mikudagur 1. november 2000síða 4

Nr. 210 - 1. november 2000 7 6 Nr. 210 - 1. november 2000 Danski presturin, Leif Bork Hansen, fekk mánadagin har›ari dóm í Landsrættinum fyri at hjálpa flóttafólkunum, sum herfyri komu til Føroyar. Men ól‡dni presturin fegnast um dómin FLÓTTAFÓLK Magnus Dam Keypmannahavn Hjá Leif Bork Hansen hevur ta› ongan t‡dning, at hann noy›ist at gjalda 7500 krónur í bót úr egnum lumma fyri at hava hjálpt útvístu flóttafólkunum úr Eysturslavonia. Ta›, sum hevur t‡dning hjá honum, er, at flóttafólkini ikki vór›u víst aftur til heim- landi›, og at flestu flótta- fólkini nú liva eina trygga og gó›a tilveru í Føroyum. Lyngby-presturin hev›i eisini anna› at fegnast um. Ákærin kravdi, at tann treyta›i dómurin uppá 20 dagar hefti, sum b‡arrætt- urin dømdi hann í fjør, var› gjørdur treytaleysur. Men ta› vildi Eystari lands- rættur ikki, og Leif Bork Hansen kundi fara úr rættarhølinum sum ein frælsur ma›ur. Var›veitir kragan – Hetta er ein ótrúliga stórur lætti. Eg kann næst- an ikki grei›a frá tí. Beint á›renn dómurin var› sagd- ur, visti eg als ikki, um eg mátti fara higani uttan mítt prestastarv. Eg eri ovur- fegin, seg›i Leif Bork Han- sen í regninum uttanfyri rættarbygningin. Hev›i Lyngby-presturin veri› dømdur har›ari revs- ing enn ein treyta›an dóm og eina bót, so hev›i vandi veri› fyri, at hann mátti leggja prestakragan frá sær. Men nú er ikki líkt til, at dómurin fær a›rar avlei›- ingar enn ávaringina, sum hann longu hevur fingi› frá Kirkjumálará›num. Margrethe Vestager, kirkjumálará›harri, seg›i seg eftir dómin rokna vi›, at Leif Bork Hansen kann halda fram í starvi sínum. Hon hefti seg serliga vi›, at talan framvegis bert er um eina bót, og at rætturin ikki vildi døma prestin í teyta- leyst hefti. Bótin hækka›i úr 2500 upp í 7500 krónur, men sum so er einki n‡tt í dóminum, vísti kirkjumála- rá›harrin á. – Eg rokni vi› og gangi útfrá, at hetta ikki fær ávirkan á starvsvi›urskift- ini, seg›i Margrethe Vest- ager, sum kortini gjørdi greitt, at lógirnar skulu haldast og bert broytast á demokratiskan hátt. Fylgdi samvitskuni Teir seks dómararnir í Eystara Landsrætti vóru samdir um, at Leif Bork Hansen, hevur broti› lóg- ina. Flóttafólkini úr Eystur- slavonia høvdu ikki loyvi til at vera í Danmark, og Leif Bork Hansen hev›i hjálpt teimum at savna inn pening. Hetta hev›i hann ikki loyvi til, og ta› er brot á útlendingalógina. Men hóast hetta helt rætturin fast um, at revsingin ikki skuldi gerast treytaleys. Hjá rættinum hev›i ta› hev›i onga ávirkan á dómin, at flóttafólkini nú eru komin til Føroya í øllum gó›um. Men júst hetta hev›i nógv at siga hjá Leif Bork Hansen, sum er sannførdur um, at hann hevur gjørt ta› rætta. – Tá eg sá seinastu flóttafólkini flúgva til Før- oyar 16. oktober var ta› ein ótrúligur lætti. Eg haldi meg ikki hava gjørt naka› ólógligt, og eg hev›i gjørt ta› sama einafer› afturat. Ta› er altumrá›andi at fylgja sínari egnu sam- vitsku. Annars ert tú einki, seg›i tann ól‡dni Lyngby- presturin, eftir at tvey ára drúgva máli› umsí›ir var li›ugt. Leif Bork Hansen vónar, at hann nú kann leggja alt máli› afturum seg og koma ví›ari. Hann takka›i sam- stundis teimum, sum hava hjálpt flóttafólkunum vi› pengum og á annan hátt. Seinastu 10 vikurnar hevur laksaprísurin veri› stø›ugt fallandi, og prísurin er nú á sama lága stø›i sum um somu tí› í fjør Vinnuhúsi› skrivar, at seinastu 10 vikurnar hevur laksaprísurin veri› stø›ugt fallandi, og prísurin er nú á sama