hósdagur 26. oktober 2000síða 8

VI‹MERKINGAR Johan Mortensen Valevni fyri Tjó›veldisflokkin Abbi mín var lærari. Pápa- systur mín var eisini lærari. At vera lærari er eitt sera álvarsamt og krevjandi starv. Hjá mongum var hetta fyrr eitt veruligt kall , eitt starv vi› meining og innihaldi. Tí›anverri er ta› ídag hjá mongum lærarum reducera› til eitt meira ella minni undirbetalt stress- jobb. Øll minnast vit okkara fyrstu lærarar og ta› stóru ávirkan teir høvdu á okk- um, eina ávirkan fyri lívi›. Fyri at ein lærari skal virka til fulnar krevst at hann hevur rímuligar um- stø›ur at virka undir, bæ›i fíggjarliga og umhvørvis- liga. Børn okkara skulu hava nøgdar lærarar. Skúlaverki› í Havn krev- ur stórar ábøtur. Nógvir skúlar eru ni›urslitnir. Eis- ini er tørvur á fleiri skúlum, ikki minst forskúlum og frítí›arskúlum. Eisini hetta ver›ur ein stór uppgáva hjá komandi B‡rá›i at fara undir. Hon er líka t‡dningarmikil sum barna-ansingin og okkara eldri Havnarborgarar. Tjó›veldisflokkurin fer at loysa hesi mál á ein sømuligan og kostna›arfor- svarligan hátt. Lærarin & Skúlin Leif Waag Høgnesen, valevni javna›arfloksins, skrivar: Fleiri og fleiri eru seinru ár- ini vor›in sannførd um ta› rætta í at gera ein undir- sjóvartunnil - og um ikki fullveldi leggur fót fyri verkætlanini er ikki óhugs- andi at koyrandi ver›ur í- gjøgnum um eini 5 til 8 ár. Hetta merkir bæ›i økt kapping og størri avbjó›- ingar fyri Klaksvíkina og nor›oyggjar yvirhøvur, men so sanniliga eisini n‡ggjar og spennandi møg- uleikar. Handilslívi› kann fáa eitt munandi kick rætta vegin, mentunarlívi› og frítí›ar- virksemi› kann gerast munanhdi fjølbroyttari, tí vi› einum spennandi mi›- b‡i og røttu tilbo›unum er Klaksvíkin før fyri at taka kappingina upp - og her er ta› rætta b‡rá›ssamgongan kemur inn í myndina! Og hvat vi› sjúkrahúsi- num? Er grundarlag so fyri at avtaka hetta og flyta su›- ur á Landssjúkrahúsi›? - Nei, tí lat okkum venda spannini á høvdi› - vi› styttri farlei› kann Klaks- víkar sjúkrahús júst gerast sjúkrahúsi› hjá stórum parti av Eysturoynni sam- stundis sum Landssjúkra- húsi› í størri mun kann virka sum landssjúkrahús. Men alt hetta er ov langt at vi›gera í einari stuttari grein her - so sagt vi› al- tjó›a málbur›i - to be cont- inued! Vel javna›arflokkin! Kvinnur og kommunal- politikkur Súsanna Dam valevni Sambandsfloksins til Tórshavnar B‡rá› Nú vit fara at velja n‡ggj b‡- og bygdarrá›, havi eg hugsa› eitt sindur um, hví so fáar kvinnur ver›a vald- ar. Hongur hetta saman vi› tí vanliga lágu valluttøkuni til kommunuval? Eru ta› kvinnurnar, sum ikki fara á val? Eg veit ta› ikki, kundi veri› áhugavert at fingi› uppspurt. Hví fara so fá á kommunuval? Ta› sn‡r seg hóast alt um st‡ringina av nærumhvørvi hins ein- staka. Her ver›ur trivna›- urin hjá húskjunum av- gjørdur, so ein skuldi væn- ta›, at kvinnur hava minst líka stóran áhuga í at fáa framt sínar ætlanir, sum menn hava. Eg veit væl at umberingarnar eru nógvar, og kunnu eisini tykjast gó›ar. Men eru tær hald- gó›ar. Ilt er at fáa eyga› á naka›, sum er meira t‡›- andi enn at hava ávirkan á trivna›in og menningina av umstø›unum