mikudagur 2. februar 2000síða 5

9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 22 - 2. februar 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 22 - 2. februar 2000 Betri at vera pensjónistur Á tíðindafundi mánadagin, løgdu Fíggjarmálastýrið og Almanna- og Heilsumálastýrið fram samgonguuppskot um broytingar í skattalógini. Nú skal verða betri at vera pensjónistur og lógin skal gerast einføld at umsita Í útlond at leika Freistin úti 12. februar DAGFINN OLSEN Tá pensjónistar fáa útgjald næstuferð, vóna Helena Dam á Neystabø og Karsten Hansen, at skattaviðurskift- ini eru í lagi, so at bøtast kann um mistakið sum hendi, tá pensjónirnar vórðu hækkaðar við ársbyrjan. Tá hendi tað, at skatturin hækkaði, so pensjónistar sótu eftir við færri pengum í hondini, enn frammanund- an. Á tíðindafundi mánadag- in løgdu Fíggjarmálastýrið og Almanna- og heilsu- málastýrið fram uppskot, sum er samtykt í samgong- uni, um broyting viðvíkj- andi skatting av pensjónum. Uppskotið hevur eftir ætl- an við sær, at pensjónistar í framtíðini eru betri fyri pen- ingaliga. Eftir uppskotinum hjá landsstýrinum fáa tey mest, sum eru støk og fáa lægstu fyritíðarpensjón. Tey fáa umleið 26.000 krónur meira í ár, í mun til í fjør. Fólkapensjónistur, sum er stakur, fær umleið 12.000 krónur meira í ár, enn í fjør. Fólkapensjónistur, sum er giftur við pensjónisti, fær 8000 krónur meira. Lægsta vøksturin fáa tey, sum fáa hægstu fyritíðar- pensjón. Tey fáa umelið 4.000 krónur meira í ár. Roknað er útfrá, at kommunu- og kirkjuskattur er 24%. Karsten Hansen sigur, at soleiðis verður eingin verri fyri, enn hetta. Hann sigur, at uppskotið er neutralt fyri kommunur og landskassa. Hvørgin teirra vinnur nakað við, at pensjónirnar hækka. Sosialpolitikk ígjøgnum skattalógina Karsten Hansen metir tó, at tað er óheppi at føra sosialpolitikk ígjøgnum skattalógina. Men bæði Karsten Han- sen og Helena Dam á Neystabø leggja dent á, at talan er um eina bráðfeing- isloysn. Tey vísa eisini á, at lógin er einføld at umsita. Broytingar verða ikki gjørdar í nýggju pensjóns- lógini nú, men arbeiðið at finna útav, hvussu skipanin skal virka framyvir, fer nú ígongd. Ætlanin var sjálvsagt ongantíð, at nakar skuldi missa nakað við nýggju lóg- ini, men við ætlaðu broyt- ingunum í skattalógini verður bøtt um hetta. Men Karsten Hansen sigur, at til ber ikki at loysa trupulleik- an hjá teimum, sum komu illa fyri í januar, tí talan er um tvey ymisk skattaár. Men ætlaðu broytingarnar í skattalógini virka frá 1. januar, og tí verður á tann hátt javnað út. Uppskotið, sum sam- gongan er komin við, skal fyrst fyri í Løgtinginum, men Karsten Hansen og He- lena Dam á Neystabø vóna, at tingið arbeiðir so mikið skjótt, at broytingarnar virka, tá pensjónistar fáa út- gjald næstuferð. Tann 4. mars letur upp í Listaskálanum 11. Várfram- sýningin, sum Føroysk Myndlistafólk skipa fyri DAGFINN OLSEN Tey, ið ætla sær at lata myndir inn til Várfram- sýningina, mugu nú skunda sær. Tann 12. fe- bruar klokkan 18 er freistin úti. Øll eru vælkomin at lata myndir inn í Lista- skálanum, har