lága stø›i sum um somu tí› í fjør – uml. 24 NOK/kg (feskur laksur 3-4 kg). Ta› sær tó út sum at prísurin seinastu vikuna hevur stabilisera seg. Prís- urin hevur annars higartil í ár veri› høgur, sammett vi› undanfarin ár, og mi›al- prísurin fyri ári› hygartil liggur uml. 25% omanfyri prísirnar í fjør. Í Noreg halda teir, at prísurin nú hevur stabili- sera› seg tí, at fleiri av størru framlei›arunum halda aftur vi› tøkuni fyri at ste›ga prísfallinum, og partvís eisini tí, at prísurin nú er komin ni›ur í móti minstaprísinum sambært avtaluni millum Noreg og ES. Torført at spáa Gongdin higartil í ár hevur víst, at sera torført er at spáa um prísgongdina. Í Noreg ver›ur nú gitt, at prísurin fer at hækka naka› næstu tí›ina. Tó ver›ur samstundis sagt, at nógv av fiski er klárur at taka, og um nógv av hesum ver›ur tiki› samstundis, kann prísurin aftur fara at kvinka ni›ureftir. Kurvan ni›anfyri vísir tøkuna higartil í ár í Før- oyum. Í nøgd er tøkan væl minni enn vænta›, og er hetta tí, at fiskurin er tikin fyrr enn ætla›, vegna gó›a prísin, sum hevur veri›, og av tí sama hevur støddin á fiskinum veri› minni enn vanligt. Ta› er sostatt greitt, at útflutningurin av laksi í ár, ikki fær tann vøkstur sum spáa var um. Tøka/kg. 0 250.000 500.000 750.000 1.000.000 1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 Vika 1 - 42 í 2000 Tøka í kg. Trupult at fingi › grei›ar aftur- meldingar Samstarvi› hjá Føroya Arbei›s- gevarafelag vi › oljufeløgini, sum fara í holt vi › boringar komandi summar, hevur í nøkrum førum gingi› tungt, skrivar Vinnuhúsi› Samstarvi› hjá Føroya Arbei›sgevarafelag vi› oljufeløgini, sum fara í holt vi› boringar kom- andi summar, hevur í nøkrum førum gingi› tungt, tí at ikki var møguligt at fáa eitt samla svar frá teimum. Oljufeløgini eru nú vi› at skipa seg í eitt felag, og hetta fer at lætta um samskifti framyvir, skrivar Vinnuhúsi›. Í sambandi vi› fleiri av teimum málum, sum oljubólkurin hjá Føroya Arbei›sgevarafelag hevur arbeitt vi›, hevur ta› veri› heldur trupult at fingi› grei›ar aftur- meldingar, tí at hvørt oljufelag ella samtak, bert kundi svara fyri seg sjálvan. Standardkontraktir Á fundi í samband vi› oljurá›stevnuna í sí›stu viku, kunna›u umbo› fyri oljufeløgini um ætl- anir sínar vi›v. skipan av einum felag – FOIG ella Faroes Oil Industry Group, i› kemur at taka sær av málum, sum vi›koma øllum oljufe- løgunum, herundir eis- ini samskifti vi› mynd- ugleikar og vinnuna. Millum fyrstu málini, sum Føroya Arbei›s- gevarafelag ynskir at vi›gera í hesum høpi, eru: skipan av einari veitaraskrá ella líknandi skipan, sum tryggjar at føroyskir veitarir eru sjónligir yvirfyri oljufe- løgunum, og sum sam- stundis tryggjar at før- oyska vinnan ver›ur kunna um útbjó›ingar hjá oljufeløgunum ella stóru veitarum teirra, og standardkontraktir fyri allar vanligar veitingar, skrivar Vinnuhúsi›. Flóttafólkaprestur fegnast um dóm Hetta er tann seinni flokkurin av eysturslavonum, sum hava sett seg ni›ur í Føroyum og sum danski flóttafólkapresturin má bøta fyri Mynd: Jens K. Vang Útflutningurin av laksi í ár minni Sambandsflokkurin og Javna›arflokkurin hava í felag gjørt eitt uppskot til eina løg- tingssamtykt um n‡- val. Uppskoti› ver›ur bori› løgtingsskriv- stovuni í dag N†VAL John Johannessen Sí›ani fullveldissamrá›- ingarnar millum landsst‡r- i› og donsku stjórnina slitna›u hóskvøldi›, hava teir bá›ir stóru andstø›u- flokkarnir arbeitt vi› einum felags uppskoti um n‡val. Hetta