týsdagur 1. november 2005síða 21

Nr. 209 - 1. november 2005 21 Við jøvnum millum- bili verður fantaserað um oljukekkin, sum føroyingar (møgu- liga) fara at fáa tá og um oljupengarnir byrja at fossa inn í landskassan. Í Al- berta, Kanada, gerst hesin dreymur veru- leiki í jannuar 2006 skrivar føroyingurin Jens Christian Justin- ussen úr Kanada. Tað er tann høgi oljuprís- urin, sum hevur gjørt, at Alberta hev- ur fingið eitt óvæntað yvirskot uppá 6.8 mia. dollars. Ein part av hesum peningi hava tey valt at givið út til allar íbúgvarnar í Alberta Jens Christian Justinussen Jc@megaviking.com Í januar 2006, fáa allir íbúgvar í Alberta, Kanada, ein oljukekk uppá 400 doll- ars per. person. Ein familja við tveimun børnum, fær sostatt 1600 dollars - skattafrítt. Í alt fer stjórnin í Alberta at geva 1.4 mia dollars beinleiðis til fólkið. Olju- kekkurin kemur ikki at ávirka aðrar inntøkur fólk hava frammanundan, sum t.d. pensión. Øll, sum hava búðstað í Alberta, hava rætt til olju- kekkin, undantikið tey, sum sita í fongsli og tey sum ikki hava goldið barnapen- ing. Alberta er oljuríkasta øki í Kanada og ovurhonds høgu oljuprísurnir seinastu tíðina hava givið tí almenna eitt óvæntað yvirskot. Ser- liga aftaná at orkanin Katrina herjaði í Mexi- kanska golfinum og smildr- aði 109 oljupallar. Mett verður, at Alberta við sínari sandolju (t.e. olja, sum er í sandi, eitt slag av tjøru) hevur ikki minni enn 175 mia. tunnur av olju. Hetta er næststørsta oljukeldan í heiminum! Næst eftir Saudi Arabia, sum mett verður at hava 250 mia. tunnur av olju. Trupulleikin við olju- sandinum hevur verið, at tað krevur nógva orku at skilja oljuna frá sandinum. Prosessin krevur nógv gas og vatn og við lágum olju- prísum hevur tað ikki lønt seg at útvunnið oljuna. Men nú oljuprísurin er farin upp, er tað vorðið profitabult, og oljuvinnan í Alberta hevur tikið dik á seg. Seinastu fimm árini hevur tað verið investerað fyri 24.7 mia. dollars í hesa vinnu. Flestu íbúgvar hava ikki beklagað seg yvir at fáa nøkur oyru eyka. Men røddir hava verið frammi um, at tað er sera óheppið at geva pengar út uppá hendan mátan, tí tað kann lætt føra til øvundsjúku í restini av Kanada, sum annars bert merkja høga oljuprísin við einari øktari olju- og hitarokning. Ein maður helt, at 400 dollars hvørki gjørdi til ella frá og helt, at tað hevði verið nógv betur, um tað al- menna brúkti pengarnar til at investera í sjúkrahús ella okkurt sovorðið. Ein sølukvinna helt hin- vegin: "Hetta er nokk til at gjalda fyri granitvaskið, sum eg leingi havi ætlað mær at keypt". Frank, sum er professari í búskaparfrøði segði: "For- setin Ralph Klein, 62 sum fer frá í pensión næsta ár, vil hava, at fólk skulu minnast hann við einum smíli" "Óheldigvís er tað eitt smíl sum ikki kemur at vara leingi, tí skúlar, vegir og sjúkrahús eru so illa fyri av øllum niðurskerjingunum seinastu fimtan árini, at tað koma vit at blíva við at merkja." Fíggjarmálaráharrin, Sherly McClellan, segði, at albertar hava uppiborið eitt sindur av viðvindi og hava onga grund til at hava ringa samvitsku av oljukekkin- um. "Albertar hava arbeitt hart og givið nógv til pro- vinsin." "Alberta hevur goldið alla skuld aftur, og vit eru lægsta fíggjarliga byrðan í Kanada. Hetta eru pengar albertar sjávir kunnu brúka sum teimum listir - ella spara upp um tey vilja tað." Báðir andstøðuflokkar- nir, teir liberalu og demo- kratarnir, hava verið kritiskir yvirfyri oljukekk- inum, men ikki nokk til at steðga honum. Tað er ringt at siga nei til pengar. Eisini um tú ert ein vinstrahallur demokratur: Brian Mason: "Eg eri ikki glaður fyri hetta tiltak- ið, tí hetta vísir, at stjórnin ongar langtíðarætlanir hev- ur. Men hinvegin, so eru nógv fólk hart fyri fíggjar- liga. Tað eru fólk, sum hava brúk fyri einum lætta. Eg fari ikki at standa