tilmelding- arbløð eisini eru at fáa. Hesi fáast eisini við at venda sær til Listaskálan á telefon 313579. Myndirnar, ið verða latnar inn, skulu vera klárar at heingja upp, og mugu ikki vera í clips- rammu. Várframsýningin er fyriskipað av felagnum Føroysk Myndlistafólk, ið er felagið hjá yrkis- myndlistafólkum. Í nevndini sita Astri Luihn, forkvinna, Olivur við Neyst, kassameistari og Sigrun Gunnarsdóttir Niclasen, skrivari. Sýningin í ár er hin 11. í røðini og hon er hvørt ár fyrsta leygardag í mars. Ætlanin við Várfram- sýningini er at vísa, hvat yrkislistafólk fáast við og hvat nýtt hendir innan myndlistina. Men øll eru vælkomin at senda verk inn. Ætlanin er eisini, at sýningin skal vera kveikjandi. Tá ein hevur havt verk við á sýningini 3 ferðir, gerst ein limur í Føroysk Myndlistafólk. Astri Luihn sigur, at talan er um sensureraða sýning. Tó eigur eingin at verða skuffaður, um við- komandi ikki fær verk við. – Hetta hava øll roynt, eisini tey, sum í dag eru yrkislistafólk, sigur Astri Luihn, sum metir, at slíkt eigur ein at tola. Metingarnevnd Tað verða 3 fólk vald í eina metingarnevnd. Henda nevnd metir um innkomnu verkini. Tey royna so at skapa eina sýning, sum er umboð- andi, vísir hvat hendir og tey royna at skapa sýn- ing, sum eisini er ein heild. Fólkini sita 3 ár í nevndini. Í ár sita Guðrið Poulsen, á 3. ári, Tita Vinther, á 2. ári og Trónd- ur Patursson hevur verið við í eitt ár. Metingarnevndin ar- beiðir hvønn dag út í eitt í 3 vikur við at seta sam- an Várframsýningina. Funnist hevur onkutíð verið at felagnum Før- oysk Myndlistafólk, tí tey skipa ikki fyri fleiri sen- sureraðum sýningum. Men Astri Luihn sigur, at tey hava hvørki orku ella ráð at skipa fyri fleiri sýn- ingum árliga. Várframsýningin 2000 letur upp 4. mars í Lista- skálanum Astri Luihn, forkvinna í Føroysk Myndlistafólk Shalder Geo er á tónleikaferð í Føroyum. Hetta er byrj- anin til ferð í grannalondunum í vár DAGFINN OLSEN Saman við Eivør Pállsdóttir Kvartett, ferðast bólkurin Shalder Geo í hesum døg- um í Føroyum. Tann 4. fe- bruar spæla bólkarnir í Café Natúr og kvøldið eftir í Klaksvík í Atlantis.. Shalder Geo skal tó víðari á ferðini. Í apríl byrja teir eina ferð í grannalondunum, ið heldur fram til juli mán- að. Bólkurin vitjar í Finn- landi, Danmark, Estlandi og Sámalandi. Shalder Geo greiðir so- leiðis frá navninum: navnið er úr Hetlandi. Geo úttalast gjó = Tjaldursgjógv. Bólkurin fann saman til eina innspæling við sama navnið í 1997. Klaverleik- arin Kristian Blak stovnaði bólkin og hinir limirnir eru Heðin Ziska Davidsen, Mikael Blak og Høgni Klakkstein. Umframt verða ymsir gestatónleikarar, ið vitja á ferðini. Bólkurin spælir improvi- satiónstónleik yvir egið tónasmíð og fólkatónleik. Á innspældu fløguni er støði tikið í løgum úr Føroyum og Hetlandi. Umframt henda tónleik, er annað etniskt tilfar, sum Kristian Blak eigur megin- partin av. Tilfar, hann hevur innspælt og smíðað løg yvir síðani sjeyti árini. Men eisin nýggjari tilfar er á skránni. Á tíðindafundi mánadagin løgdu fíggjarmálastýrið og Almanna- og