mikudagur 2. februar 2000síða 4

7 tíðindablaðið sosialurin Nr. 22 - 2. februar 2000 6 tíðindablaðið sosialurin Nr. 22 - 2. februar 2000 SVEINUR TRÓNDARSON Tá fíggjarlógin var til við- gerar í tinginum kom fram, at Strandfaraskip Landsins ikki fer at klára seg við ta játtan, sum stovninum var tillutað. Tí bað landsstýris- maðurin í vinnumálum um loyvið til at hækka ferða- seðlaprísirnar, men heldur ikki tað vann frama. Tí varð støðan tann, at Strandferðslan hevði fingið fleiri uppgávur og nógv færri pengar at loysa hesar uppgávur. Í nøkrum førum letur hetta seg kanska gera, men í hesum førinum er tað ómøguligt. Tað heldur Hen- rik Old, tingmaður fyri Javnaðarflokkin, í hvussu er. Hann heldur heilt einfalt, at tað ber ikki til at loysa uppgávuna, sum leiðslan á Strandferðsluni hevur átikið sær. – Leiðslan er bundin á hond og fót. Útreiðslurnar eru hækkaðar nógv, og tað eru útreiðslur, sum leiðslan á stovninum einki fær gjørt við. Oljuprísirnir eru tví- faldaðir, havnagjøldini og vørugjøldini eru hækkað við seks milliónum og sam- stundis eru lønirnar hækk- aðar við 6,5 prosentum, og einki av hesum fær Strand- Strandferðslan í andaleypi: Tingmenn vita ikki hvat teir hava við at gera Henrik Old, løgtingslimur heldur, at tingmenn eru ábyrgd- arleysir, tá teir viðgera strandferðsluna verður viðgjørd. – Stovnurin liggur í andaleypi, men fær hvørki størri játt- an ella loyvið til at hækka ferðaseðlaprísirnar og sam- stundis er bundin at óbroyttum tænastustøði, sigur hann ferðslan gjørt nakað við, sigur Henrik Old. Men tað er ikki alt, vísir Henrik Old á. Strandferðsl- an er bundin av manningar- lógini, sum áseta hvussu nógvir mans skulu vera við hvørjum skipið fyri at tað skal fáa loyvið at sigla, sam- stundis, sum tingið hevur sagt, at tænastustøðið hjá stovninum skal ikki lækkað. – Hetta hongur yvirhøvur ikki saman. Leiðslan á stovninum fær einki gjørt tí trygdarkrøvini eru ófrávík- ilig, og tað sama má sigast um treytirnar frá tinginum, og tí hevur leiðslan á stovn- inum fingið eina uppgávu, sum frammanundan er óloysilig. Tingmenn óvitandi Men hvør er so orsøkin til hesa miseruna, sum Strand- ferðslan er komin í? – Fyri mær liggur ábyrgd- in serliga hjá fíggjarnevnd- ini, hjá tinginum og partvís eisini hjá fíggjarmálastýr- inum. Landsstýrismaðurin í vinnumálum og leiðslan á stovninum hava greitt boð- að frá, at tað fer ikki at hanga saman hjá teimum í ár, um teir ikki fáa størri játtan, og tí ber ikki til at lasta teimum fyri nakað. – Eg haldi, at tað vísir bara, at tingmenn og fíggj- armálastýrið hava ikki ánilsi um hvat teir gera, tá teir viðgera Strandferðsluna. Teir seta bara treytir uttan at hugsa um manningarlóg og trygdarkrøv, og tað ber heilt einfalt ikki til, sigur Henrik Old. Sum dømi nevnir Henrik, at skal fólk sigast upp á Strandferðsluni - fyri at játt- anin skal røkka - so má hetta gerast á landi, tí tað ber ikki til at siga teir sum sigla upp uttan at skipið verður lagt. – Manningarlógin ásetur hvussu stór manningin skal vera fyri at skipið skal kunna sigla, so har er einki at gera. Men eg ivist í um tingmenn eru greiðir yvir tað. Somuleiðis er við trygdarkrøvunum. Men eg loyvi mær eisini at ivast í, um tingmenn eru greiðir yv- ir tað heldur, sigur hann. Uppgávan deyðadømd Tá fíggjarlógin er til við- gerar eru altíð tingmenn, sum gera seg til forsprákar- ar fyri sparingum - hesum slepst ikki undan, men í hes- um førinum heldur Henrik Old, at tingmenn hava víst ov stóra sparigleði uttan at vit hvat teir hava við at