fríggjadagur 3. november 2000síða 7

Zacharias Hammer hevur sta›i› fyri hesi hugvekj- andi sending um føroyska slupp, sum kom í ógvusligt ódnarve›ur á Hvarvinum á heysti í 1935. Fleiri før- oyskar sluppir, sum vóru á veg heim úr Grønlandi, vóru har um lei›ir, tá ódn- arve›ri› brast á, og enda›u í rokinum. Fleiri teirra mundu gingi› burtur. Manningin á Coraliu bjarga›i manningini á dampskipinum Blithstone, sum sakk í ódnarve›ri- num. Steffan Kunoy, fa›ir Páll Kunoy, var bestima›ur á sluppini Coronet. Brotini, sum raktu sluppina Coro- net, skræddu alt omanav og fleiri hol komu í skipi›. Eftir at manningin á Coronet hev›i ligi› hjálp- arleys í tr‡ samdøgur í ringum ve›ri› og sí›ani riki› og siglt í trettan sam- døgur, komu teir inn móti N‡ Fundlandi, har teir vór›u losa›ir trygt í havn. Henda ógvusliga hend- ingin setti sín dám á teir, sum vóru vi›, og tey avvar- andi, sum sótu eftir heima í Føroyum. Sonur Steffan, Páll Kunoy, setti sær sum lítil smádrongur fyri at finna nøkur av teimum fólkunum, sum tóku ímóti sluppini í N‡ Fundlandi. Hann vildi serliga hitta smádrongin, sum var á veg vi› pápanum til útró›rar, tá teir raktu vi› sluppina Coronet stutt uttanfyri heimbygd teirra, Wally- field. Í summar, 65 ár seinni, eydna›ist ta› Pálli at hitta mannin, sum nú er 77 ára gamal. Saman fóru teir á sta›i›, har teir bóru eyga vi› føroysku sluppina, har hon rak fyri vág og vind. Bara tveir menn, sum vóru vi› Coronet, eru enn á lívi. Annar er Albert Michalsen, i› er ætta›ur úr Kunoy. Albert fer at grei›a frá hendingini og longu fer›ini úr Grønlandi og heim til Kunoyar. Zacharias Hammer hev- ur veri› vi› Pálli Kunoy á fer›ini til Kanada. Páll hev- ur altí› havt ein dreym um at hitta drongin, sum fann sluppina og harvi› bjarg- a›i pápanum og manningini á Coronet. Í SvF sunnukvøldi› klokkan 20.00. Sjómanssendingin Vitin Frá fríggjadegi 3. november til hósdagin 9. november Leygardagin kl. 17.00 1000 ára hátí›arhald í Grønlandi og føroysk kórstevna í Danmark Mánakvøldi› kl. 19.00 Dagfinn Olsen ummælir útvarp og sjónvarp seinastu vikuna: Loftmi›larnir eiga stórt rúm í hugaheimi føroy- inga. Tey eru helst fá, i › ikki gera ta› tey kunnu fyri at fáa Dag og Viku í SvF vi›. Og skal ein so tosa um hin loftmi›ilin, ÚF, so er ikki óhugsandi, at eini 90% av lurtarunum sita undir, tá tí›indi eru á middegi ella klokkan 18:30. ÚF hevur fyri mongum árum sí›ani vunni› sær trygt pláss í føroyskari gerandisment- an. Sjónvarp Føroya hevur sum skilst ikki havt ta› so gott, men ljósar løtur eru á sjónvarpsrútinum, hóast peningaligu trupulleikar- nar og øll ynskini um fleiri føroyskar sendingar. Bestubitarnir eru ein ó- d‡r loysn, at senda aftur gó›ar, gamlar sendingar. Zacharias Hammer er eitt jarn. Í barnaárum sjón- varpsins í Føroyum rúnar- bant hann børnini. Hann hevur ment seg og gingi › n‡ggjar lei›ir. Oftast eins- amallur. Ta› er eitt bragd. Eisini tey bæ›i Vár og