fríggjadagur 28. oktober 2005síða 25

Nr. 206 - 28. oktober 2005 17 UTTAN ÚR HEIMI Gera ov nógv av Russisku myndugleikarnir halda, at norska sjóverjan gjørdi í so nógv av, tá hon fyri nøkrum døgum síðani gav tveimum russiskum skipum boð um at sigla til Bjarnoynna. Talan var um ein trolara og eitt flutnings- skip. Flutningsskipið var í ferð við at taka ímóti fiski frá trolaranum, men norðmenn steðgaðu arbeiðinum, tí tey bæði skipini høvdu ikki boðað frá, at tey skuldu umskipa fisk í verndarøkinum við Svalbard. Í rættinum í Longyerbýnum á Svalbard fekk trolarin 900.000 norskar krónur í bót, og flutningsskipið varð dømt at gjalda 1,25 millión krónur. Harumframt fingu teir báðir skipararnir 5.000 krónur í bót hvør. Men reiðaríið hjá trolaranum sýtir fyri at rinda bótina hjá skipinum. Ein talsmaður hjá reiðarínum sigur við Aftenposten, at trolarin hevur ikki brotið nakra russiska lóg, men at skiparin helt seg til vegleiðingarnar frá russ- isku myndugleikunum. Hann heldur, at norðmenn hava gjørt alt ov nógv av. Reiðaríið hevur biðið teir politisku myndugleikarnar í Moskva taka málið upp, tá Russland og Noreg í næstum fara at tosa um veiðirættindini í Barentshavinum. Í gjár lógu tey bæði russisku skipini framvegis við Bjarnoynna. Prestar misnýttu børn kynsliga Írar eru á gosi í hesum døgum, eftir at ein frágreiðing hevur avdúkað, at nógvir katólskir prestar hava misnýtt børn og ung kynsliga, og at myndugleikarnir vistu tað uttan at leggja uppí. Tað er fyrrverandi dómarin Frank Murphy, sum hevur skrivað frágreiðingina. Í sínum kanningum hevur hann tosað við umleið 100 fólk, sum blivu kynsliga misnýtt í árunum frá 1966 til 2002. Fólkini búðu í biskupsdømin- um Ferns í landssynningspartinum av Írlandi, og sam- bært frágreiðingini gjørdu 21 prestar har seg sekar í kynsligari misnýtslu. Átta av teimum 21 prestunum eru ikki á lívi longur. Frank Murphy sigur, at sambært skjøl- unum, sum hann hevur funnið, vóru ymsir myndugleikar vitandi um, hvat hendi. Eitt nú fekk løgreglan fleiri frá- boðanir, men skjølini vísa, at løgreglan gjørdi lítið burtur úr málunum. Írski forsætisráðharrin, Bertie Ahern, sigur seg vera skelkaðan av innihaldinum í frágreiðingini, og at ágang- urin slapp at halda fram, uttan at nakar gjørdi nakað við tað. Nú hevur ákæruvaldið fingið frágreiðingina hjá Frank Muprhy, og ákæra verður reist ímóti teimum seku. Samstundis fyrireikar stjórnin eitt uppskot, sum skal áleggja fólki at boða frá, fáa tey frænir av, at børn ella ung verða misnýtt kynsliga, skrivar Reuter úr Dublin. Kent torn skal málast Býráðið í týska høvuðsstaðnum Berlin hevur samtykt, at tað kenda sjónvarpstornið í býnum skal málast í sambandi við heimsmeistarakappingina í fótbólti, sum verður í Týsklandi næsta summar. Umframt at hýsa ymsari útgerð til sjónvarps- og tele- fonkervið hevur tað kenda tornið eina snarandi mat- stovu, sum í skapi líkist einari silvurlittari kúlu. Tað er hendan kúlan, sum skal málast. Ætlanin er at mála hana reyða, so hon skal líkjast einum risastórum fótbólti, men summir skemtarar vísa á, at so verður sjónvarpstornið líka reytt, sum tað var í gomlum døgum. Tað stendur í tí fyrrverandi eysturtýska partinum av Berlin og varð bygt í sekstiárunum. Men býráðið í Berlin hevur gjørt av, at tann reyða málingin skal vaskast avaftur, so skjótt HM- kappingin er liðug. Dystirnir í heimsmeistarakappingini verða spældir um alt Týskland, men sjálv finalan verður í Berlin. Dýrir fyrilestrar Tann kendi amerikanski ríkmaðurin Donald Trump verð- ur ofta biðin at halda fyrilestur um mangt og hvat, men tað er ikki hvør sum helst, ið kann senda boð eftir honum. Herfyri helt Donald Trump fyrilestur á einari ráð- stevnu í New York. Fyrilesturin vardi ein tíma, og fyri hann máttu fyrireikararnir gjalda hálva aðru millión dollarar, skrivar blaðið New York Daily News. Tað vil siga, at tað