gera. – Tað verður arbeitt uttan at kenna umstøðurnar hjá stovninum og í grundini eis- ini uttan at vita hvussu sam- ferðslan í Føroyum skal síggja út framyvir. Eg haldi, at tingið átti at viðgjørt sam- ferðsluna alla sum hon er, tí so høvdu allar upplýsing- ar um stovnin og teirra ar- beiðsviðurskifti komið fram, og so vistu tingmenn hvat teir hava við at gera, sigur Henrik. Hann vísir á, at tað er gamaní at áleggja einum stovni at spara pening, men tað skal kortini vera sam- anhangur í tí, sum ein krev- ur og sum ein gevur. – Sum støðan er í løtuni er uppgávan hjá Strand- ferðsluni deyðadømd longu áðrenn farið er undir hana. Teir kunnu sikkurt spara nøkru hundrað túsund við at siga fólki upp á landi, men tað verður ikki nóg mikið til at fáa endarnar at røkka saman allíkavæl, sig- ur Henrik. Hanga ikki á trøunum Fyri tíð síðani segði Reidar Nónfjall, stjóri á Strand- ferðsluni, at endin av øllum hesum kann gerast, at hann verður noyddur at leggja skip. Fær hann ikki pengar- nar ber ikki til hjá honum at hava tænasturnar, sum tingið krevur, gangandi, og so mugu skip leggjast. Og Henrik Old skilir væl støðuna hjá Reidari. – Hann hevur reiðara- ábyrgd, og kann leggja skip- ini. Tak t. d. Smyril, sum skal til eina størri yvirháling um stutta tíð. Stovnurin hevur funnið eitt egnað skip, men av tí at tingið hev- ur forsovið seg, eru teir noyddir at lata tað av hond- um. Teir hava røkt sína upp- gávu og funnið eitt egnað skip, men tá teir ikki hava peningin, er hopleyst. Hvat skulu teir gera, spyr Henrik Old. Hann vísir á at tað fer at vera kaos um einki skip verður fingið ístaðin, tí so verður eingin sigling til Suðuroynna - í ringasta føri. – Men hetta er bert enn eitt dømi um hvussu skila- leyst tað heila er í hesum sambandi og endin verður uttan iva, at tað skal ein eyk- ajáttan til fyri at fáa alt at hanga saman. Ein eykajátt- an, sum kemur fyri tingið áðrenn blekkið á fíggjarlóg- ini er turt og sum skal við- gerast av teimum, sum fyrr søgdu nei til eykajáttan. Skil tað hvør ið vil. Men her er púrt einki skil í, sigur Hen- rik Old. Uppgávan er ómøgulig Tekniski stjórin á Strandferðsluni er tann, sum best veit hvørj- um standi skipini í teirra flotan eru í, og hann sigur, at upp- gávan er ómøgulig at loysa undir verandi umstøðum SVEINUR TRÓNDARSON Strandferðslan er rættiliga í brennideplinum fyri tíðina. Játtanin hjá stovninum fer ikki at halda um ikki eitt- hvørt ógvusligt verður gjørt, og møguleikarnir hjá stovns- leiðuni er avmarkaðir. Manningarlóg, trygdar- krøv og tænastukrøv frá tinginum leggja sína tungu hond á leiðsluna soleiðis, at sparingarmøguleikarnir fækkast. Í hinum borðinum er ver- uleikin óreingiligur, og hann staðfestir, at skipini hjá stovninum í fleiri førum eru niðurslitin - koyra upp á pumpurnar, so at siga. Nógv er at gera við skip- ini, men peningur er eingin tøkur at gera nakað við, og endin kann verða, at skipini vera løgd. Og tekniski stjór- in á stovinum staðfestir ver- uleikan. – Uppgávan er - sum hon er nú - fullkomiliga ómøgu- lig at loysa. Fara vit ikki væl um skipini, so tori eg ikki at hugsa um avleiðingarnar, sigur Magnus Magnussen. Hjá honum er veruleikin tann, at Smyril skal í dokk um ikki so langa tíð, og hann skal standa leingi, tí nógv er at gera við hann. Afturat tí kom so - meiri ella minni óvæntað - at motorurin á Pride segði, at nú var nóg mikið, og har skal støða tak- ast til, um hann skal umvæl- ast ella um tað loysir seg. – Motorurin á Pride er gamal og kostar nógv at um- væla tí alt sum skal