uppskot er nú li›- ugt og ver›ur bori› Løg- tingsskrivstovuni í dag. Sambært tingskipanini, skulu uppskot liggja á Løgtingskrivstovuni í 48 tímar, á›renn tey ver›a løgd fyri tingi›. Tí kemur uppskoti› í fyrsta lagi fyri tingi› fríggjadagin, um tingfundur ver›ur. Reinsa luftina Teir bá›ir andstø›ulei›ar- arnir, Edmund Joensen og Jóannes Eidesgaard, eru samdir um, at ney›ugt er vi› einum slíkum uppskoti, tá samgogan ikki sjálv vil taka avlei›ingarnar av, at a›almál hennara – full- veldismáli› – er miseydn- a›. – Føroyingar kunnu ikki liva vi›, at vi›urskiftini vi› Danmark fullkomiliga eru farin í baklás orska› av atbur›inum hjá landsst‡rin- um í fullveldissamrá›ing- unum. Tí mugu vit til at betra um vi›urskiftini aftur, og ta› kann eitt n‡valt løg- ting best gera, sigur Ed- mund Joensen. Jóannes Eidesgaard er samdur vi› Edmund Joen- sen. – Eitt løgtingsval er ta›, sum reinsar luftina best, sigur Jóannes Eidesgaard. Bá›ir andstø›ulei›arar- nir eru eisini samdir í, at ta› er vanlig mannagongd í einum og hvørjum n‡tím- ans fólkaræ›isligum sam- felag, at eitt miseydna› a›almál hjá eini stjórn, ver›ur gjørt til ein kabinet- spurning. – Samgongan hevur havt fullveldi sum a›almál, og nú hevur hon eftir hálvt- tri›ja ár rent seg fasta. Hetta fær avlei›ingar í øll- um ø›rum demokratiskum londum, vísir Edmund Jo- ensen á. Ivast í undirtøkuni Andstø›ulei›ararnir hava valt at leggja uppskoti› um n‡val fyri løgtingi›, hóast teir ikki eru vísir í, at upp- skoti› fær undirtøku. Uppskoti› er eitt uppskot til samtyktar. Eftir tingskip- anini merkir hetta, at upp- skoti› skal hava tvær vi›- ger›ir á tingi og ver›ur endaliga samtykt ella felt vi› a›ru vi›ger›. Andstø›- an kundi eisini valt at lagt fram uppskot um misálit á løgmann, men hetta hev›i merkt, at atkvø›ast skuldi beinan vegin. Tí kann hugsast, at and- stø›an hevur valt møgu- leikan vi› uppskotinum um n‡val, fyri at fáa í lag eitt or›askifti á tingi, i› møgu- liga kann fáa partar av Fólkaflokkinum og kanska eisini Sjálvst‡risflokkinum at taka undir vi› uppskotin- um. Hetta hava andstø›ulei›- ararnir ikki stórvegis vi›- merkingar til. – Eg kann bert siga, at uppskoti› sjálvsagt fellur, um samgongan er samd um sín politikk í fullveldismál- inum, sigur Jóannes Eides- gaard. Men eftir tí, Sosialurin hevur frætt frá samgongu- fundinum í gjár, har sam- rá›ingarnar vór›u vi›- gjørdar, er samgongan ikki samd. Sambandsflokkurin og Javna›arflokkurin hava til- samans 13 atkvø›ur á tingi. Fyri at fáa meiriluta fyri uppskotinum er ney›ugt at fáa 17 atkvø›ur fyri tí. Lítli andstø›uflokkurin, Mi›- flokkurin, hevur eina at- kvø›u, men eftir útsagnun- um hjá Mi›flokkinum hig- artil, fer hann ikki at taka undir vi› einum uppskoti um n‡val. Tískil mugu tær f‡ra í- restandi atkvø›urnar á ein ella annan hátt fást frá ein- um av samgonguflokkun- um, um uppskoti› skal fáa meiriluta. Leggja fram uppskot um n‡val Landsst‡ri› hevur eftir samrá›ingarnar hóskvøldi› gjørt av at sleppa fullveldisætl- anini. Í sta›in ver›ur talan um eina stig- fyri-stig-ætlan FULLVELDI Magnus Dam og John Johannessen – Vit hava sta›fest, at skip- anin, sum vit hava arbeitt eftir, har suvereniteturin her og nú er ovasta máli›, er ikki naka›, sum politiskt og innan tí›arkarmarnar førir á mál. Tí hava vit lagt ætlanina á hillina, seg›i Anfinn Kallsberg, løgma›- ur vi› Útvarpi› á middegi í gjár. Løgma›ur bo›a›i frá hesum beint eftir, at hann hev›i veri› á fundi í uttan- landsnevndini og greitt frá um