heilsumálastýrið fram uppskot, sum er samtykt í samgonguni, um broyting viðvíkjandi skatting av pen- sjónum. Karsten Hansen, fíggjarmálaráðharri, fylgir hugsanars- amur framløguni á tíðindafundinum hjá Fíggjarmála- stýrinum og Almanna- og Heilsumálastýrinum Inuit-tónleikur úr Addeq suituni, føroysk Kingoløg, úr Snjóugluni og tónleikur úr Klæmintsgjógv. T.d. er eisini tilfar hjá Heðini úr útgávuni í Eb-inum og møguleikar verða at víðka skránna við eitt sindur av joiki. 20 konsertir eru á skránni komandi hálva árið. Um- framt at spæla á ymsum spælistøðum og í føroyskt - finska felagnum Tjaldur í Helsinki, so verður eisini luttøka á Jazzkaar í Est- landi, páskastevnu í Kauto- keino. Umframt eru á skránni Summartónar og Fólkatónleikarastevna í Føroyum. Ferðin hjá Shalder Geo er komin í lag í samstarvi við Jazzkaar, har Norðurlanda- húsinum er við í leikinum, og seinni er samstarv komið í lag við m.a. Universitetið í Joensuu, finsk Karelia, Pauli Hallman, Kuopio, Tjaldur, sámiska forlagið Dat, sum Tutl samstarvar við. Ferðin er ein av mongum, sum Tutl fyrireikar við tón- leikarum, sum hava givið út hjá felagnum og er hetta lið- ur í marknaðarføring uttan- landa. Komandi árini standa konsertir á skránni hjá Tutl í Íslandi, USA, Ísrael og Fraklandi. Skráin hjá Shalder Geo er henda: 19/4, Keypmanna- havn. 21-22/4, Alfreds Kro, Kautokeino. 24/4, Tornio. 25/4, Jyväskylä. 26/4, Hel- sinki. 27/4, Kuopio. 28/4, Joensuu. 29-30/4, Tallin. 1/ 5, Suðurfinnland. Eftir hetta eru konsertir í Føroyum. Høgni Klakkstein, Mikael Blak, Kristian Blak og Heðin Z. Davidsen mynda Shalder Geo Mynd: Jens Kristian Vang Myndir: Jens Kristian Vang Virðisbrævamarknaðurin: Avgerandi rentu- fundir í USA og Evropa í vikuni Lánsbrævarenturnar hava verið óstøðugar seinastu vikuna, men samanumtik- ið eru tað bert tær stuttu renturnar, ið eru hækkaðar í vikuni. Hetta er vanligt, tá ið marknaðurin roknar við, at leiðandi rentan verður hækkað av tjóð- bankanum. Í dag byrjar rentufund- urin hjá amerikanska tjóð- bankanum, og framman- undan roknar marknaðurin við, at rentan verður hækk- að eitt kvart prosent í morgin. Orsøkin er vøksturin í amerikanska BTÙ, sum framhaldandi er omanfyri 5%. Ynski hjá tjóðbanka- num er ein vøkstur á 3%, og so leingi vøksturin er hægri, kunnu vit rokna við rentuhækkingum. Vandin er fyri, at rentu- hækkingin verður á hálvt prosent. Grundgevingin er, at seinastu lyklatølini hava víst á, at búskapurin er við at yvirhita eins og gjalds- javnahallið alsamt økist. Tjóðbankastjórin trýr tó enn uppá framleiðslu- vøkstur og eina javna nið- urgongd í búskapinum. Okkara meting er, at teir hækka rentuna 3 ferðir á kvart prosent í fyrru hálv- ári av 2000. Hósdagin hevur Evrope- iski tjóðbankin rentufund, og her eru marknaðarlut- takararnir meira ivasamur, um ein rentuhækking kemur longu nú. Orsøkin er, at sjálvt um kjarnuin- flatiónin hækkar, er hon enn ongin hóttan. Tó verð- ur roknað við, at inflati- ónin verður hægri enn 2,0% í februar ella mars fyri síðani at falla javnt aftur. Málið hjá tjóðbank- anum er, at inflatiónin ikki verður