hjá hvørj- um einstøkum. Hetta eiga kvinnur hava líka stóran á- huga fyri, sum menn, hví tær ikki eisini royna at fáa líka stóra ávirkan, sum teir, er at undrast á. Ta› kann ikki vera so gali›, at kvinn- ur í tí Harrans ári 2000 sita heima, tí tær ikki tora út. Kvinnur eru ikki og ver›a vónandi ongantí› eins og menn, og júst av hesi orsøk tørvar okkum eins stóra umbo›an av kvinnum og monnum, har avger›irnar um liviumstø›ur okkara ver›a tiknar, annars fáa vit ongantí› rætta› teir skeiv- leikar, sum standast av, at kvinnur og menn vir›is- meta á hvør sín hátt. Vit telja helvtina av samfelag- num. Skulu vit stø›ugt lata um okkum ganga, at vit og okkara ætlanir ikki eisini telja eina helvt, tá pening- urin ver›ur b‡ttur og av- ger›irnar ver›a tiknar. Kvinnur! lati› vali› ár 2000 vera høvi›, har vit vísa, at vit eisini vilja hava okkara fingramerki á sam- felagsmenningina. Undirsjóvartunnil - og hvat so? Nr. 206 - 26. oktober 2000 15 14 Nr. 206 - 26. oktober 2000 gult cyan magenta svart VI‹MERKINGAR Høgni Hoydal Landsst‡risma›ur Vit kenna okkum sum tjó›, men vit skulu ikki vi›ur- kennast og hava nøkur rætt- indir. Ta› er nú sta›fest vi› um frá Jóannesi Eidesgaard. Gó›i Jóannes Eidesgaard. Vit mugu tosa saman sum vaksnir menn. Ta_ er óvir›iligt at gera t‡dningar- miklar spurningar til per- sónlig álop og at gykla fólki naka› fyri, sum er beinlei›is skeivt. Hetta máli› um vi›ur- kenning føroyinga sum tjó›, sn‡r seg ikki um okk- um bá›ar. Vit eru bert tveir av uml. 45.000 føroying- um, sum skulu velja okkara stø›u frameftir. Men vit hava eina ábyrgd sum polit- ikarar – at tala satt og at tala greitt. Og at gera vart vi› skeivleikar, sum máa burt- urav rættindunum hjá okk- um øllum. Ta› gle›ir meg, at tú so avgjørdur vísir á okkara samleika sum tjó›. Hetta er jú ta›, sum vit øll kenna og taka fram á okkara hátí›ar- døgum. Men hvussu ber ta› so til, at vit ikki vilja verja tey rættindi, sum hesin samleiki gevur? Og hvussu ber ta› so til, at tú stu›lar, tá máa› ver›ur burturav okkara rættindum? Hetta er sera álvarsligt, og tú førir so nógvar skeiv- leikar fram, at eg kenni meg noyddan at rætta teir. 1. Samleiki og rættindir er ikki ta› sama At vit tosa føroyskt og syngja føroyskar sangir merkir ikki, at vit eru vi›- urkend sum serstøk tjó› í altjó›arætti. Anna› sn‡r seg um okkara mentanar- liga samleika. Hitt sn‡r seg um okkara fólkarættarligu stø›u í heiminum. Ta› er harmiligt, at tú ikki kennir mun á hesum bá›um. 2. Eru ikki vi›urkend sum tjó› Ta› er eisini beinlei›is ósatt, tá tú sigur, at Heima- st‡rislógin vi›urkenir okk- um sum tjó›. Hetta setndur í eini føroyskari umseting, men vit eru als ikki vi›ur- kend sum tjó› av donskum myndugleikum og tískil heldur ikki í altjó›a fólka- rætti. Ta› var› sta›fest, tá okk- ara mál ikki var› vi›urkent sum tjó›armál, men l‡st sum minnilutamál. Og ein føroyingur er sambært heimast‡rislógini ein dani, sum b‡r í Føroyum. Vit kunnu tíverri ikki fara vi› Føroya fólks sangbók til altjó›a stovnar og halda okkum fáa rættindir. 