hósdagur 24. november 2005síða 14

14 Nr. 226 - 24. november 2005 Nýggj góðkenning til Atlantic Petroleum oljuútbygging tíðindaskriv Ensku mynduleikarnir hava góðkent útbygg­ing­ arætlan fyri Chestnut felt­ ið í enskum øki P/F Atlantic Petroleum hev­ur, saman við Venture Pro­ duction og Bow Valley, fing­ið góðkenning frá De­partment of Trade and Industry (enska vinnu­­málaráðnum) til at út­byggja Chestnut feltið, ið liggur í teigi 22/2a í ensk­um øki. Atlantic Pe­troleum eigur 15% í loyv­inum. Chestnut verður út­ bygt við einum flótandi framleiðslupalli, SSP300, ið norska felagið Sevan Marine eigur. Hetta er eitt nýtt slag av fram­leiðslu­ palli, ið eftir ætlan fer til verka á Chestnut í 3. ársfjórðingi 2007. Mett er at millum seks og nýggju milliónir tunnur av olju kunnu útvinnast úr feltinum, og verður fyrsta framleiðsla síðst í 2007. Av hesum er parturin hjá Atlantic Petroleum mill­um 900.000 og 1.350.000 tunnur. Dag­ liga framleiðslan verður við byrjan umleið 1.400 tunnur um dagin til At­lantic Petroleum. Vit eru sera fegin um at hava fingið góðkenning til at útbyggja Chestnut feltið. Hetta er fyrsta út­bygg­ing ið Atlantic Pe­troleum luttekur í, og tí er góðkenningin eisini ein hornasteinur í søgu felagsins. Somuleiðis er góðkenningin søgulig fyri oljufram­leiðslu í Norð­sjó­num, av tí at Chest­nut er eitt tað minsta sjálv­støðuga felt­­ið, ið higar­til verð­ur út­bygt í Norðsjónum. Út­byggingin av Chest­ nut passar væl til vinnu­ ætl­anina hjá Atlantic Pe­troleum, sum er at lut­­taka í útbyggingum av minni feltum í Norð­ sjónum. Við at nýta flót­ andi framleiðslupallin SSP300 hava luttakandi feløgini í Chestnut valt eina útbyggingarloysn ið er nýhugsandi og minni kostnaðarmikil enn higartil nýttar loysn­ ir, sigur Vilhelm Peter­ sen, stjóri í Atlantic Pe­troleum. Bæði Føroya Banki og Sparikassin komu í dag á marknaðin við nýggjum fígg­ing­ artilboðum. Felags fyri hesi er, at tað fram­yvir verður bí­­lig­ari at útvega sær sethúsafígging. Hinvegin eru útlit fyri støðugt hækkandi avgreiðslugjøldum Fígging Jákup Mørk Tað hevur veruliga skapt lív í føroyska fíggjarmarknaðin, at lokalu sparikassarnir sein­ astu tíðina hava víðkað sín heimamarknað. Eftir at Før­ oya Banki og Sparikassin í nógv ár - tó eisini saman við Húsalánsgrunninum - hava verið mest sum einsamallir um sethúsafígging í mið­ stað­arøkinum, er kappingin brádliga harðnað munandi. Og tað kemur nú brúkaranum til góðar. Samstundis hevur gongd­ in í nógv ár verið tann, at føroyingar hava verið rask­ir at niðurgjalda skuld. Økt­ir sethúsaprísir hava sam- stund­is hækkað frívirðið á set­húsum, og tí er vágin hjá peningastovnunum mink­ aður heilt munandi. Og so skal heldur ikki síggj­ast burtur frá, at hjá nógv­um er eftir­lønar­upp­ spar­ingin nú komin á eitt støði, har sethúsaeigarin ikki longur hevur sama tørv á eini skuldarfríari pen­ sionistatilveru. Við øðrum orðum, so er trendurin alt meira, at frælsið at avgera egið nýtslumynstur er økt. Kundin er vinnarin Hvør orsøk hevur vigað mest, er sjálvandi ilt at taka dagar ímillum. Men tað tyk­ ist púrasta víst, at tað hjá van­ligu sethúsaeigarunum nú verður lættari at eiga - og ikki minst at gjalda - egin hús. Lægri renta, longri aftur­ gjaldstíð og øktir møguleikar fyri gjaldsskáum hava við sær, at sethúsaeigararnir í dag hava eitt munandi størri rásarúm til aðra privat- nýtslu. Tað verið seg nýggjan bil, umbygging av húsum, fleiri uttanlandsferðir. You name it. Tilboðini, sum teir báðir stóru peningastovnarnir nú eru komnir við, eru ikki eins. Føroya Banki bjóð­ar nú eina lægri rentu og økt­ an fleksibilitet