gerast skal »specialgerast«. Og við tí fáa vit fleiri trupulleikar. Loysir tað seg, hvat ætlað vit við Pride og hvar finna vit peningin eru nakrir teirra, sigur Magnus, sum heldur støðuna vera ótolandi. Og eins og Henrik Old heldur Magnus, at tað í grundini stavar frá tí at ting- menn ikki vita hvat mann vil tá peningurin verður játtað- ur. Nei til Alandiu Sum fyrr greitt frá í blaðnum hevur leiðslan á Strand- ferðsluni funnið egnað skip til at avloysa Smyril, men av tí at peningur ikki var tøkur til tað leigumálið hev- ur stovnurin boðað eigarun- um av Alandiu frá, at teir ikki fáa gjørt ein sáttmála. Og tað merkir, at einki skip er funnið at avloysa Smyril. Hvussu tann trupulleikin nú skal loysast veit Magnus ikki, men hann veit í hvussu er, at tað verður ikki stuttligt at vera á Strandferðsluni tá. – Tað er púra greitt, at vit seta ikki spurnartekin við trygdarkrøvini, og tey skulu haldast við líka. Gera vit ikki tað, vera tey løgd av eftir- litsstovnum, um vit ikki gera tað sjálvi. Tí má peningur játtast til hesar uppgávur, og eisini til avloysaraskip um so er, at tingið vil hava at tænastustøðið skal vera tað sama, meðan skipini verða umvæld. Veruleikin er í øllum før- um, at øll skipini hjá Strand- ferðsluni skulu í dokk eina- ferð um árið í øllum førum. Sum støðan er í løtuni skal Smyril í dokk um ikki so langa tíð, Pride liggur, og eingin veit um hann verður gjørdur aftur og Ternan skal hava nýggjar motorar. Mot- orskiftið á Ternuni er tað einasta, sum peningur er játt- aður til, tí tað var ein játtan fyri seg, greiðir Magnus Magnussen frá. Fíggjarnevndin onga ábyrgd Bjarni Djurholm heldur ikki at fíggj- arnevndin hevur ábyrgdina av støð- uni hjá Strandferðsluni SVEINUR TRÓNDARSON Bjarni Djurholm, formað- ur í fíggjarnevnd løgtings- ins heldur ikki at fíggj- arnevndin kann ábyrgjast fyri støðuna Strand- ferðslan er í. – Vit tóku undir við upp- skotinum hjá landsstýris- manninum at fíggja meir- útreiðslurnar við at hækk- að ferðaseðlakostnaðin, men við triðju viðgerð kom uppskotið um at geva eina meirjáttan, sum svar- aði til ein ársfjórðing við tí treyt, at ferðaseðlaprís- irnir ikki hækkaðu, sigur Bjarni Djurholm. Fyri at loysa trupulleik- arnar hjá stovninum held- ur Bjarni kortini at tingið eigur at gera okkurt mun- agott, og her vísir hann á loysnina við Føroya Tele. – Tingið eigur at um- hugsað eitt alment parta- felag, tí tað hevði givið stovninum betri møguleik- ar at arbeitt, samstundis sum teir kappast við aðrar, sigur Bjarni. Hann vísir á at umstøð- urnar hjá Strandferðsluni minna umtær hjá post- verkinum, sum eisini kem- ur í trupulleikar í heyst verður einki munagott gjørt. – Strandferðslan liggur í andaleypi, tí tingmenn ikki vita hvat teir hava við at gera, sigur Henrik Old Ein lagnustund hjá Suðuroynni – Samtykkir tingið ikki, at leggja oljuhavnina í Suðuroynni, verður tað neyðugt við milliónum í økisstuðuli seinni, akkurát sum í Sandoynni, sigur Rógvi Thomsen Havnin á Sundi er so ókyrr, at Norrøna vildi ikki liggja har longur, og hon hevur nú ligið í Havn eina tíð ÁKI BERTHOLDSEN – Sum havnin á Sundi er í løtuni, er hon ikki nóg góð. – Eitt nú mátti Norrøna herfyri rýma av Sundi og hon hevur nú ligið á Havn- ini burturav síðani tá. Sjómenn er samdur við Poul Mohr, stjóra á Skipa- smiðjuni í Havn, og odda- maður í felagnum, sum ætl- ar at gera oljuhavn á Sundi. Í Sosialinum í gjár vísir hann á, at tað er nógv betri at gera oljuhavn á Sundi enn í Runavík, ella á Drelnesi. M.a. vísir hann á, at í ill- veðrinum