mikudagur 2. november 2005síða 11

Nr. 210 - 2. november 2005 11 VIÐMERKINGAR Samhaldsfasti og Visión 2015 Eyðfinn Jacobsen Eg las tvær áhugverdar greinar í Sosialinum sein- asta leygardag, sum sann- førdu meg um, at ein styrk- ing av Samhaldsfasta er ein styrking av arbeiðsmarkn- aðinum, sum aftur er ein avgerandi fyritreyt fyri at kunna standa seg í altjóða- gerðingini, sum er ein partur av tí veruleika, Visi- ón 2015 hjá landsstýrinum fer at byggja á. Eina greinin er eftir Boga Eliasen, cand. scient. pol, sum hevur tinhelluanalysu um langtíðarætlanina 2015 hjá landsstýrinum, har hann heldur tað tykjast løgið, at størri dentur ikki verður lagdur á arbeiðsmarknaðar- viðurskifti í hesi ætlan. Hann minnir á, at fyri ikki so langari tíð síðan var streymurin sløktur, so neyð- ugt varð at leggja uppí polit- iskt, og at nú hevur júst verið orrusta við Starvs- mannafelagið, sum ikki fekk eina loysn, fyrr enn tað lá í kortunum, at lagt varð uppí politiskt. Hann heldur heilt víst vanda vera fyri, at fleiri arbeiðssteðgir kunnu koma í tíðini fyri framman og at hetta er ein afturvend- andi støða. Boðskapurin hjá Boga er, at ein fortreyt fyri at menna Føroyar til at verða ein vinnari í alheimsgerðini, krevur nógv betri, tryggari og meira skipað viðurskifti á arbeiðsmarknaðinum. Hann heldur tað vera um- ráðandi, at eisini arbeiðs- takarin kemur í eina til- gongd, har hann umvegis eftirútbúgving og umskúl- ingar verður fyrireikaður til ta broyting, føroyska sam- felagið skal ígjøgnum, um landið skal verða eitt av heimsins bestu at búgva í um 10 ár. Onnur greinin er eftir Jógvani Sundstein, fyrr- verandi løgmanni, lands- stýrismanni og løgtings- manni, sum nú er búsitandi í Danmark, við yvirskriftini "Arbeiðssteðgur og eftir- lønir v.m.", har hann m.a. skrivar soleiðis: Eg skal viðganga, at tá samhaldsfasti frá fyrstu tíð kom, var eg ímóti skipanini. Men sum tíðin er liðin, og eg havi sæð skipanir aðra- staðni, eri eg komin á aðrar tankar. Eisini trúgvi eg, at tað vandamál, sum nógv verður talað um, til dømis her í Danmark, um væl- ferðarsamfelagið i fram- tíðini klárar lutfallið mill- um færri vinnufør og fleiri eftirlønt, betur verður loyst við føroysku skipanini. Føroyska skipanin við eini lutfalsligari lágari fólkapansións grundupp- hædd, sum er skattafrí, og síðani einum hækkandi samhaldsføstum gjaldi, vil sum frálíður virka betur enn til dømis tann danska. Jógvan Sundstein endar greinina við hesi niður- støðu: Grundvøllurin undir eini tryggari skipan fyri fólk, tá tey eldast, er so- statt eftir mínari uppfatan, at fólkapensiónsupp- hæddin verður varðveitt við líðandi hækking, og at skattafrælsið fyri grund- upphæddina verður varð- veitt. Harafturat kemur so gjaldið frá samhaldsfasta, sum um nøkur fá ár kann koma uppá nakrar tús- und krónur um mánaðan. Tann lovaða økingin av samhaldsfasta eigur tí at fremjast, sjálvt um skatta- lættin ikki fullt út kann fremjast. Ein treyt fyri einum væl skipaðum arbeiðsmarknað er samstundis, at arbeiðs- styrkin hevur eina sømuliga inntøku at liva av, tá tey gevast á arbeiðsmarknaðin- um og gerast eftirlønarmót- takarar. Eitt økt inngjald í Samhaldsfasta vil júst virka fyri at uppfylla hesa treyt. Bogi Eliasen vísti á týdningin av, at arbeiðstak- arin kemur í eina tilgongd, har hann umvegis eftirút- búgving og umskúlingar verður fyrireikaður til ta broyting, føroyska samfel- agið skal ígjøgnum, um landið skal