á bú­stað­ar­ lánum. Sparikassin hev­ur hinvegin sum fyrsti før­ oyski peningastovnurin nú eisini realkreditt-lán í sínum útboði. Hesi hava aloftast eina nakað lægri rentu enn vanlig bankalán, meðan tey hinvegin ikki eru eins fleksi­ bul. - Samstundis er tað ein veru­leiki, at útreiðslurnar eru tyngstar at bera hjá ung­um barnafamiljum, bæði tí lønin ikki er kom­in í hæddina, og tí at út­reiðsl­ urnar eru stórar. Við nýggju realkredittlánunum frá Føroya Sparikassa ber til at útjavna henda skeivleika. Møguleiki er at leingja lánini úr teimum núverandi 20 ár­unum upp í 30 ár og/ella at hava avdráttarfrí tíðarskeið, sigur Marner Jacobsen, for­ stjóri í Føroya Sparikassa um nýggja tilboðið, sum tey nú veita. Gjøldini hækka Allar medaljur hava tó eisini sína baksíðu. Við eini lægri rentu og betraðum treytum til privat-kundarnar, missa føroysku peningastovnarnir eina av kjarnuinntøkunum, og hetta eru ikki inntøkur, sum peningastovnarnir vilja vera fyriuttan. - Hjá okkum er av­greiðslu­ gjaldið fyri at leggja um til nýggju lánini 4.000 kr. Men tað duga vit ikki at síggja nakað óvanligt í, heldur Jan­ us Petersen, stjóri í Føroya Banka. - Tú skalt jú minnast til, at skyldar tú eina millión, so hevur tú vunnið hetta gjaldið aftur longu fyrsta árið við lækkaðu rentuni. - Gongdin í londunum kring okkum hevur jú í fleiri ár verið, at tú rindar fyri ta tænastu, sum tú nýtir. Hjá okkum hevur siðvenjan kanska verið tann øvuta. Nevn­liga at tænastan hevur verið mest sum ókeypis, með­an peningastovnarnir ístað­in hava vunnið peningin upp á rentumarginalarnar. Og tað er kanska meira órætt­­víst, tí tá gjalda nøkur fyri tænasturnar, sum onnur fáa. Skulu vit so rokna við, at hesi gjøldini fara at økjast meira í framtíðini? - Tað er nokk eingin ivi um. Vit vilja fegin vera kapp­ ingarfør - eisini við út­lendsk­ ar veitarar - í rentustøði og øðrum. Men vit vilja eisini forvinna pening, og tí kemur tann parturin í alt størri mun yvir á gjøld og provisiónir. Tekur tú Danmark sum dømi, so eru slík gjøld nærum ein triðingur av inntøkunum hjá peningastovnunum, með­ an vit her heima bara fáa nøkur fá prosent av okkara inntøkum tann vegin, sigur Janus Petersen, stjóri í Før­ oya Banka. Stuttligari at eiga sethús Føroya Banki Nýtt sethúsalán við heitinum Skáalán Rentulækking úr 4,25% niður í 3,85% fyri vanlig sethúsalán. Samstundis er øktur møguleiki fyri gjaldsskáa. Fullan skáa kunnu lántakarar hava í minsta lagi ein mánað og í mesta lagi eitt ár fyri hvørji trý lánsár uttan gjaldsskáar. Umframt hetta kann lántakarin velja avdráttarskáar eftir vild og harvið bara rinda rentu men ongan avdrátt í mesta lagi trý ár. Kostnaður av umlegging: 4.000 Føroya Sparikassi Realkreditt-lán upp til 60% av metta bústaðarvirðinum. Hini 40% verða fíggja sum vanlig sethúsafígging. Møguleikar fyri: - Rentutillaging, sum gevur lægst møguligu rentuna við at fylgja marknaðarrentuni - Fastrentu, har rentan verður ásett til sama sat alt lánstíðarskeiðið - Garantilán, gevur lága rentu, samstundis sum rentuloft verður tryggjað - Øll trý lánisløgini geva møguleika fyri avdráttarskáa í upp til 10 ár Lægsta renta er í løtuni 3,71%. Við Fastlán er rentan 5,70%. Kostnaður av umlegging: 1,75% av lánsupphæddini í stovningarprovisión. Nýggju tilboðini Sum fyrsti føroyski peningastovnurin hevur Sparikassin nú eisini realkreditt-lán í sínum útboði Mynd: Jens Kristian Vang Janus Petersenn, stjóri í Føroya Banka, sigur, at tey fegin lækka rentuna. Men hinvegin vil bankin eisini framhaldandi vinna pening, og tað merkir, at kundin í framtíðini skal rokna við øktum ómaks- og avgreiðslugjøldum