samrá›ingarnar hós- kvøldi›. Uttanlandsnevnd- in var› somulei›is kunna› um n‡ggju kósina, sum landsst‡ri› nú fer at stinga út í korti›. Anfinn Kallsberg seg›i, at samgongan nú fer at royna a›rar møguleikar. Hann seg›i, at landsst‡ri› í sta›in fyri at mi›a ímóti fullveldi her og nú fer at troyta møguleikarnar, sum liggja í heimast‡rislógini. Samgongan fer at mi›a ímóti at avvikla blokkstu›- ulin og annars arbei›a fram ímóti suverena statinum. Spurdur, hvussu langt áramál landsst‡ri› arbei›ir eftir í n‡ggju ætlanini, seg›i Annfinn Kallsberg, at ta› kann hann ikki svara upp á nú. Hóast landsst‡ri› fer at arbei›a vi› einari a›rari loysn, so er líkt til, at føroy- ingar kortini skulu til fólka- atkvø›u næsta ár. Anfinn Kallsberg seg›i vi› Út- varpi›, at ta› so ver›ur hendan n‡ggja skipanin, sum føroyingar skulu taka stø›u til á einari fólkaat- kvø›u. Løgma›ur vísti ikki aft- ur, at talan kann gerast um at taka eitt nú Javna›ar- flokkin vi› í arbei›i› at gera eina n‡ggja skipan millum Føroyar og Dan- mark. – Skuldi hendan skipanin givi› andstø›uni hug at koma vi› í arbei›i›, so er hon vælkomin, seg›i løg- ma›ur. Høgni Hoydal sigur seg ikki hava hoyrt, ta›, sum Anfinn Kallsberg seg›i í útvarpinum. Tí vil hann ikki gera a›rar vi›merking- ar enn, at landsst‡ri› enn arbei›ir ví›ari eftir teimum løgtingssamtyktum, i› fyri- liggja í fullveldismálinum. – Vit hava nøkur uppskot, i› skulu vi›gerast í lands- st‡rinum, á›renn eg vil grei›a nærri frá, hvat tey snúgva seg um, sigur Høgni Hoydal. Bá›ir teir stóru andstø›ulei›ararnir, Edmund Joensen og Jóannes Eidesgaard, fara í dag á løgtingsskrivstovuna vi› einum uppskoti um n‡val Mynd: Jens Kr. Vang Fullveldi› lagt til viks Umhugsa at skerja blokkstu›ulin Fleiri danskir flokk- ar meta ta› vera skeivt, at føroyingar eru farnir at spara upp blokkstu›ulin. Tí halda teir, at har›ar treytir eiga at ver›a settar næstu fer› samrá›- ast skal um hesa veiting BLOKKSTU‹UL John Johannessen Danskir flokkar undrast yvir, at donsku skatta- krónurnar, sum árliga ver›a sendar til Føroya ver›a n‡ttar at spara upp vi›, samstundis sum landsst‡ri› vísir frá sær einum tilbo›i frá donsku stjórnini um at fáa ful- lveldi vi› einari búskap- arligar skiftistí› á f‡ra ár. Tí halda fleiri flokkar, at stjórnin eigur at seta har›ar treytir, tá danska stjórnin og landsst‡ri› skulu samrá›ast um blokkstu›ulin í endanum av næsta ári. Hetta skriva›i danska bla›i›, Jyllands-Posten, í gjár. Bla›i› hevur tosa› vi› umbo› fyri fleiri flokkar, og eru hesir samdir um, at stø›an ikki rættuliga hongur saman. Ein av teimum, i› er mest har›rendur í sínum útsagnum er Jes Lunde frá SF. Hann heldur, at hetta sjálvsagt skal fáa avlei›ingar, næstu fer› samrá›st ver›ur um blokkstu›ulin. Tá føroy- ingar hava møguleika at leggja so nógv til sí›is og samstundis hava eina mi›alinntøku, i› er hægri enn tann danska, má hetta fáa t‡dning, sigur hann. Jan Petersen frá danska Javna›arflokk- inum vísir á, at ta› ikki er nøkur náttúrulóg, at blokkstu›ulin skal vera eina milliard krónur um ári›. Hann vísir á, at sjálvt um føroyski bú- skapurin er vi›brekin, benda úrslitini seinastu árini á, at føroyingar sjálvir hava møguleika at syrgja fyri einum størri parti av síni væl- fer›. Elisabeth Arnold frá teimum Radikalu, heldur kortini ikki, at Føroying- ar eiga at ver›a revsa›ir eftir vánaliga úrsliti› í fullveldissamrá›ingun- um. Men hon heldur ta› vera løgi, at føroyingar ikki kunnu taka ímóti eini skiftistí› á f‡ra ár.