mikudagur 30. november 2005síða 19

Nýggju fíggingar­til­ boðini kunnu væl fáa eina positiva ávirkan á samfelagsbúskapin. Fólk fáa fleiri pengar um hendi, og tí kann nýtslan hjá flestu húsar­haldum økjast. Men tað verða fyrst og fremst tey, sum longu hava sett búgv, sum koma at merkja positivu árinini, heldur limur í Búskapar Bústaðarfígging Jákup Mørk Tað var ein, tað vóru tveir, síðani tríggir og nú fýra. Næst­an í somu takt sum børn­ini, ið fóru á súkklutúr í sanginum hjá Kulum Rótum eru peningastovnarnir kom­ nir hvør um annan við láns­ til­boðum, sum at kalla hava tik­ið botnin undan húsaláns­ rentuni. Seinast við Norðoya Sparikassa, sum bjóðar set­ húsafígging við bert 3,45% í rentu. Ein mest sum óhoyrt lág renta. Kundin fær fleiri pengar Fyrst og fremst, so er hetta væl nakað, sum kemur kund­ un­um hjá bank­unum til góð­ ar. Eina­mest teim­um, sum fyri stuttum hava sett búgv, og sum tí hava stórar láni­ byrðar. Hesi koma nú at hava fleiri pengar um hendi, og alt eftir, hvussu nýtslan av hesum verður, kann hetta fáa eina lutfalsliga stóra ávirkan á búskapin. Tað tykist tó ikki vera nak­ að greitt svar um, hvussu slík­ ar broytingar vilja ávirka før­ oyska búskapin, sigur Una Joensen, bú­skapar­frøðingur og limur í formansskapinum í Búskaparráðnum. - Fyrst og fremst, so vil eg siga, at tað er positivt við øktari kapping á sethúsaláns- marknaðinum. Ein kapping, sum helst byrjaði við átak­in­ um hjá Suðuroyar Spari­kassa herfyri. Hetta er gott fyri kundarnar, tí teir nú hava ein fleiri vørur at velja ímillum fyri ein bíligari pen­ing. Sjálv kenni eg ikki fíggjar­markn­að­ irnar í grannalondum okkara út í æsir, men soleiðis sum rákið hevur verið, so var tað væl bara ein spurningur um tíð, áðrenn hetta eisini kom til Føroya, heldur hon. - Men skal tosast um ávirk­ an, so er tað trupult at geva nakað eintýðugt svar. Eina­ mest, tí hetta er ein nýggj støða her í Føroyum, og at vit tí ikki hava nakra simulering av, hvussu brúkarin ber seg at. Tí kann eg bara siga, hvør mín meting er av hesum. Og hvør er so hon? - Tað er sjálvandi ymsikt, hvussu fólk velja at nýta nýggja møguleikan. Summi vilja nokk brúka »tann gamla før­oyska hugsunarháttin« við at gjalda enn meira nið­ ur. Men sjálv rokni eg við, at tað verða fleiri, sum nýta møgu­leikan at fáa sær ein gjaldsskáa. Og kanska eisini leingja verandi lán. Tað vil so eisini viðføra, at lántak­ ararnir vilja hava meira pen­ ing um hendi, og harvið vil nýtslan økjast. Og hetta vil hava eina positvia ávirkan á samfelagsbúskapin, tí aktivi­ teturin økist. - Samstundis er talan um at javna privatnýtsluna yvir eitt longri tíðiarskeið. Lagt verður upp til, at eitt nú barnafamiljur kunnu fáa eina størri nýtslu nú, fyri so at rinda peningin aft­ur seinni. Hartil er tað vorð­ið alt meira vanligt við eftir­ lønaruppsparingum, og tí verð­ur tað ikki eins aktuelt at »spara« upp í húsum. Hægri sethúsaprísir Flestu lutir hava tó tvær síð­ ur. Og Una ásannar eis­ini, at ein avleiðing av betraðu lánimøguleikunum væl kann gerast ein hægri set­ húsamarknaður. - Nú kenni eg ikki set­húsa­ marknaðin serstakliga væl. Men uppførir hesin seg á sama hátt, sum marknaðir van­liga