kostaði umleið 2500 krónur um sekundið at fáa tann kenda ríkmannin at halda fyrilestur. Høvuðsboðskapurin hjá Donald Trump er, at ein skal ikki bera seg undan avbjóðingum, og at ein eigur at brúka allar snildir fyri at vinna á einum avbjóðara. Heimsins ríkastu svíkja tey neyðstøddu Enn hava tey ríku londini bara játtað ein brotpart av teirri hjálpini, sum teimum neyðstøddu í Pakist- an og Kashmir tørvar NEYÐHJÁLP Árni Joensen fartekst@mail.dk Tað er lítið hugaligt at ar- beiða sum neyðhjálparfólk í jarðskjálvtaøkinum í Pakist- an og tí indiska partinum av Kashmir. Allastaðni ganga fólk og biðja um mat, vatn og skjól, men neyðhjálpar- fólkini hava ikki nóg mikið at geva teimum. Altjóða hjálparstovnurin WFP sigur, at enn hava umleið ein hálv millión fólk onga hjálp fingið, og nú eru meiri enn tríggjar vikur síðani tann harða jarðskjálvtan. WFP hevur bara fingið 13 prosent av teimum umleið 350 milliónum krónunum, sum stovninum tørvar fyri at geva teimum neyðstøddu mat nú og teir næstu mánað- arnar. Amir Abdullah, sum er deildarstjóri í WFP, sigur við Dagsavisen, at nógv fólk fara at doyggja, fáa tey ikki hjálp skjótt. Aðrir hjálparfelagsskapir kæra seg eisini um, at tað gongst sera illa at fáa ta pengar til ta neyðugu hjálp- ina. ST bað upprunaliga al- tjóða samfelagið um tvær milliardir krónur til neyð- hjálp, men fyrradagin kunn- gjørdi heimsfelagsskapurin, at tørvur er á næstan 3,5 milliardum krónum. - Pengarnir eru neyðugir, skal tað eydnast okkum at bjarga umleið trimum milliónum mannalívum, segði varaaðalskrivarin Jan Egeland á einari ráðstevnu í Genéve. Men illa gongst at fáa tann ríka partin av heimin- um at lata tann neyðuga stuðulin. Hjálparfelags- skapurin Oxfram segði í gjár, at tað stendur ikki á at fáa tey ríku londini at geva tilsøgn um stuðul, men at enn hava tey ríkastu londini bara latið ein triðing av tí, sum tey hava lovað. WFP og hjálparfelags- skapirnir siga, at tað eru serliga børnini, sum líða undir teirri vantandi hjálp- ini. Hildið verður, at enn hava umleið umleið 125.000 børn í Pakistan ikki fingið nakra hjálp síð- ani skjálvtan 8. oktober. Í næstum fæst at vita, hvør avdúkaði navnið á einum loyniligum agenti hjá amerikon- aksu fregnartænast- uni CIA. Dick Cheney, varaforseti, verður nevndur sum ein møguligur leki GØLA Árni Joensen fartekst@mail.dk Fyri tveimum árum síðani avdúkaði eitt amerikanskt blað navnið á einum loyni- ligum agenti hjá fregnar- tænastuni CIA. Tað er revsivert í USA, tí ein tílík avdúking kann koma agent- inum í lívsvanda. Men hvør var tað, sum avdúkaði navnið á Valery Plame? Tann spurningin hevur ein óheftur granskari kannað, og um stutta tíð kemur frágreiðing hansara. Longu nú bendir nógv á, at tað var ein sera týðandi kelda í Hvítu Húsunum, sum avdúkaði navnið á Val- ery Plame. Orsøkin skal hava verið, at hon er gift við einum fyrrverandi amer- ikonskum sendiharra, sum var illa lýddur í Hvítu Húsunum um tað mundið, tí hann hevði avdúkað, at stjórnin segði ikki sannleik- an um hópoyðingarvápnini hjá Saddam Hussein. Millum teirra, sum kunnu verða ákærdir í mál- inum, eru Dick Cheney, varaforseti, Karl Rove, ráð- gevi hjá George W. Bush, forseta, og Lewis Libby, sum er ein av næstu monn- um varaforsetans. Tals- menn hjá Hvítru Húsunum hava sagt, at har stúrir eing- in fyri frágreiðingini, men eygleiðarar siga, at í veru- leikanum skelva Hvítu Húsini, skrivar AP. Sjálvur hevur Bush, for- seti, sagt, at alt tosið um frágreiðingina órógvar um- sitingina, sum eftir hansara tykki hevur aðrar og meiri týðandi uppgávur at røkja. Men fleiri kongresslimir hava mint forsetan á, at tað er eitt álvarssamt brotsverk at avdúka loyniligar agentar hjá CIA, og at slíkt skal revsast. Hvítu Húsini skelva Tey ríku londini svíkja tey, sum vórðu rakt av jarðskjálvtanum tann 8. oktober. Umleið 125.000 børn hava onga hjálp fingið enn