mikudagur 30. november 2005síða 10

10 Nr. 230 - 30. november 2005 Tað er gleðiligt, at Løgmaður nú setur menningarhjálpina á dagsskrá. Føroyingar hava latið menningarhjálp í nógv ár, men vit hava í høvuðsheitinum latið hana ígjøgnum útlendskar felagsskapir, tað vil sig, at vit oftast ikki sjálv eru komin í samband við endamóttakaran. Løgtingið skal nú umrøða, hvussu menningarhjálp skal latast. Sum orðið menningarhjálp sigur, so eiga vit at leggja dentin á at menna ein førleika í móttakaralandinum. Um vit skulu menna ein førleika, so mugu vit finna eitt øki, har vit føroyingar duga betur enn móttakarin. Nú er upphæddin, sum vit í løtuni lata ikki høg nokk til at spreiða okkum yvir ov nógv øki, men tað er rætt, sum Høgni Hoydal førdi fram í kjaki herfyri, at man kanska eisini burdi satsað uppá undirvísing og heilsuverk, um vit, væl at merkja, halda, at vit duga nóg væl á hesum økjum. Tað, sum Føroya Landsstýri hevur í umbúnað í Peru, tykist verða ein skilagóð ætlan. Talan er um eitt samstarv innan øki, har vit hava nakað at geva. Tað er týdningarmikið, at tann relativt lítla upphædd, vit lata í løtuni, verður brúkt á ein fokuseraðan hátt. Vit kunnu altíð víðka menningarhjálp til útbúgving o.s.fr., men tá eiga tinglimir at fáa at vita, at pengarnir mugu fylgja við. Tað hevur verið framstillað í fjølmiðlum og millum politik­ arar sum nakað ivasamt, at vinnufyritøkur kunnu fáa nakað burtur úr menningarhjálp. Tað er einki odiøst í hesum. Menningarhjálp er hjálp til menning og ikki neyðhjálp. Talan eigur at verða um projekt, sum leggja nakað varandi eftir seg í móttakaralandinum. Ein og hvør partur í einari sovorðnari ætlan fær nakað burturúr. Ein føroysk fyritøka, sum er við í einum menningarprojekti fær kunnleika um tað at arbeiða í menningarlondum. Hetta hava føroyskar fyritøkur longu sum er royndir av, í sambandi við at tær hava luttikið í Danida projektum i eitt nú Afrika. Eitt, við nøkrum fáum undantøkum, innatlítandi vinnulív sum tað føroyska hevur bara gott av at luttaka í menningarhjálp. Hesar fyritøkur mugu sjálvandi betalast fyri sítt arbeiði, tí fólk mugu fáa løn, og er tað her tað almenna skal skipa fyri. Fáa hesar fyritøkur so aftaná handilssamband til móttakaralandið og øvugt, so hava øll vunnið. Tað er púra misskilt, at menningarhjálp endiliga ikki má geva gevaranum nakað. So leingi móttakariin fær tað, hann skal, so er tað bara ein eykavinningur, at gevar­in eisini fært nakað burturúr, Tað er beinleiðis for­dummandi at føra fram, at menningarhjálp endiliga ikki má føra til handilssamband millum móttakara og gevara. Handilssamband er neyðugt fyri øll lond – eisini menningarlond. Føroyingar handla sum er við Nigeria, og tað er ein grov undirmeting av menningarlondum, ið bert byggir á óvitinheit, tá man gongur út frá, at tað ikki tænir móttakaralandsins áhugamálum at hava handilssamband við so nógv lond sum møguligt. Men hvussu og ikki, so er tað bæði gott og sunt, at vit fáa eitt aðalorðaskifti um slikt mál. DAGSINS MEINING Sosialurin Menningarhjálp og handilssamband VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­‑an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jógvan Arge Varaborgarstjóri í Havn Nú royna minnilutafólk í Tórshavnar býráð at kasta bý­ráðssamgonguni fyri, at hon hevur tikið ein fyri­ gyklaðan skattalætta hjá landinum frá fólki. Soleiðis hongur hetta als ikki sam­ an. Tað hevur verið ein greið støða millum landið og komm­unurnar, at fyri tað, sum landið slapp undan av útreiðslum orsakað av, at barnaverndarøkið verður lagt út á kommunurnar, skuldi landið lækka sín skatt, og kommunurnar skuldu taka hesar somu pengar inn aftur í kommunuskatti. Kommunusamskipan Før­­oya hev­ur eina greiða semju við lands­­stýris­mannin í fíggjar­mál­um um, at tað, sum landið nú á nýggj­árinum flytir yvir á komm­un­un­ar av út­reiðsl­um, svarar til um­leið eitt skatta­prosent. Meirilutin í Tórshavnar komm­unu virðir hesa meting og avtalu og hevur hækkað skatta­prosentið