Páll eru stak dugnalig og sendingin vi› teimum í vikuni, har tey vitja›u í køkinum hjá kokkunum, var áhugaverd fyri bæ›i børn og vaksin. Basalt er ein javnt gó› sending. Stutt og greitt. Føroyski Robinson Rø›in vi› Duritu Holm, har vit fylgja henni um- bor› á Sølku Vølku um høv, er avgjørt føroyska svari› uppá Robinson á Tv 3. Øll fylgja vi›. Veit ikki, hvørja útger › hon hev›i vi› frá SvF, men ta› er at undrast á, so væl, sum tey á Sølku Vølku koma frá myndatøkunum. Tá ein annars sær upptøk- ur, i› fólk gera heima ella á fer›um, so er vanligt, at ein ta einu løtuna sær as- falt, føturnar á upptøku- fólkinum og sí›ani opnan himmal og stjørnur og mána. Men rós til Duritu og manning fyri mynda- gó›sku og so sjálvsagt fyri áhugaverda fer› og vitjan- ir, har hyggjarin umframt gó›ar myndir, fær holla vitan um land, mentan og fólk, har vitja› ver›ur. N‡tt lay-out Tey bæ›i stóru blø›ini, Dimmalætting og Sosial- urin, eru komin í n‡ggjum sni›i. Ella lay-outi, sum ta› ver›ur rópt. Eisini Útvarpi› hevur broytt sni› ella lay-out. Vetrarskráin hevur sett hol á n‡ggja og ø›rvísi skrá. Øll byrjan er trupul og helst gongur ein løta, á›renn lurtarin heilt finn- ur seg til sættis og venur seg vi› n‡ggju rútmuna. Ta› var jú líkasum, at morgunlesturin átti at koma aftur klokkan 9:00 og at ta› var heilt víst, at klokkan 10:00 sótu Elis og teir vi› mikrofonina. Hó- ast einkisigandi, so hev›i eisini tónatímin vunni› sær sess klokkan 13 í dul- vitinum. Men n‡ggja morgun- sendingin er áhugaverd, um ein hevur stundir at lurta. Men handan teldu- røddin, i› kemur millum løgini millum klokkan 07:30 og 8:00 tykist løgin og ikki sørt øsandi. Ein sera einkisigandi hálvur tími. Nógvar n‡ggjar og á- hugaverdar sendingar eru, hóast práti› ivaleyst gong- ur í mongum bindiklubba um, hvar Elis og hinir nú blivu av. Hóast nøkur kanska dámdu væl at siga, at tey tímdu ikki at lurta eftir máltrá›num, so eru ta› helst tey, i› sakna hann. Men broytingar eru sunnar og tá naka› er frá- li›i›, so duga vit nokk eisini n‡ggju skránna í svøvni. Broytingar Tann langa fer›in Dagfinn Olsen Sunnukvøldi› kl.20.00 Vitin er at hoyra hvønn leygardag kl. 17.00 og ver›ur endursendur sunnudag kl. 15.00 og hósdag kl. 13.30: Vertur í sendingini er Símin Han- sen, og vi› knøttarnar Jan Zachariassen. Sjóma›urin sum er gestur í Vitanum hesa- fer›, fór til skips vi › sluppini Doseu úr Sanda- vági sum 15 ára gamal, yvir á Su›urlandi›. Hann var eisini ímillum teir fyrstu úr heimbygdini í Skopun, sum fóru í Ravn- Stóroy at rógva út í 1954. Ta› var vi› bá›um bátu- num hjá Jens Klæmint Jensen av Sandi, teir ró›u út í felag. Teir sum vóru vi› ta› ári› vóru, úr Skopun, Tórálvur Poul- sen, Jógvan Sofus Thom- sen, Jóan Jacob Bláfoss, Kristoffur Henze (Doffa), Petur Joensen (hjá Sillu), sum var kokkur, Árni Jo- ensen, Óli Jóhan Láberg, og Ovi Láberg sum er gesturin í snedingini. Av Sandi vóru Jógvan Hentze, Jens