3. Hava rættindi, um vit vilja Tú sigur enntá, at Heima- st‡rislógin for›ar okkum í at venda okkum til altjó›a stovnar. Tú samanber ta› vi› at koyra yvir reytt. Hetta er beinlei›is skeivt. Vit hava fullan rætt at gera hetta, um vit ynskja vi›ur- kenning sum tjó›. Ta_ var› júst ta›, sum Gudmundur Alfredsson sta›festi í sín- um uppriti. Um tú noktar fyri hesum, so hevur tú samstundis gó›tiki›, at vit eru ikki til sum tjó›. Og ta› var hetta, sum eg helt tú átti at end- ursko›a og umbera fyri før- oyingum. 4. Landsst‡ri› hevur hildi› allar si›venjur Ta› er heldur ikki beint at Landsst‡ri› arbei›ir fyri at lima Føroya inn í NATO ella Partnership for Peace uttanum løgtingi›. Vit royna bara at kanna, hvørjar verjupolitiskar møguleikar einar sjálv- stø›ugar Føroyar hava. Føroyingar hava ongantí› fingi› innlit í hetta. At danska stjórnin eisini ber føroyingum rangar uppl‡s- ingar um hetta, ger ta› enn meira umrá›andi at vit royna at kanna ta› sjálvim, so Føroya fólk kann taka stø›u. 5. Heimast‡rislógin framum altjó›a rætt? Tí sigur, at Heimast‡ris- lógin, sum er ein donsk fólkatingslóg, for›ar okk- um í at úttinna okkara sjálvsavger›arrætt sum tjó›. Harvi› sigur tú, at Heimast‡rislógin er á hægri stigi enn altjó›a fólk- arættur. Hetta er sera, sera álvarsligt. Tí so hava vit als ongi rættindi sum tjó›. Grei› stø›a Tú sigur, at tú stendur vi› hvørt or› tú hevur sagt í teimum málum, eg um- røddi. Eg fegnist um, at tú ert so grei›ur. Ta› er gott at vita, hvar tú stendur: • Tú er samdur vi› og sigur ta› vera rætt, at danska stjórnin gevur ST villlei›andi uppl‡singar og sigur, at føroyska tjó›in ongi rættindi hevur í altjó›a høpi. • Tú er samdur vi› og sigur ta› vera rætt, tá danska stjórnin gevur før- oyingum villei›andi uppl‡singar um okkara møguleikar fyri sjálvstø›u- gum verjupolitikki. • Tú er samdur vi› og heldur ta› vera í lagi, at danska stjórnin noktar at senda eitt bræv frá løg- manni ví›ari til a›al- skrivaran í NATO. • Er samdur vi› og stu›lar donsku stjórnini tá hon setir bæ_i Føroya Landsst‡ri og Uttanlands- nevnd løgtingsins til viks, og í altjó›a høpi noktar at l‡sa føroyskt sum tjó›ar- mál føroyinga. Hetta sí›sta er serliga á- hugavert tá havt ver›ur í huga, at eisini tú stu›la›i hesum kravi í Uttanlands- nevnd Løgtingsins. Eg trú›i, at talan var um eitt mistak og at hetta kundi ikki vera títt tjó›skparliga grundarlag. Tí helt eg ta› sømdi seg vi› eini umber- ing. Men nú er so greitt, at tú veruliga meinar ta_. At vit bara skulu spæla eina tjó› her heima í veitslum óg á hátí›ardøgum, men at vit onga vi›urkenning og ongi rættindi skulu hava. Ta› er harmiligt, men so er ta› greitt. Tjó› uttan rættindir Phillips Petroleum Company Phillips er eitt integrerað leitingar- og framleiðslu-oljufelag, við høvuðssæti í USA og við stórum operatørdeildum í Noreg og Bretlandi. Vit hava drúg- var royndir við umhvørvisliga, ábyrgdarfullum leitiverkætlanum á norðaru leiðunum – úr Alaska og kanadiska Arktis til dýpini út fyri Noreg, Bretland og Grønland. Tí gleðir tað okkum at koma upp í The Statoil Group og at víðka okkara royndir við oljuleiting, til eisini at fata um føroyskt øki. Vit ynskja føroyingum góða eydnu í oljuvirkseminum. s t e p h a n s s o n s h ú s