mikudagur 26. oktober 2005síða 13

Nr. 204 • mikudagur • 26. oktober 2005 • 79. árgangur • www.sosialurin.fo Skulu Føroyar gerast viðleikari í alheims- gerðini, tørvar okk- um eitt nýtt ættarlið veiðumonnum, sum veiða virkir um allan knøttin. Í vinnuhøpi mugu vit læra at ásanna, at grasið væl kann hugsast at vera munandi grønari á hinari síðuni, segði Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum, millum annað á Vinnufundi í Klaks- vík mánakvøldið VINNA Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Mánakvøldið skipaði Menningardeildin hjá Klaksvíkar Kommunu fyri vinnufundi á Tekniska skúla í Klaksvík. Rættiliga nógv fólk úr ymsum vinn- um í Norðoyggjum høvdu leitað sær á fundin, har Jan Mortensen, stjóri í Vinnu- húsinum, tosaði um leik- lutin hjá Føroyum sum fiskivinnutjóð í alheims- gerðini. Serliga umrøddi hann ta hugburðsbroyting, alheimsgerðin fer at krevja av eini veiðumentan, sum í stóran mun hevur tvíhildið um, at tað "lítla" eisini er tað besta. Broytingar Treytirnar, sum alheims- gerðin setir, eru eftirhond- ini væl lýstar. Samanum- tikið koma hesar at krevja, at lond læra at síggja møguleikarnar í, at allur heimurin eru vorðin teirra heimamarknaður. Kann- ingar vísa týðiliga, at lond, eitt nú í Afrika, sum heldur valdu at byrgja seg inni, tá alheimsgerðin tók dik á seg, eru uppsteðgaði bú- skaparliga. Í meðan eyð- kennir stórur búskapar- vøkstur londini, sum taka lut í alheimsgerðini, ið samstundis skundar undir ein alsamt vaksandi og keypisterkan miðalklassa. Gongdin hevur sín prís. Alheimgerðin hevur mill- um annað við sær, at fram- leiðsla verður flutt, har hon er bíligari ella í aðrar mátar hevur betri umstøður. Størv innan ídna hvørva, og sum dømi nevndi Jan Morten- sen, at í Stórabretlandi eru 25% av hesum størvum horvin seinastu 7 árini. Og tað eru serliga sannroyndir sum hesar, sum tykjast at órógva føroyingar mest. Hinvegin minti hann á, at vit eiga at hava í huga, at hetta ikki nýtist at merkja, at arbeiðsloysi veksur til- svarandi. Í Stórabretlandi er til dømis tænastuvinnan ment við rúkandi ferð hetta sama tíðarskeiðið. So eisini her liggja nýgg- ir møguleikar. Ræðumyndir Stjórin í Vinnuhúsinum helt, at ikki kann sigast annað enn at føroyskir fjølmiðlar ofta hava málað eina heldur døkka mynd av alheimsgerðini fyri fólki. Hann sipaði millum annað til eina sendirøð í Útvarp Føroya, har globala kapti- talisman varð løgd undir alskyns ólukkur. Hóast vandi er í hvørjari vælferð, meinti Jan Mortensen, at tað er óheppið við slíkum lýsingum av alheimsgerð- ini, tí uttan hana, høvdu stórar fólkamongdir í eitt nú fjareystri ikki kunna sæð fram til eitt betri lív. - Hvør orsøkin er, er ilt at siga, men alt bendir á, at føroyingar aftra seg við at halda seg framat teimum møguleikum, sum bíða í alheimsgerðini. Hví eru tað næstan ongar føroyskar fyritøkur, sum síggja møguleikar uttanfyri land- oddarnar? Skulu tey ríkis- rættarligu viðurskiftini við Danmark framhaldandi brúkast sum umbering næstu 20 árini fyri at vit ikki koma víðari? Er ov lítil keypmansskapur í høvuðs- vinnuni? Fyrr vóru reiðarar menn, sum høvdu skip - nú er reiðarin kanska bókhald- ari, og hugburðurin tí ov nógv merktur av veiðu- mentan. Ì Danmark er til dømis stór fiskivinna, men lítið fiskaríð. Teir eru keyp- menn og selja og keypa globalt, segði Jan Morten- sen. Sambært honum er ein av stóru forðingunum fyri før- oyskum framfýsni og íløgu- hugi okkara skattaskipan. Eisini nevndi hann arbeiðs- marknaðin og lemjandi verkføllini sum eitt øki, har vend má koma í, um vit ikki skulu gerast eftirbátur á globala heimamarknað- inum. Glottar Hóast alt, helt Jan Morten- sen glottar vera at hóma í føroyskum vinnulívi. Hann nevndi til dømis nógvu einskiljingarnar, sum eru gjørdar ella eru í umbúna. Eisini helt hann Visión 2015 vera eitt gott tekin um, at politikarar nú eru sinnaðir at hyggja at teimum stóru linjunum í samfelagsmenningini, heldur enn at hanga fastir í, hvørji posthús skulu vera opin nær, ella hvussu strandferðslan skal sigla. Ongin ivi tykist vera um, at vit hava brúk fyri loko- motivum í fiskivinnuni. Í tí sambandi helt Jan Morten- sen avgjørt, at tað, sum er nú er hent við JFK, ber á rætta borið. Eisini mugu vit ásanna, at tey smáu, sum vilja yvirliva, mugu spesi- alisera seg og veita vørur, sum ongin annar hevur. Her helt stjórin í Vinnuhúsinum Norðfra í Norðdepli vera eitt gott dømi um eina lítla fyritøku, sum roynir at ganga nýggjar leiðir við til dømis at levera vøruna beinleiðis til brúkaran. Men enn eru nógvir ótroyttir møguleikar. Mill- um annað undraði Jan Mortensen seg yvir, hví føroysk reiðarí ikki sláa seg saman at reka fiskivinnu eitt nú í triðja heiminum. Tað krevur sjálvsagt dirv- ið og áræði at náa góðum úrslitum úti í stóru verð. Men tað ber til - tað er fyri- tøkan Thor í Hósvík besta dømi um, ein fyritøka, sum eg haldi fyrimyndarliga hevur brúkt okkara kjarnu- vitan um havið og skip til at slóða fyri einum leikluti í frálandavinnu, og í dag hevur 14 skip um allan knøttin. - Tað eru veiðumenn av slíkum slag, Føroyar hava brúk fyri, segði Jan Mort- ensen at enda. Alheimsgerðin: Føroyum tørvar nýggjar veiðimenn - Tað er upp til okkum um vit síggja alheimsgerðina sum eitt beist ella sum ein møguleika, segið Rani Nolslø, menningar- stjóri, millum annað, tá hann bjóðaði vælkomin á Vinnu- fundin mánakvøldið - Vit føroyingar eiga at duga at síggja ein dugnaligan "businessman" sum eina hetja, og ikki bara rokskiparan, segði Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum millum annað í fyrilestri mánakvøldið um Føroyar í alheimsgerðini Rættiliga nógv fólk høvdu leitað sær á Vinnu- fundin á Tekniska Skúla, sum Menningardeildin hjá Klaksvíkar kommunum hevði tiki stig til