hægri enn 2,0%. Hinvegin er evran kom- in undir stórt trýst av am- erikanska dollaranum. Veika evran skapar grund- arlag fyri størri útflutningi, tí evropeiskar vørur gerast bíligari í t.d. USA, men vandin er, at tann vaksandi eftirspurningurin uttan- lands skapar innflutta in- flatión. Evropeiski tjóðbankin hevur higartil bert nýtt in- flatiónstøl og gjaldumfarið sum grundgeving fyri rent- uásetingini, og út frá hes- um meta vit ikki, at rentan verður hækkað hósdagin, men heldur í mars, tá ið tjóðbankin hevur fingið úrslitið fyri teir stóru løn- arsáttmálarnar í Evropa. Gongdin hesa seinastu vikuna hevur havt við sær, at 10-ára danska statsláns- brævið - 6% st. lån 2009 - kl. 12 í dag kostaði 100,98 móti 100,77 fyri viku síð- an. 2-ára statslánsbrævið - 4% Stgb 2001 - kostaði 99,61 móti 99,53 fyri viku síðan. Tað føroyska láns- brævið - 4,125% FRL 2000 - kostaði 99,60, sum svarar til eina effektiva rentu á 4,60%. Gjaldoyramarknaðurin: Amerikanski dollarin sett met Seinasta hósdag varð BTÚ í USA almannakunngjørt, og var hon hægri enn væntað. Marknaðurin tulkaði hetta sum enn eitt prógv um, at vøkstur framvegis er í amer- ikanska búskapinum. Fyri at fyribyrgja at inflatiónin veksur, verður væntað, at amerikanski tjóðbankin hækkar rentuna við 1/4 % á fundinum í morgin. Væntaða rentuhækkingin og seinastu lyklatølini úr Amerika, sum hava víst, at vøksturin framhaldandi er stórur, gera tað meiri áhugavert at gera íløgur í Amerika samanborið við Evropa. Hetta hevur styrkt munandi um dollaran, sum hósdagin í undafarnu viku varð sterkari enn evran, og síðani er hækkaður enn meiri. Amerikanski doll- arin hevur ikki bara sett met mótvegis evruni, men um samanborið verður við D-markin, er amerikanski dollarin nú tað sterkasta, hann hevur verið í 10? ár. Amerikanski dollarin kundi í dag á middegi keypast fyri 767,91 móti 741,17 fyri viku síðani. Enska pundið methøgt Enski búskapurin er eins og amerikanski búskapur- in í vøkstri. At evran er nógv viknað seinastu vik- una hjálpir eisini væl til at styrkja pundið. Væntað verður eisini, at enski tjóð- bankin hækkar rentuna 1/ 4% á fundinum næsta hós- dag. Um enska pundið verður samanborið við størstu samhandilslondini hjá Onglandi sæst, at enska pundið nú er tað sterkasta, tað hevur verið í nærum 14 ár. Enska pundið kundi í dag á mid- degi keypast fyri 1238,37 móti 1222,78 fyri viku síð- ani. FØROYA BANKA TÍÐINDI Jan Müller Tað eydnaðist ikki Sjálv- stýrisflokkinum at fáa eitt endaligt svar frá Tjóðveldis- flokkinum á samgongu- fundinum mánadagin. Flokkurin hevði biðið um at fáa málið um oljuútgerð- arhavnina við á samgongu- fundin og vildi vita, um tingmenn Tjóðveldisfloks- ins fóru at atkvøða fyri ein- Tjóðveldismenn spæla fríspæl um broytingaruppskoti hjá Javnaðarflokkinum um, at alt oljuvirksemi skal vera í Suðuroynni. Jákup Sverre Kass, ting- maður (SJFL) sigur, at mað- urin, sum teir ætlaðu at seta spurningin, Hergeir Niels- en, rýmdi av fundinum, áðr- enn hetta málið kom fyri. Formaðurin í flokkinum, Heine O Heinesen var held- ur ikki á fundinum. Tískil svaraði Høgni