samsvarandi hesum. Tað svarar til tær út­reiðslur, sum vit fáa meir í okkara part, og sum landið skuldi spart. Men landið hevur eftir øll­ um at døma ikki ætlanir um at lækka landsskattin sam­ svarandi tí, sum tað sleppur undan. Hetta sæst á teimum tølum, sum eru sett upp fyri almannaøkið á komandi fíggj­arlóg. Har er lítil ella ongin út­ reiðslu­lækking at hóma, hóast landið sleppur av við einar 70 mió í útreiðslum, sum kommunurnar taka upp á seg. Tá er ikki ringt at gita, hvar hundurin er grivin, tí skattajavningin millum land­ ið og kommunurnar skuldi vera neutral. Tað er hon ikki, tá landið ikki minkar sínar útreiðslur samsvarandi teimum út­reiðsl­ um, sum landið sleppur at kasta av sær. Sostatt er tað landið, sum heldur uppi ein­ um hægri skattatrýsti. Takkað verið hentum sprelli­­monn­­um sum minni­ luta­n­um í Havn, verður roynt at billa fólki inn, at skurk­ arnir sita á Vaglinum. Men tað gera teir ikki. Teir sita í Tinganesi. Oddvitarnir í minni­lutan­ um blanda helst eisini lands­ politisk atlit upp í komm­ unupolitikkin, tá teir krevja, at kommunan umvegis skal útvega ein skattalætta, sum landið hevur lovað. Hetta krav verður ikki eftir­ líkað. Kommunurnar mugu og skulu hava krónur afturfyri tað, sum tær taka upp á seg frá landinum. Landið má sjálvt finna útvegir fyri sín­ um skattalætta og ikki brúka somu pengar til bæði skatta­ javning millum land og komm­un­ur og skatta­lætta til fólk­ið. Tað er ikki annað enn at blása og hava mjøl í munnin­ um samstundis. Okkum er púra greitt, at í longdini bera kommunurnar ikki boð í bý, um tær skula halda fram at átaka sær máls­­økir hjá landinum við øll­um útreiðslum - uttan at fáa veruliga fíggjarliga kom­ pensatión. Tí handla vit, meðan væl er. Sigvald Kristiansen Endamálið við heimahjálpini var at veita stuð­ul heima til tey, sum ikki ork­aðu ella ikki vóru før fyri at klára síni egnu viður­skifti í egn­ um húsi, so at tey – sum tey flestu ynskja – kundu vera búgvandi heima undir sømi­ ligum viðurskiftum. Hóast hesa hjálp, so eru tað kort­ ini út ímóti 10% av øllum pensjónistum, sum eru so illa fyri, at tey noyðast at fáa meira umsorgan og hjálp á ein­um sam­býli ella røkt­ar­­heimi, og tíbetur eru tað komin fleiri tílík pláss tey seinnu árini, kommunum og landsmyndugleikum fyri at takka. Størsti parturin av fólka­ pensjónistum eru tíbetur so væl fyri, at hesi klára seg sjálvi við góðari hjálp frá familju og avvarðandi í teirra egna heimi. Í Ár­bók fyri Før­ oyar 2004 stendur, at tað eru 5.516 fólkapensjónistar, og í árbókini fyri 2003 stendur, at tað eru 1.144 fólk, sum fáa heimahjálp, tað vil siga umleið 20% av pensjónistum fáa heimahjálp. Fólk søkja ikki um heima­ hjálp, fyrr enn tey hava brúk fyri henni. Eg havi dømi um, at bæði 85 ára gomul og enntá 90 ára gomul, sum hava søkt heimahjálp fyri fyrstu ferð, hava fingið avslag, tí eingir pengar eru til. Kunnu vit bjóða okkara allar elstu tílíkt? Og nú verður biðið um fleiri pengar til umsiting av Heimarøktini! Landsfelag Pen­sjónista hevur í áravís víst á, at tað er neyðugt við fleiri pengum til Heimahjálpina, til hjálp í heimunum, so tey gomlu kunnu vera longri í teirra egna búðstaði og um­hvørvi. Í somu árbók fyri 2004 sæst, at í 1999 fekk Heima­ røktin 67.693 mill. kr., í 2003 106.044 mill. kr., eg havi ikki talið fyri 2004, tað er ivaleyst upp aftur hægri, men hetta er so ein vøkstur uppá umleið 40 mill. kr. uppá 4 ár til Heimarøktina, men Heimahjálpin er skerd øll hesi árini, har tíðin til tann einstaka brúkaran er stytt, og heimahjálparar eru uppsagdir, og nú í 2005 fáa 85 og 90 ára gomul avslag uppá heimahjálp! Trivnaðarnevndin er á bein­­ari leið, tá hon mælir til ikki at hækka pening til um­siting, men heldur lata hend­an pen­ing koma brúk­ aranum til góða, tað er uppá tíðina. Hvussu leingi skal ein 85 ára gamal og ein 90 ára gamal bíða eftir at fáa síni sjálvsøgdu rættindi? Vit siga okkum vera eitt vælferðar sam­felag, lat tað verða víst í verki. Royktám um skattalætta Heimahjálp