gera, so vil hetta bera hægri set­húsa­prísir við sær. Í tann mun hetta hendir, so vera tað nú­ver­ andi sethúsaeigarar, ið fáa mest burturúr hesum. Tey, ið skulu selja, fáa hægri prís, meðan tey sum velja at verða búgvandi í sínum húsum, koma at sita bíligari. Tey sum skulu út á henda marknaðin fyri fyrstu ferð, vilja ikki fáa eins stóran ágóða av hesum - um prísirnir altso hækka. Kann blíva politiskt Eitt av politisku amboð­un­ um, sum hava verið nýtt her á landi, er lógin um rentu­stuð­ul. Ein lóg, sum betrar munandi um møgu­ leik­arnar at seta føtur undir egið borð. Broytta sethúsafíggingin kann tó eisini ávirka hesa lóg. Men tað er ikki einvíst, hvønn veg broytingin fer at venda, vísir Una á. - Í sjálvur sær vil ein rentu­lækk­ing minka um rentu­stuð­ul­in, tí hesin er jú fastur brotpartur av rentuni. Hinvegin verður nú eisini lagt upp til avdráttarskáar, og tað vil bera eina longda afturgjaldstíð við sær. Og so kann samlaða rentan væl gerast hægri. Um so er. Kann tað so hugsast, at Búskaparráðið fer at mæla til eina av­tøku ella lækking av rentu­stuðul­ inum? - Avdráttarskáarnir leggja jú upp til, at lántakarar kunnu nýta pengarnar til ann­að enn bara húsini. Tí kanst tú kanska rópa hetta fyri eitt slag av nýtsluláni, og so er tað jú relevant frá politiskari síðu, um tað er rætt at lata rentustuðul til innbúgv, uttanlandsferðir og annað. - Eg skal tó leggja afturat, Búskaparráðið ikki hevur viðgjørt hesi viðurskifti. Framtíðin er jú óviss, men um tað heldur fram, skal eitt nýtt ráð veljast 1. janaur, og so er tað upp til tað ráðið at avgera, staðfestir Una at enda. Norðoyingar raktu botnin Norðoya Sparikassi setti helst føroyskt met, tá teir mána­dagin svaraðu aftur upp á rentulækkingarnar hjá hinum fíggjarstovn­ unum. Úr 4,25% í 3,45% fyrsta veðrætt. Og rent­ an á øðrum veðrætti fer úr 6,75% niður í 5,45%. Tað var kontanta svarið, sum væl kann hugs­ast at seta enn meira ferð á gongdina við rentu­ lækkingunum. Til sam­ metingar kann sigast, at hægsta innlánsrentan hjá Norðoyar Sparikassa er 3,50%. Altso hægri enn lægsta útlánsrentan. Lítið man vera at iv­ast í, at tað ikki fer at ganga so long tíð, har rentu­ munurin millum ymsu peningastovnarnir er so­mikið stórur, sum hann er við hesum stiginum hjá Sparikassanum. So er spurningurin bara, hvørt avleiðingin verður enn ein rentulækking frá teimum stóru, ella um norðoyingarnir aftur hækka rentuna seinni. mørk Niðurr ingdir Sum skilst, so eru tað heilt nógv viðskiftafólk, sum hava ringt til pen­ inga­stovnarnar, síðani rentulækkingarnar vórðu kunngjørdar sein­ asta hósdag. Somikið nógv hev­ur staðið á, at kunda­ráð­ gevarnir hava ver­ið noyddir at geva við­ skifta­fólk­unum ávísa tíð at koma til sam­ røður. Og síð­ani hós­dag­ in hava mest sum allir kundaráðgevarnir verið fult bookaðir, skilst úr peningastovnunum. -mørk Rentulækking setur ferð á búskaparhjólini Fyrst og fremst, so merkja nýggju fíggingartilboðini, at kundin fær meira pening um hendi. Men Una Joensen vil ikki so fegin geva nakað ítøkiligt boð, hvussu hetta fer at ávirka nýtslumynstrið. Ein avleiðing kann tó væl verða, at sethúsamarknaðurin fer at hækka 19 Nr. 230 - 30. november 2005