mikudagur 26. oktober 2005síða 8

8 Nr. 204 - 26. oktober 2005 Roynir at keypa veljararnar Formaðurin í politisku andstøðuni í Italia, Ro- mano Prodi, vil vera við, at Silvio Berlusconi, for- sætisráðharri, ætlar sær at keypa sær sigurin á tjóðartingsvalinum, sum verður í apríl næsta ár. Í samrøðu við bretska blaðið The Guardian sigur Prodi, at forsætis- ráðharrin ætlar at brúka meiri enn hálva aðru milliard krónur til val- stríðið umframt stuðulin, sum stjórnarflokkarnir fáa frá tí almenna. Prodi vil vera við, at Berlus- coni ætlar sær at brúka serliga nógvar pengar í teimum valdømunum, har tað stendur á jøvnum ímillum stjórnina og and- støðuna. Romano Prodi, sum hevur verið italskur for- sætisráðharri fyrr, fær væl størri undirtøku enn Berlusconi í teimum seinastu meiningakann- ingunum. Valstríðið hev- ur verið rættiliga hvast. Í samrøðuni við The Guar- dian sigur Prodi, at tey einastu uppskotini, sum høgrameirilutin í tjóðar- tinginum hevur samtykt, hava havt til endamáls at lívga forsætisráðharran og vinir hansara. Póland fór til høgru Sunnudagin vann Lech Kaczynski polska for- setavalið, og úrslitið var ein staðfesting av, at polskur politikkur av álvara er snaraður til høgru. Tey bæði valevn- ini, sum dystaðust í seinna valumfarinum, vóru úr tveimum høgra- flokkum, og júst hesir báðir flokkarnir sam- ráðast nú um at skipa stjórn. Tað eru tvíburðarnir Lech og Jaroslaw Kac- zynski, sum toga í teir politisku træðirnar í Pólandi. Jaroslow er for- maður í landsins størsta flokki, men hann tók ikki av tilboðnum um at ger- ast forsætisráðharri, tí tað kundi órógva møgu- leikarnar hjá bróðurinum á forsetavalinum. Kortini er tað hann, sum verður tann sterki maðurin aftan fyri ta komandi stjórnina, og sostatt fáa teir báðir tvíburðarnir stóra ávirk- an á polskan politikk tey næstu árini. Í nógvum londum hev- ur forsetaembætið lítlan og ongan politiskan týdning, men í Pólandi er øðrvísi. Har er forsetin ovasti fyri herinum, hann hevur stóra ávirkan á uttanríkispolitikkin, og hann kann sýta fyri at góðtaka lógir, sum tjóð- artingið samtykkir. Nýggj bók um gloymdar hetjur Tá týskararnir hersettu Noreg í apríl í 1940, fingu teir serliga harða mótstøðu í Norður- noregi, og bardagin um býin Narvik hevur ser- støðu í norskari søgu. Tað vóru nú ikki bara norðmenn, sum bardust við týskararnar har, men eisini hermenn, sum teir sameindu settu á land. Soleiðis eitur tað í søg- uni, men í veruleikanum vóru tað ikki teir sam- eindu, sum settu her- menninar í land, men heldur smá norsk fiski- og flutningsskip. Í einari nýggjari bók skrivar høvundurein Ivar Enok- sen, at ikki færri enn 203 norsk før vóru við til at flyta teir meiri enn 24.000 hermenninar í land í Norðurnoregi. Tað vísti seg, at tey stóru her- skipini hjá teimum sam- eindu vóru ov stór til at fara inn á firðirnar, og tí máttu hermenninir flytast í land í smáum førum. Ivar Enoksen sigur, at alt ov lítið er gjørt burtur úr bragdinum, sum manningarnar á teimum smáu norsku førunum útintu, og tí hevur hann valt at kalla bók sína "Túsund gloymdir menn". Dýr hús Tað er ikki bara í Havn, at húsaprísurin setir met, tí í Danmark vísa hagtøl, at har hevur húsa- og íbúðarprísurin ikki verið so høgur tey seinastu tíggju árini sum nú. Tað er serliga í teimum stóru býunum, at prísurin er hækkaður nógv. Í År- hus, Keypmannahavn og Frederiksberg er prísurin á eigaraíbúðnum hækk- aður 34 prosent tað sein- asta árið, og meðalhækk- ingin fyri alt landið er næstan 25 prosent, skriv- ar Politiken. Í 