verða eitt av heimsins bestu at búgva í um 10 ár. Henda tilgongd kann eisini tryggjast við einum styrktum Samhaldsfasta. Tí hetta letur seg gera, um politiskur vilji er at lata Samhaldsfasta taka sær av hesi uppgávuni, soleiðis sum upprunaliga ætlanin við grunninum vísir. Lóg um samhaldsfastan arbeiðsmarknaðareftirlønar grunn varð samtyk av løg- tinginum 7. mai 1988. Tann lógin fór tó ongantíð at virka. Í staðin varð hon av- tikin, tá núverandi lóg um arbeiðsmarknaðareftirlønar grunn varð samtykt og kom í gildi 1. januar 1992. Upprunaliga lógin (Sam- haldsfasti) hevði sum høvuðsendamál at tryggja øllum íbúgvum landsins eina arbeiðsmarknaðareftir- løn. Men lógin hevði eisini eitt annað endamál, nevni- liga at fremja trivnað, menning og tryggleika á ar- beiðsmarknaðinum. Ásett var í lógini, at stýrið kundi brúka ein triðing av rentu- inntøkunum av stovnsfæn- um til slík endamál. Í við- merkingunum til lógarupp- skotið skrivaði landsstýrið m. a. at tað var umráðandi, at Samhaldsfasti ikki einans skuldi vera til frama fyri tey, sum farin eru úr vinnuni, men eisini fyri tey, sum eru í vinnu. Sum dømi um endamál, sum kunnu verða við til at fremja trivnað, menning og tryggleika á arbeiðsmarkn- aðinum nevndi landsstýrið í viðmerkingunum: skeið- virksemi, gransking og trygdartiltøk, sum vóru utt- an fyri skyldu arbeiðsgevar- ans. Skeið kundu til dømis vera fyri álitisfólk, vanlig arbeiðsfólk, arbeiðsleiðarar, umboð fyri arbeiðsgevarar og fyri fólk annars, sum annars hava at gera við ar- beiðsmarknaðarviðurskifti. Møguleiki kundi vera fyri at lata løntakarum á skeiðum endurgjald fyri mista ar- beiðsinntøku í ávísan mun, t. d. ájavnt við sjúkradag- pening. Sum dømi um gransking- arøki nevndi landsstýrið í viðmerkingunum tey heilsufrøðiligu, samfelags- frøðiligu og sálarfrøðiligu økini. Víst varð á, at áset- ingar kundu gerast um ser- ligar skeiðnevndir og granskingarnevndir mann- aðar við limum, sum høvdu førleika til at geva stýrinum slík tilmæli. Ætlanin var, at avgreiðsluskrivstovan hjá Samhaldsfasta skuldi hava ta týðandi leiklutin at sam- skipa, sammeta og gera granskingarúrslit lættskilj- andi og atkomulig hjá al- menninginum. Jú, tit hava lisið rætt. Hetta var Visiónin hjá landsstýrinum fyri føroyska arbeiðsmarknaðin fyri 20 árum síðan. Hevði tað ikki verið eitt gott hugskot at styrkt og broytt Samhaldsfasta, so hann kundi verið við til at menna Føroyar til at verða ein vinnari í alheimsgerð- ini, so landið verður eitt av heimsins best at búgva í um 10 ár? Lærarastørv Søkt verður eftir tveimum lærarum til Fuglafjarðar skúla. Størvini, ið er tíðaravmarkað, eru fyri lærarar í barnsburðarfarloyvi. Starv 1: 21 t/viku (lønarbrot 0,82) frá 28. november. Tímatalva: 3. fl. 13 t/v kr., fø., heimstl., til. og flokslærari 9. bc fl. 8 t/v kr. og lívfrøði Starv 2: 18 t/viku (lønarbrot 0,82) frá 5. desember Tímatalva: 8. c fl. 5 t/v fø. og flokslærari 4., 5., 7. fl. 4 t/v til. og hand. og 9 t/v bókasavn Størvini verða lønt sambært galdandi avtalu millum Føroya Lærarafelag og Fíggjarmálaráðið. Nærri fæst at vita um størvini frá Súna í Hjøllum, skúlastjóra, tlf. 444087 ella tlf. 214087. Umsóknir saman við ljósriti av próvskjølum o.ø. skulu sendast skúlastýrinum í seinasta lagi týsdagin tann 15. november kl. 10.00. Viðmerkið møguliga raðfesting av størvunum. Skúlastýrið f. Fuglafjarðar skúla Uni Næs, formaður FO-530 Fuglafjørður Lesið Sosialin - so eru tit við