Klæmint Jensen og Egin Ørvarodd. Egin var forma›ur á ø›r- um bátinum, og Tórálvur á hinum bátinum. Hann grei›ir frá ymiskum, millum anna› hvat í teir gjørdu tá i› báturi ikki bar meira fisk. Teir funnu uppá rá›, teir teggja›u fiskin uppá standaran og sleipa›u hann aftaná bát- inum til lands. Ovi var eisini vi› tá i› línubáturin Ólavur Hvíti bleiv bygdur. Hann var ein av eigarunum, og nevnir allar eigararnar og teir sum vi› vóru vi › navni. Skipi› kom til 50 ára fø›ingardag hjá ein- um av forsrákaunum, sum er um níti ára aldur í dag. Fyrsti saltfiskatúrur- in gekk væl, teir fingu uppí, og teir fóru 29. mars. Og vóru aftur á Skopun 29 mai. D‡rdar- vegur var, og nógv fólk stó›u nor›ur eftir, heilt nor› á lykkjuna at taka í- móti. Gjørdist h‡ruvognsfør- ari og koyrdi fløtakøkur. Hann sigur skemtandi frá tá i› lagkøkan koppa›i á fangi› hjá hennin sum hjálpa skuldi til vi› flutn- inginum. Tann grøn- landska á Barnaheimi- num var gla› fyri køk- una, sjálvt um ta› mangl- a›i eitt sindur av róma. Hann gekk leingi kall- a›ur av Gu›i, men vitnar um tá i› hann gav seg yv- ir til Jesus. Vitnar eisini um tá i› hann datt ni›ur ímillum bátin og kajuna, og mundi drukna. Eftir at hava rópt um hjálp í uml. 20 min. Vendi hann sær til Jesus, og tá i› hann so rópti aftur, kom lív í ta› nærmasta húsi› vi› kaj- una. Yngsta dóttirin í húsinum sum svav í kam- arinum sum vendi burtur frá kajuni vakna›i, og vakti pápa sín i› kom til hjálpar. Hans Jacob Debes fer mánakvøldi› klokkan 19.00 at halda fyrilestur í Útvarpi Føroya. Fyri átjan árum sí›ani í 1982 hildu grønlendinga- r 1000 ára landnámshá- tí›, og í summar hildu teir 1000 ára kristningar- hátí›. Hesar hátí›ir hava grønlendingar ikki hildi› fyri sær sjálvum, men fyri tí norrøna landnáminum og kristnitøku nor›búgv- anna. Ta› er áhugavert, at ta› Inuit-fólk, sum vann bardagan móti norrøn- um monnum um landi›, bindur træ›rir aftur til Nor›urlond. Hetta sigur Hans Jacob Debes í sín- um fyrilestri. Hóskvøldi› klokkan 19.00 ver›ur tónleikur frá tí føroysku kórstevnuni í Danmark, sum var› hild- in í vár. F‡ra føroysk kór vóru vi›, og tey ver›a øll at hoyra. Danska kóri › Ars Nova og finska kóri › The Candomino Choir sleppa eisini framat í ÚF. 12 Nr. 212 - 3. november 2000 Hallbjørg Hansen, b‡rá›sforma›ur í Fuglafir›i Í Dimmalætting 21/10 2000 stendur grein vi› yvirskriftini ”valstrí› um eina grillbarr”, har víst ver›ur á, at fyrrverandi borgarstjórin í Fuglafir›i, Sigfrí›ur Vør›hamar, f‡l- ist at meirilutanum í kommununi, sum hevur keypt eina ogn fyri 940.000 kr. Frágrei›ingin um prísin er heldur ógrei› endurgivin í bla›greinini og vil eg tí skoyta uppí, at nevndi eig- ari ikki sambært fyriliggj- andi avtalu fær 940 t. kr. útgoldnar, men 800.000 kr. + grundøki› uppá 400 m2 til at byggja n‡ggja grill- barr á. Umframt keypi› skrivar Sigfrí›ur Vør›hamar í grein í bla›num 20 oktober, um ”meirilutan” í b‡rá›- num, at ”hesin