leyardagin vóru tað fín líkindi á Sundi, í- meðan tað var so ringt veð- ur í Runavík, at skipini máttu rýma haðani, og Smyril ikki fekk lagt at á Drelnesi. Vit hava spurt tveir sjó- menn, sum hava rættiliga drúgar royndir, bæði á Drel- nesi og á Sundi, um teir eru samdir við Poul Mohr. Tað eru teir ikki Slitu tríggjar endar Tann fyrri, vit hava spurt, er bátsmaðurin á Smyrli, Er- land Jacobsen, ið hevur so nógvar royndir sum ongin annar, bæði á Trongis- vágsfirði og í Havn. Hann hevur siglt við Smyrli í 30 ár og hevur so- statt verið yvir 20.000 ferð- ir í Havn og á Tvøroyri. Og hann kann yvirhøvur ikki taka undir við Poul Mohr, í hansara atfinning- um at Drelnesi. – Víst ber tað ikki til at liggja á Drelnesi altíð, minni enn so, sigur hann. – Men vit hava so tann fyrimunin á Tvørafjørði, at er tað ikki ligjandi á Drel- nesi, ber altíð til at fara yvir á Tvørakei, tí vit hava tvær havnir á fjørðinum. Og kann onnur ikki brúkast ein dag, kann hin, sigur hann. Og hann leggur afturat, at leygardagin royndi Smyrli yvirhøvur ikki at leggja at á Drelnesi. Tað var óneyðugt, tí at hann altíð hevur møgu- leikan at leggja seg á tvøra- kei, tá ið tað ikki eru líkindi á Drelnesi. – Og so kundi Poul Mohr eisini fortalt Sosialinum, at leygardagin sleit Smyril tríggjar endar inni í keihyl- inum í Havn. So viðurskift- ini høvuðsstaðnum eru ikki frægari enn so, skoytir hann uppí. – Men, hvar finnur tú læ í ódnarveðri, spyr bátsmað- urin á Smyrli. – Tó skal eitt vera vist. At kemur tú inn á Vágsfjørð ella inn á Trongisvágsfjørð, liggur tú trygt. Tað sama heldur hann ikki kann sigast um Sund, tí tað er vælkent, at har er brimpláss. – Ístaðin fyri at úttala seg um slík viðurskifti, skuldi Poul Mohr heldur hildið seg til tað, sum hann dugir heilt framúr, og tað er at smíða skip, sigur Erland Jacobsen. Mátti rýma Hin sjómaðurin, vit hava tosað við, er Ólavur Hovs- garð, yvirmaður á Norrønu, sum hevur ligið heilt nógv á Sundi. Men heldur ikki hann heldur, at havnin á Sundi er nakað at reypa av. – Sum hon er í løtuni kann hon yvirhøvur ikki brúkast. – Verður hon bygt út, ivist eg ikki í, at tað kann fáast ein góð havn á Sundi. – Men tað kann mann fáa so nógva aðrastaðni eisini, leggur hann afturat. – Men sum er ber tað slett ikki til at brúka havnina á Sundi, tí hon er so ókyrr. Hann sigur, at tað suðar rættiliga illa at liggja á Sundi. Og Norrøna hevur so ringar royndir av Sundi, at teir rýmdu herfyri og løgdu seg á Havnina fyri well. –Tað, sum fekk bikarið at flóta yvir, var einaferð teir høvdu bundið Norrønu við bryggju á Sundi og sløkt motorarnar. Men tað bar yvirhøvur ikki til at liggja har og ta einu ferðina fekk hon ein slíkan sendara inn ímóti kei- ini, at hon fekk fleiri buglur. – Tá rýmdu vit á Havnina at liggja og noktaðu at fara aftur á Sund at liggja. Sostatt hevur Norrøna ikki ligið á Sundi eina tíð. Ólavur Hovsgarð sigur, at beinanvegin hann kemur eysturum, og fjørðurin verður opin aftur, er tað ikki liggjandi á Sundi. Og teir hava eisini slitið fleiri endar, sum eru navaðir av, sum tað hevur suðað. Teir hava eisini gjørt tveir eyka fendarar til Norrønu, men tveir av teimum eru loysnaður aftur. Nú vit tosa um oljuhavnir: Havnin á Sundi er so ókyrr, at Smyril Line vil ikki brúka hana longur. Norrøna rýmdi herfyri á Havnina og har hevur hon ligið síðani. Men nú er plásstrot í Havn so hon noyðist innaftur á Sund. Skal havnin á Sundi. ÁKI BERTHOLDSEN – Hetta er ein heilt avger- andi løta fyri framtíðina hjá Suðuroynni. Rógvi Thomsen, næstfor- maður