhúsið brátt 75 Formaður í Havnar Sjón- leikarafelag er Heðin Mortensen og dagligur leiðari er Birita Krossteig. Í skránni bjóðar Birita stórum og smáum væl- komin til Pippi-sýningina við hesum orðum: "Kom- andi ár fyllir Sjónleikar- húsið 75 ár og í øll hesi ár hevur sjónleikur verið spældur í húsinum. Vit hava dansað og sungið á palli og handan pall. Vit hava grátið og flent, vit hava havt góðar tíðir og ringar tíðir, men vit, sjón- leikaáhugað, hava megnað at standa saman um okkara elskaða hús. Verri enn so samd í øllum, men altíð til frama fyri Sjónleikarhúsið, og hetta er júst andin, sum PIPPI-hópurin er fyltur av, og soleiðis eigur tað at verða í Sjónleikarhúsi- num". Strakosch forlagið Eins og vit kenna tað úr tónleikinum, eru fleiri, ið vara av rættindum hjá teimum, sum gera sjónleik. Forlagið, sum eigur Pippi- leikin, eitir Nordiska Strakosch Teaterförlaget og hevur heimstað í Keyp- mannahavn. Strakosch-for- lagið umboðar eisini Pippi- sangleikin hjá Sebastian. Við rót í tónaforlagnum Wilhelm Hansen, og eini søgu, sum fevnir um tríggjar øldir, umboðar Strakosch-forlagið altjóða nøvn sum Bertholt Brecth, Samuel Beckett og fleiri fronsk, ensk og ameri- kansk við. Sama forlag varar av aktuella leikinum hjá Grímu "Krypilin úr In- ishmaan" eftir unga, gitna sjónleikarithøvundan Mart- in McDonagh. Strakosch-forlagið um- boðar eisini norðurlendsk- ar rithøvundar. Millum aðrar Astrid Lindgren, sum forlagsstjórin, Hanne Wil- helm Hansen, sigur seg hava havt alstóra gleði av. Men tá snýr tað seg bara um sjónleikapartin og ikki fagurbókmentirnar, sigur hon. Tey rættindini eiga onnur. Sum dømi um væl- eydnað samstarv millum Astrid Lindgren og Hanne Wilhelm Hansen er sang- leikurin um aktuellu Pippi, har danski Sebastian hevur gjørt tónleikin. Sum áður nevnt er tað Georg Ridel, ið hevur gjørt tónleikin í teirri uppsetingini, vit nú síggja í Sjónleikarhúsinum. Við í skránni hjá Strak- osch-forlagnum eru eisini nøvn sum svenski rithøv- undurin Per Olov Enquist og amerikanski leikstjórin og listamaðurin Robert Wilson, sum saman við kenda tónleikaranum Tom Waits arbeiðir við leikinum "Woyzek" á danska Betty Nansen sjónleikarhúsinum. Sami leikur varð settur upp í Sjónleikarhúsinum mið- skeiðis í sjeytiárinum. Nobelvirðisløn? Fleiri eru tey, sum vilja at ávísir persónar skulu fáa virðisløn Nobels. Leingi hevur hoyrst um fólk, sum virka fyri, at sangarin og yrkjarin Bob Dylan skal fáa virðislønina. Í førinum Astrid Lindgren er í so máta einki undantak. Millum tey, sum hava sett sær fyri, at Lindgren skal fáa Nobelvirðislønina er svenski Fryxell skúlin í Västerås. Teir um 700 næmingarnir, sum her ganga og lærarar teirra, hava tikið alnótina í brúk, til tess at herða kravið um at "okkara Astrid" skal fáa hesa virðisløn. Næmingarnir vísa til, at bøkur Lindgrens eru týdd- ar til 76 tungumál og at sølan fevnir um fleiri enn 100 milliónir eintøk. Har- afturat staðfesta svensku næmingarnir, at hvørt ár verða tvær millónir eintøk av Lindgren-bókum læntar á bókasøvnum. Hetta ger hana til best umtókta svia, siga tey. Eisini eru tey komin eftir, at heilir skúlar eru uppkallaðir eftir henni. Ein er Astrid Lindgren Schule í Ennigerholt í Týsklandi. Og so koma ørindini hjá næmingunum: Ongantíð hevur Astrid Lindgren fingið Nobelvirðislønina! Spurt verður: "Heldur tú, at svenski kongurin skal handað okkara Astrid Nobelvirðislønina, so sig okkum frá". Skuldi onkur havt huga at stuðla tiltaki- num, so er heimasíðan at finna á www.fryx.vasteraas.se. - Góða skemtun! á palli 20 Sosialurin Nr. 203 - 21. oktober 2000 Her kemur Pippi Her kemur Pippi Langsokkur hjúlahopp, hjúlahey, hjúlahoppsasa her kemur Pippi Langsokkur ja, her komi eg! Ha!-Ha! Hygg, her er mín apa mín fína, fitta, lítla apa her er Harra Nilsson ja, tað er vist, hann eitur so! Hygga, her er húsið tað etiur RUMBLI-SKRUMBLI húsið og vilja tit vita hví at húsið eitur so? Jú, har býr Pippi Langsokkur hjúlahopp, hjúlahey, hjúahoppsasa har býr Pippi Langsokkur ja, har búgvi eg! Ha!-Ha