arbei›ir á so lágum stø›i, at eg orki ikki at vera vi› meira”. Um hann meinar vi›, hvat b‡rá›slimir gera uttanfyri b‡rá›sgátt, so havi eg ongar vi›merkingar til ta› her, men tá hann sipar til, at m.a. borgarar ver›a ymiskt vi›gjørdir, so fari eg hervi› at vísa hesum aftur, sum ósannindi. Sjálvandi hevur Sigfrí›ur fullan rætt til at hava sína meining um hetta mál, men tá hetta nú hevur skapt slíka øsing, og hann, nú hann ikki stillar uppaftur, velur at fara í blø›ini fyri at vísa á skeivleikar, sum núver- andi meiriluti hevur gjørt, og m.a. ákærir b‡rá›i› fyri ikki at vi›gera borgarar eins, so skal eg koma vi› hesum uppl‡singum/vi›- merkingum: Málsgongdin í sambandi vi› frammanfyri nevnda keyp: Á fundi í teknisku nevnd- ini hjá kommununi í maj mána›i í ár var› uppskot lagt fram av Jann Tofte- gaard, b‡rá›slimi, um at fara í samrá›ingar vi› eig- aran av matr. nr. 708 og 709 í Fuglafir›i um keyp av ognum hansara. Uppskoti› var› einmælt samtykt. B‡- rá›slei›slan tók hesa samtykt í álvara, og var› sostatt fari› undir arbei›i›. Eftir tríggjar samrá›ingar- fundir gjørdu partarnir avtalu um ein prís, treyta› av gó›kenning frá b‡rá›- num og kommunala eftirlit- inum. Máli› var› sí›ani fyri á fundi í fíggjarnevnd- ini í juni mána›i, har av- gjørt var› at útseta ta› til eftir summarfrítí›ina. Eftir summarfrítí›ina var› máli› lagt fyri teknisku nevndina og sí›ani fíggjarnevndina, sum bá›ar mæltu til at taka undir vi› avtaluni. Máli› var› sí›ani lagt fyri b‡- rá›i›, har ta› vi› fyrstu vi›ger› var› samtykt vi› 6 atkvø›um fyri og ongari ímóti, og vi› a›ru vi›ger› var› samtykt vi› 6 at- kvø›um fyri og 3 ímóti. Omaná alt tosi› um hetta keyp er komi› fram, at ta› er skeivt at tvinna ”keyp av ognini til at frí›ka um sandin” saman vi› keyps- prísinum. Álvaratos hvat hava menn hugsa› sær, tá teir úttala seg solei›is? Ta›, at broyta eitt øki› - frá at hava veri til n‡tslu til eitt ella anna› endamál, veri seg privat ella vinnuligt - til at ver›a alment fríøki›, og at keypa eina ogn til endamáli›, má ta› ikki altí› hava eina peninga- játtan vi› sær — bæ›i tá talan er um kommunur og a›rar myndugleikar ?? — Tá b‡rá›i› í síni tí› hevur tiki› avger› um at leggja øki› út til fríøki, so má ta› hava veri› vi› í stø›utakanini, at tú innan alt ov langa tí› skuldi keypa hetta. Grundgevingar fyri keypinum: Sum eg eisini havi greitt frá fyrr, so er orsøkin til keypi›, at øki› har ognirnar liggja, fyri yvir 20 árum sí›ani er lagt út til alment fríøki. Hetta merkir m.a. at onki skal byggjast á øki- num. Hóast hesa áseting, so hevur b‡rá›i› í 1989 givi› loyvi til at hava grill her (hetta sigi eg ikki fyri at lasta nakran ávísan fyri ta›, men fyri at vísa á veru- leikan). Nú kann ein so siga, at tá øki› er fríøki, so kann onki byggjast ella broytast á økinum. Hetta hev›i kanska hildi› løgfrø›isliga, men eg ivist í, um ta› ber til hjá einum b‡rá›i› at handla solei›is. Hvat