í Suðuroyar Olju- vinnuráð, Soc, er ein av teimum mongu, sum al- spent bíða eftir, at tingið nú aftur fer at viðgera oljumál- ið. Hóast nógv mál eru til viðgerðar í tinginum, verður tað uttan iva uppskotið hjá javnaðarflokkinum um at oljuhavn skal vera í Suð- uroy, sum fer at stjala allan áhugan. Javnaðarflokkurin hevur skotið upp, at oljuhavnin skal vera í Suðuroynni og næstformaðurin í Soc held- ur, at tað er heilt avgerandi at tingið tekur undir við ætl- anini. – Hetta er ein lagnustund hjá Suðuroynni, sigur hann bart út. Rógvi Thomsen sigur, at samgongan hevur sett sær fyri at bøta um livilíkindini í útjaðaranum. Men fólkafundurin í Fugloy í summar er eitt dømi um, hvussu seint alt gongur, tí tað varð samtykt at seta eina útoyggja nevnd. Men hon er ikki sett fyrr- enn akkurát nú. So verður hetta gongdin, er tað ilt at meta um, nær vit fáa nakað úrslit haðani, sigur næstformaðurin í Soc. Hinvegin heldur hann, at tinglimir kunnu geva suð- uroyingum eitt veruligt skump beinanvegin við at samtykkja, at oljuhavnin skal vera í Suðuroynni, hó- ast ein tíð gongur, áðrenn virksemið verður. – Verður oljuhavnin løgd í Suðuroynni, fer tað at loysa ein stóran, samfelags- ligan trupulleika. – Tí í Suðoynni er alt ov lítið arbeiðið. Og verður oljuhavnin løgd í Suðuroy verður lagt upp fyri enn størri fráflyting, tí tá verður meiri arbeiði. Ikki minst hugsar Rógvi Thomsen um tey ungu fólk- ini við útbúgving, tí í olju- vinnuni verður brúk fyri fólki við nógvum ymsum útbúgvingum, so hetta er eitt høvi at geva teimum møguleikan at blíva verandi í Suðuroynni ístaðin fyri at flyta. Hinvegin er so hart trýst á arbeiðsmarknaðinum í miðstaðarøkinum, at hann tolir ikki eina stóra vinnu afturat, uttan at tað fer at føra til ógvusligar prís- hækkingar. Vilja sleppa frá Næstformaðurin í Soc legg- ur afturat, at oljufeløgini hava greitt boðað frá, at sjálvi vilja tey helst sleppa undan at gera av, hvar olju- støðir skulu vera í teimum londum, tey arbeiða í. – Sostatt hevur løgtingið nú eitt frálíkt høvi til at fáa tvey fyri eitt: Tí við at sam- tykkja, at oljuhavnin skal vera í Suðroy, gongur tingið bæði oljufeløgunum á møti og bjargar samstundis ein- um stórum útjaðara undan hóttafalli. Hann er vísur í, at verður oljuhavnin fyrst løgd á Sundi, ella í Runavík, verð- ur hon aldrin flutt aftur. Somuleiðis eru hann vís- ur í, at fáa suðuroyingar ikki oljuhavnina, verður tað neyðugt at spræna milliónir í Suðuroynna í menning- arhjálp, akkurát sum tað var neyðugt í Sandoynni fyri nøkrum árum síðani. – Men verður oljuhavnin løgd í Suðuroynni, er tað hinvegin óekeypis menn- ingarhjálp. Hann vísir eisini á, at í Suðroynni er tann fyrimun- ir, at har eru tveir firðir, sum at kalla er til reiðar at taka ímóti oljuvinnuni. Og á Tvøroyri eru enntá tvær havnir. Hann kann fyri so vítt taka undir við, at løgtingið tekur undir við eini neyð- semju um, at oljuhavnin skal vera í útjaðaranum, utt- an at nevna øki. – Men so veldst um, hvat løgtingið meinar við útjað- ara. Verður Sund og Runa- vík tald uppí útjaðaraøkini, kann tað gera akkurát tað sama. Men verður talan um tann veruliga útjaðaran, stendur Suðuroyggin sterk, sigur Rógvi Thomsen. Norrøna – Verður oljuhavnin ikki løgd í Suðuroynni, verður tð neyðugt við milliónum í almennari menningarhjálp til Suðuroynna seinni, akkurát sum í Sandoynni á sinni, sigur Rógvi Thomsen, næstformaður í Suðuroyar Oljuvinnuráð Mynd av onkrum í sambandi við oljuvinnuna Sjómenn eru ósamdir við Poul Mohr: Norrøna mátti rýma av Sundi