týsdagur 22. november 2005síða 16

Nr. 224 - 22. november 2005 16 Í hesum framkomnu tíðum ger tað ikki mun, hvar handilin er, sigur Arnbjørn Fagraklett, sum er farin undir nýtt virksemi í Suðuroy Handilsskapur Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Nú eru teknikkurin so framm­arlaga, at tað ger ikki mun, hvar tú ert staddur. Tí kunnu vit akkurát tað sama verða í Suðuroynni, sum onkra aðrastaðni í landi­n­ um. Tað sigur Arnbjørn Fagra­ klett, nýbyrjaður hand­ils­ maður. Hann letur seg sostatt ikki ávirka av neiligu pá­hald­un­ um um at tað ber so illa til at hava virki og fyritøkur í Suðuroy, tí oyggin er so langt frá meginøkinum, Smyr­il er altíð lagdur av arbeiðs­steðg­ um og flutningurin er so dýrur. Hann sigur, at nú á døgum eru samskiftismøguleikarnir so góðir, at tað ger ikki mun, hvar ein er staddur og stinga onkrir trupulleikar seg upp, er bara at taka teir við. Og trupulleikar fekk hann beinanvegin, tí longu tann dagin, hann fekk tær fyrstu vørurnar heim, varð Smyril lagdur av arbeiðssteðgi, so byrjanin var onki serligt. Men tíbetur sigldi gamla Johanna, so vøran kom fram kortini. So tá ið hann fekk eitt gott hugskot helt hann, at hann kundi akurát tað sama byrja í Vági, hagar hann er fluttur. Sostatt eru hann og sam­ búgv­in, Solveig Ryggs­ham­ ar, farin undir handilin við tí ambitiøsa navninum, ”Spar­ pengar”. Og tað er júst annað bein­ ið, sum handilin byggir á, nevniliga, at her er peningur at spara. Arnbjørn tvíheldur um, at tað, sum hann selir, skal ikki kosta meiri enn um­leið helvtina av tí, vit eru von við. Tað kann hann gera, tí at hann ætlar at halda út­reiðsl­ unum so langt niðri sum gjør­ligt. Goymslan verður heima í kjallaranum, men tað hevur so eisini merkt heim­ið vesturi við Vatnið í Vági, har kjallarin er fullur av pappeskjum. Og sjálvari avgreiðsluni ætla hann og Solveig at taka sær av. Tað ger eisini sítt til at halda prísunum niðri, at hann er komin uppí eitt norð­urlendskt samtak, sum keypir vørur heim í stórum mongdum, beinleiðis frá fram­leiðarunum. Arnbjørn Fagraklett sig­ur, at talan er um kines­ iska framleiðslu, har fram­ leiðslukostnaðurin er nógv bíligari enn vit eru von við og tað hjálpir avgjørt upp á prísleguna. Men hvørjir trupulleikar, ið kunnu standast av at byggja vinnu upp í Suðuroy, fekk hann beinanvegin at merkja, tí longu tann dag­ in, hann fekk tær fyrstu vør­urnar heim, varð Smyril lagdur av arbeiðssteðgi, so byrjanin var onki serligt. Men tíbetur sigldi gamla Johanna, so vøran kom fram kortini. Alternativar vørur Men tað skerst heldur ikki burtur, at vøruúrvalið er eitt sindur serligt, tí talan má milt sagt sigast í stóran mun at vera um alternativar vørur. Hann er byrjaður at selja hitapumpur til virkis­ bygningar og vanlig sethús. Umframt at hita hølini upp um veturin og kunnu tær køla niður um summarið, um tað gerst ov heitt. Seinni koma eisini hita­ pumpur, sum kann koplast beinleiðis til miðstøðuhitan og sum eisini syrgir fyri heitum vatni. Og hevur onkur droymt um eitt prutl ella ein skutara, sum ikki brúkar bensin, men sum gongur við el-orku, fer tað eisini at lata seg gera seinni. – Umframt at halda prís­un­ um niðri, er endamálið við hesum eisini at spara olju og sostatt eisini at dálka minni. Eftir fólkatalinum eru Føroyar heimsmeistarar í luft­dálking frá olju og tí eiga øll tiltøk, sum kunnu spara olju, at vera vælkomin. Men seinni koma eisini sjón­vørp við flatskermi og allari nýggjari tøkni, um­framt mp4 spælarar, sum eru ein víðarimenning av teimum betri kendu mp3 spælarunum. Men skuldi brúk verið fyri einum elektriskum koyri­stóli, fer eisini tað at bera til. Hann sigur, at av tí at talan er um ókendar framleiðslur, tekur tað eitt sindur av tíð at fáa fólk at góðtaka tey, tí tey vilja heldur halda seg til tað, sum tey kenna og tað skilir hann væl. – Men kinesarar duga sanniliga eisini og dygdin er fult á hædd við aðra framleiðslu. So tað mann fara at koma, heldur hann og hann kann ikki klaga um gongdina higartil. – Arnbjørn Fagraklett er byrjaður í tí smáa heima hjá sær sjálvum í Vági. Her setir hann eina hitapumpu upp, sum hitar um veturin og kølir um summarið. Hann hevur eisini nógvar aðrar, alternativar vørur á skránni Handilsmaðurin í Suðuroy við teimum bíligu alternativunum Gentur út­búgva seg meira Dreingirnir vilja verða kokkar og timburmenn. Genturnar vilja verða læknar og advokatar. útbúgving www.business-line.fo Tá tey ungu í donsku 8. og 9. flokkunum skulu peika á teirra dreym­ aútbúgving, er stórur munur á, hvat kynini velja. Genturnar ynskja í nógv størri mun enn dreingirnir at halda fram í útbúgvingarskipanini og stíla eftir longum út­búgvingum. Tað vísir ein kanning hjá Center for Ungdomsforskning ved Learning Lab Den­ mark á Danmarks Pæda­ gogiske Universitet. Hjá dreingjunum er støðan ein onnur. 15% av teimum ynskja at fara úr 9. flokki og finna sær okkurt arbeiði. Fyri genturnar er hetta talið 9%. Útbúgvingarynskini hjá teimum ungu í 9. flokki broytast ofta, áðrenn endaliga valið fer fram. Nógvir næm­ ingar hava onga hóming av, hvat tey ætla sær seinni. Í miðnámsskúlunum eru kvinnurnar í dag í stórum meirluta, og á lærdu háskúlunum eru tað eisini flestar kvinn­ur, ið taka út­búgv­ ingar innan lækna­vís­ indi, løgfrøði og sam­ felagsfrøði.