um eins egna ogn bleiv løgd út til fríøki, har tú kanska hev›i títt virki›?? Hev›i ta› ikki veri› nærliggjandi at kravt kommununa at keypt ognina, innan rími- liga tí›, um tú ikki fekst gjørt ta› sama vi› ognina, sum tú kundi, tá tú útvega›i hesa? Umframt at ognin liggur á almennum fríøki, so hev- ur virksemi› havt ampar vi› sær fyri grannarnar, sum tí hava klaga um, at hetta slapp at halda fram. Hildi› var› tí eisini, at ta› hev›i stóran t‡dning fyri umhvørvi›, at hetta virk- semi› ver›ur flutt á mi›- sta›arøki›, har ta› náttúr- liga hoyrir heima. Húsaprísir fyrr og nú: Tá umræ›ur høgar húsaprísir, so røkkur minn- i› kanska ikki so langt aftur. Eg hev›i ikki ætla› at blanda› onnur mál inn í hetta, men tá ta› nú er so átro›kandi at reka valstrí› vi› hesum, so vil eg minna allar borgarnar í kommun- uni á, at sami persónur, sum f‡list á hetta, var forma›ur í kommununi, tá ein ogn var› keypt fyri uml. 3 mió kr., sjálvt vælvitandi um, at hendan fá ár framm- anundan var› bygd fyri 1,1 mió kr. Fyri at gera hesa ogn n‡tiliga til fyribils brandstø›, vór›u 2-300 túsund krónur n‡ttar aftrat til hendan bygning, sum stendur á leiga›um øki. Sambært málsvi›ger›ini hjá kommununi var ikki talan um kapping um keyp, har kommunan var› noydd at bjó›a yvir ø›rum, men eins og í frammanfyri nevnda keypi var talan um, at kommunan samráddist vi› seljaran um prís, enntá var ta› tá seljarin, sum vendi sær til kommununa um henda handil. He›in Mortensen løgtingsma›ur Vi› íløgumarkinum, upp- gávum uttan samsvarandi inntøkur, vi› lóg og avger›- um s‡gur landsst‡ri› allan merg úr kommunala sjálv- st‡rinum Havi sett løgmanni fyri- spurning um samsvari› millum st‡risskipanarlóg- ina og ta vi›fer›, sum kommunurnar fáa frá løg- manni og landsst‡ri. Løgma›ur skal í tingin- um grei›a frá, fyrst hvat mark grundlógin og st‡ris- skipanarlógin seta fyri uppílegging frá landsins sí›u í vi›urskiftini hjá kommunum, og sí›ani hvønn t‡dning europeiski sáttmálin um lokalt sjálv- ræ›i hevur havt fyri ar- bei›i› hjá løgmanni og landsst‡ri vi› teimum lóg- um og fíggjarmálum, sum vi›víkja kommunum. Kommunalt vald Bæ›i grundlógin og st‡r- isskipanarlógin siga, vi› næstan somu or›um, at ta› lokala samfelagi› hevur ein rætt at skipa egin vi›ur- skifti. St‡risskipanarlógin n‡tur or›ini “rættur kommun- una”. Men hesin rættur er ongin rættur, um hann ver›ur stika›ur inni í ein tronga. Fáa kommunurnar so stutt bo›, at tær ikki fáa røkt sínar skyldur mótvegis borgarunum, ikki skipa egin vi›urskifti á ein skila- gó›an og mi›vísan hátt, ja - so er brot framt á st‡ris- skipanarlógina. Landi› kann avmarka, men ikki avtaka kommu- nala sjálvræ›i. Men tá nú landsst‡ri› fremur alskins broytingar í tí veruliga valdsb‡tinum millum land og kommunur, mugu vit spyrja, um ikki løgma›ur og landsst‡ri› gera seg inn á st‡risskipanarlógina. Fólkaræ›i nær at fólkinum Londini, i› limir eru í Europará›num, harímillum