millum tey og ein kekk uppá 400 dollars". Tann liberali Rick Miller segði: "Fólk fara at brúka pengarnar uppá I-pods!" Tilsamans er yvirskotið í Alberta umleið 6.8 mia. kanadiskar dollars og kann áðrenn árið er úti koma upp á 8.8 mia dollars, tí olju- prísirnir eru enn óstabilir, segði figgjarmálaráharrin Shirley McClellan. Ralph Klein, sum er forseti í Alberta, vísir aftur øllum kritikki um mangl- andi planlegging og sigur, at ætlanin er stutt sagt: at geva aftur, at investera og at spara upp. "Tað vit geva út við olju- kekkinum er bert ein partur av samlaða yvirskotinum". "Restin av pengunum, sum er millum 70-75% av samlaða yvirskotinum, fara vit at investera í infra- struktur, skúlar, hospital og leggja til síðis til framtíðar nýtslu , segði Ralph Klein. Áhugafelagið hjá teimum 14 oljufeløg- unum, sum eru virkin í Føroyum, hevði fund í Havn nú um dagarnar. - Vit royna at savna kreftirnar og brúka orku uppá at gera landgrunnin meira kappingar- føran. Hetta verður gjørt við m.a. góðum dialogi millum allar partar sigur formað- urin Ben Arabo OLJUFUNDUR Jan Müller jan@sosialurin.fo Áhugafelagsskapurin hjá oljufeløgunum, sum leita eftir olju við Føroyar, FOÍB, hevði fund í farnu viku. Tá møttu fyri fyrstu ferð eisini umboð fyri nýggju oljufeløgini, Chev- ron, OMV og Geysir, ið fingu leitiloyvi í 2. út- bjóðing fyrr í ár. Tilsamans 14 oljufeløg eru nú limir í FOÍB. Ben Arabo, stjóri í oljufelagnum Amerada Hess er formaður í felags- skapinum. Hann fegnast um, at tað nú eru 14 olju- feløg, sum sita við borðið. Undan fundinum í farnu viku var limatalið 11. So henda sannroynd peikar tann rætta vegin. Sjálvur heldur formað- urin, at tað er týdningar- mikið at hava eitt slíkt fe- lag, tí tað er við at fasthalda áhugan fyri Føroyaøkinum umframt at varðveita og menna dialogin millum feløgini sínamíllum og við landsins myndugleikar. Eitt av endamálunum við FOÌB er at gera føroyska økið so kappingarført sum gjørligt. Og tað verður gjørt við einum mennandi dialogi, við at vera til til at stuðla skilagóðar verkætl- anir ikki minst á umhvørv- isøkinum o.a. - Vit lærdu nógv av teim- um fyrstu brunnunum, ið vórðu boraðir við Føroyar. Tað hevur týdning, nú feløg og persónar eisini koma og fara, at vit varðveita og goyma hesa vitan. Enda- málið er so eisini at tosa við einari rødd, soleiðis at alt arbeiðið hjá bæði feløgum og myndugleikum verður so nógv lættari sigur Ben Arabo við Sosialin. Virksemið hjá FOÍB fevnir víða. Arbeitt verður við málum av felags áhuga fyri oljufeløgini. Tey hava eitt nú arbeitt við umhvørv- ismálum. Har hava tey keypt datatilfar frá fyritøk- um og annars verið við til at fíggja útsetan av veðurboy- um umframt at stuðla dygd- argóðum umhvørviskann- ingum, sum Heilsufrøðiliga Starvsstovan og aðrir stovn- ar hava gjørt. Tað eru sjálvandi fyrst og fremst feløgini sjálvi, sum standa fyri ymsu kanning- unum, men her roynir FOÍB so at byggja brýr millum øll feløgini og fáa eitt samstarv í lag, sum so aftur kann vera hvørjum felag til stórt gagn og so eisini føroyskum myndug- leikum. Eisini er felagið hoyringspartur í sambandi við at nýggjar lóggávur verða smíðaðar. Eitt mál, sum FOÍB hevur brúkt nakað av orku til er at skunda undir royndirnar at fáa eina dupultskattaavtalu við Bretland. Ben Arabo sigur seg skilja, at gongd er í málinum. Tað er Atlanticon, sum er sekretariat tvs. tekur sær av rakstrinum og fyrisitingini hjá FOÍB. Regin Hammer er projektsamskipari. Sum skilst á oljufeløgunum, so eru tey sera væl nøgd við arbeiðið, sum Atlanticon- fólkini gera. Skulu vit samanbera okkara FOÌB við líknandi felagsskapir í útlandinum, so verður tað við bretska UKOOA og tað norska OLF. Allir íbúgvar í Alberta í Kanada fáa oljukekk Oljuframleiðsla í Alberta FOÍB vil gera landgrunnin meira kappingarføran Ben Arabo, formaður í FOÍB