2003 kost- aði ein eigaraíbúð í Keypmannahavn einar 18.000 krónur fermet- urin, men í dag kostar hon 28.000 krónur fyri hvønn fermetur. Men prísurin er sera ymiskur kring landið. Í summum býum í Norð- urjútlandi kosta íbúðirnar bara umleið ein fjórðing av tí, tær kosta í høvuðs- staðnum. Amerikanska borg- ararættindastríðskvin nan Rosa Parks er deyð, 92 ára gomul USA Árni Joensen fartekst@mail.dk Tann 42 ára gamla Rosa Parks gjørdist kend, tá hon ein dagin í desember í 1955 sýtti fyri at reisa seg, so ein hvítur maður kundi fáa hennara pláss í einum bussi í býnum Montgomery. Bussurin vart fullur, so tann hvíti James Blake noyddist at standa, men tað hóvaði honum ikki, so hann bað Rosa Parks og tvær aðrar svartar kvinnur reisa seg, so hann kundi fáa pláss teirra. Tað hevði hann rætt til sambært reglunum, og tvær av kvinnunum reist- ust. Men Rosa Parks varð sitandi. James Blake sendi boð eftir løgregluni, og tá løgreglan vildi hava at vita, hví Rosa Parks ikki hevði gjørt eftir reglunum, svar- aði hon: – Eg helt ikki, at eg átti at reisa meg. Eg hevði goldið ferðaseðil eins og øll hini. Tað svarið góðtók løg- reglan ikki. Rosa Parks varð tikin, og fýra dagar seinni fekk hon 14 dollarar í bót. Sama dag, sum bótin varð kunngjørd, fóru onnur svørt at seta seg upp ímóti regluni um plássini í buss- unum. Oddamaðuir teirra æt Martin Luther King. Í 1996 varð Rosa Parks heiðrað við fremsta sivila heiðursmerkinum, the Pre- sidential Medal of Free- dom, og trý ár seinni fekk hon ein tilsvarandi heiður frá Kongressini. Í sambandi við handanina lýstið Senat- ið hana sum "eina livandi ímynd av frælsi í USA". UTTAN ÚR HEIMI Myndugleikarnir í Indo- nesia kunngjørdu í gjár, at ein maður har er deyður av fuglakrími. Sagt varð at maðurin doyði í síðsta mánað, men tað er ógreitt, hví tíðindini ikki koma fyrr enn nú. So seint sum fyri nøkrum døgum síðani funnust fleiri at Indonesia og løgdu myndugleikarnar undir at hava dult fleiri tilburðir av teirri herviligu sjúkuni. Í gjár frættist úr Kina, at har eru 55 gæs deyðar av fuglakrími, og at myndug- leikarnir høvdu givið boð um at avlíva 45.000 aðrar. Fyri einari viku síðani doyðu 2600 fuglar á einum garði í Mongolia, og har vórðu 91.000 aðrir avlív- aðir. Løgregluovastin í Tromsø heldur, at onkur í Oslo forðaði sjóverjuni at taka russiska trolaran "Elektron", sum rýmdi undan sjó- verjuskipunum við tveimum norskum eftirlitsamonnum NOREG Árni Joensen fartekst@mail.dk Fimm norsk sjóverjuskip fylgdu russiska trolaranum, til hann kom inn um russ- iska markið. Men norsku sjóverjuskipini gjørdu onga roynd at steðga "Elektron", og tað undrar løgreglu- ovastan í Tromsø. – Slapp sjóverjan at taka russiska trolaran, kundi hon gjørt tað, og so hevði skipið komið í norska havn, sigur Truls Fyhn, løgreglu- ovasti við Aftenposten, men hann vil ikki gera við- merkingar til, hvør bað sjó- verjuna lata russiska trol- aran sleppa. Hann leggur tó ikki fingrarnar ímillum: – Eg eri vísur í, at sjóverjan fekk ábendingar um, at teir politisku mynd- ugleikarnir í Oslo vóru uppi í málinum, og at teir høvdu sína egnu orsøk til at gera tað, sigur Truls Fyhn. Aftenposten skrivar, at ein orsøk kann vera, at norð- menn og russar skjótt skulu samráðast um fiskiveiði- rættindi, og ein onnur kann vera áhugin hjá norskum feløgum at fáa lut í russiska oljuævintýrinum har eyst- uri í Barentshavinum. Fleiri tilburðir av fuglakrími Norska sjóverjan slapp ikki at taka trolaran "Elektron" Hon vildi ikki reisa seg Rosa Parks Mynd: Reuters