Danmark, hava tiki› undir vi› sáttmála, sum tryggjar lokala sjálvræ›i. Í honum ver›ur sagt, at kommunala sjálvræ›i› er fortreytin fyri eini demokratiskari skipan, har st‡ri› er so nær borg- arunum sum til ber. Landsst‡ri› hjá okkum heldur seg kunna avmarka kommunalu íløgurnar uttan nærri grundgeving fyri, hvussu hetta samsvarar vi› tørvin í teimum ymsu kommununum. Landsst‡ri› flytir uppgávur, men ikki inntøkur frá landi til kommunur. Ta› tykist tíverri, at okkara kommunur missa bæ›i sjálvræ›i og ney›ugar mi›lar. Turi› Sigur›ardóttir ““Eingin nor›ma›ur er til,” seg›i Ove Høegh Guldberg á sinni. Full- komiliga meinlík hugsan rœ›ur enn, tá i› ta› sn‡r seg um Føroyar...” “Eing- in nor›ma›ur er til,” er í okkara tí› avloyst av at ”eingin føroyingur er til.”“ Or›ini eigur Jørgen- Frantz Jacobsen og hann skriva›i tey í 1927, tá i› føroyskt sjálvst‡risstrí› eisini var hart, í bók síni Danmark og Føroyar, sum enn er verd at lesa. Eisini sum bla›ma›ur á danska dagbla›num Po- litiken royndi Jørgen- Frantz Jacobsen - sum hev›i fylt 100 ár 29. november í ár - at fáa Danmark at skilja, at so leingi sum Danmark ikki vildi vi›urkenna før- oyingar tjó›skaparliga, so leingi fóru vi›urskift- ini landanna millum at vera eitt problem. Hann bendir danskarum á, at Føroyar tjó›skaparliga hava aldri veri›, eru ikki og ver›a helst ongantí› danskar, men “Hetta gera danir sœr ikki greitt. Teir halda seg til amti› og ta felags grundlógina og hyggja alt ta› teir eru mentir burtur frá søgu- liga og tjó›skaparliga fremmandaskapi Før- oya.” Tjúgu ár eftir at Jørgen-Frantz skriva›i hetta, var› úrsliti› av fólkaatkvø›uni sópa› av bor›inum og Heimast‡r- islógin ásett, samtykt av sambandsveinginum og pørtum av sjálvst‡ris- veinginum sum nøgtandi fyri føroysk tjó›skaparlig krøv, vi› ta› at lógin var› tulka› sum vi›urkenning av føoyingum sum ser- stakari tjó› vi› egnum rœttindum. Nú er henda tulking fyrstu fer› í reinum or›um opinl‡st vraka› av Danmark: Nyrop hevur sligi› fast, at Danmark vi›urkennir ikki Føroyar sum fólka- rœttarligan part; hildi› ver›ur fyri: eingin føroy- ingur er til. Hetta kastar n‡tt ljós á hendingarnar seinasta ári›. Føroyska samrá›- ingarnevndin hevur hetta seinasta ári› fleiri fer›ir veri› illa vi›farin í Danmark. Ta› hevur pínt allar føroyingar. Hetta er tó als ikki n‡tt, í kreppuárunum, tá i› Marita Petersen løgma›- ur var í Danmark til samrá›ingar meira enn eina fer›, upplivdu vit ta› sama. Aftan á eina av fer›unum sta›festi hon, djarvliga, œrliga og beiskliga, at samrá›ing- arnar sokalla›u vóru harrabo›, at hon ongan- tí› kendi seg virda og vi›farna sum javnlíka mótpartsins. Hetta er danska tulk- ingin av føroyskum tjó›- skapi: at hann er ikki til. Men ta› kann henda, at núrá›andi danskir po- litikarar fara at uppdaga, at føroyingar sanniliga eru til. »Eingin nor›ma›ur er til« VI‹MERKINGAR Kommunalt sjálvræ›i Keyp av ognum og vi›ger › av borgarum