Hoydal spur- ninginum, men sambart Jákup Sverra Kass varð hetta einki svar. -Eg og fleiri við mær halda, at tað kann ikki vera rætt, at Tjóðveldisflokkurin skal sleppa at spæla fríspæl í so mongum málum. Hetta er hent fleiri ferðir í sein- astuni og er málið um olju Útjaðarabólkur standa sína roynd -Orðaskiftið í dag um eitt nú oljuútgerðarhavnina er fyrsta høvi hjá teimum, sum siga seg hugsa um útjaðaran, at vísa í verki, hvussu farið eigur at vera til verka í hes- um landi, tá ein nýggj vinna tekur seg upp sigur javnað- artingmaðurin Henrik Old undan 2. viðgerð í dag av málinum um 1. útbjóðing til oljuleiting. JAN MÜLLER Er tað upp til javnaðarting- mannin í Suðuroynni, Hen- rik Old, so verður tingfund- urin seinnapartin mikudagin at taka drúgva tíð. Málið um 1. útbjóðing til oljuleiting kemur til 2. viðgerð, og ein orsøk til at javnaðarting- maðurin metir hesa við- gerðina at taka nógva tíð er tann, at málið snýr seg í veruleikanum eisini um støðuna hjá útjaðararanum í framtíðini. Henrik Old sigur, at her sleppa nógvir at standa sína roynd, ikki minst teir, ið vanliga tosa um útjaðaran. Eitt nú Tjóðveldisflokkurin. -Eg síggi, at býráðsformað- urin á Tvøroyri heldur tað vera náttúrligt, at Hergeir Nielsen atkvøður fyri upp- skoti Javnaðarfloksins, men tað er ikki nokk bara við honum. Um Tjóðveldis- flokkurin meinar nakað við sínum útjaðarapolitikki, so eiga fleiri enn Hergeir Nielsen at atkvøða fyri upp- skotinum. Henrik Old heldur eisini, at útjaðarabólkurin sleppur at standa sína roynd. -Hetta er í veruleikanum fyrsta málið, har útjaðarabólkurin sleppur at vísa, hvat dugur er í honum. Sjálvandi rokni eg við, at hann allur at- kvøður fyri okkara upp- skoti, men ger hann ikki tað, so eri eg ivasamur um lagnu hansara. Í hvussu er er grundarlagið tá tunt undir honum. Henrik Old sigur, at aftanfyri útjaðaran standa bara 12 atkvøður, so tað er ikki nóg mikið til at fáa málið ígjøgnum. Sjálvur vísir hann aftur einum upp- skoti, sum verður broytt til útjaðaran ístaðin fyri at oyramerkja hetta til Suð- uroynna. Tá hevur tú tikið argumentið burt fyri at leggja hetta virksemi í ein- um ávísum stað. Henrik Old heldur eisini, at nettup hetta málið er eitt gott høvi at vísa á nýggjar leiðir í føroyskum politikki, har landsplanlegging verður brúkt í praksis. -At fara inn í eina nýggja øld og kunna siga, at vit løgdu fyri við at reka skilagóðan vinnu- og útjaðarapolitikk vildi verið eitt stórt pluss fyri okkum øll, sum liva í hesum landi. -Hetta verður eitt stórt orðaskifti. Um nakar meinar nakað við tað hann sigur, at man skal stuðla uppundir útjaðaran, so er hetta tann givni møguleikin, tí hetta er nakað, sum ikki er farið í gongd sigur tingmaðurin. Henrik Old vísir eisini til, hvat ein støða, har einki verður avgjørt frá byrjan kann føra til og sipar her til, at Runavíkar kommuna er farin í gongd við at byggja út til oljuhavn fyri 15 mill. kr. Og verður tað givið upp til skutil nú, so verða tað fleiri av slíkum slag. Vit hava roytn at fáa eina viðmerking frá Tjóðveld- isflokkinum. Tað eynaðist ikki, áðrenn deadline.