hósdagur 15. desember 2005síða 10

10 Nr. 241 - 15. desember 2005 Dagur í dag er ein merkisdagur fyri skroypiliga fólka­ ræðið í Irak. Dagurin er eisini lagnudagur Iraks. Val er til lóg­gávutingið í nýskipaðu iraksku politisku skipanini. Hetta at fara frá sera harðrendum og bondskum eina­ ræðið til fólkaræði eftir vesturlendskum leisti er eingin løtt tilgongd. Hetta er heldur eingin einføld tilgongd. Her er tvørturímóti talan um eina sera trupla og sera torføra tilgongd við nógvum forðingum og nógvum snávingarsteinum. Tá USA og tess ameindu lupu á Irak fyri 1000 døgum síðani, var eitt endamálið at beina burtur einaræðið og seta fólkaræðið á stovn í staðin. Men eingin er í dag so góðtrúgvin, at hann ikki veit, at her vóru eisini onnur tilelvi. USA og Bretland vildu hava ræðið á oljuríkidømi Iraks, eins og tey høvdu tað áðrenn allar kollveltingarnar, ið sópaðu vesturlendsku ávirk­anina út úr landinum. Eftir Kuwaitkríggið varð Irak jú boy­ kottað og, merkti hetta, at oljutrot gjørdist, serstakliga í USA. Hóast boykottið var sum harragud veit og stórar mongdir av olju vórðu fluttar til vestheimsins umvegis tað sonevnda oil for food programmið, so elvdi hetta boykot til trot. USA og Bretland vildu tí hava beinleiðís ræðið á oljuni í Irak, og var hetta eisini ein týðandi orsøk til álopið á stýrið hjá Saddam. Av tí at hesin frá at vera ein av bestu vinum USA av Kuwaitkrígnum varð vorðin aðalfíggindi USA við hópoyðingarváonum á gloymslu, var ikki torført at finna góðar grundir til at loypa á landið, og so var gjørt. At tað eftirfylgjandi er kom fram, at eingi hópoyðingarvápn vóru, og at Saddam hvørki var verri ella betri, enn hann hevði verið á teimum døgum, tá núverandi varforseti og verjumálaráðharri vóru húsfólk hjá Saddami, hevði ongan týdning. USA og Bretland høvdu fingið nakrar góðar grundir fyri at byrjað kríggið. Tað er nú alt farið, og í dag snýr tað seg um fólkaræðið og skiftið frá aldargomlum patriarkalskum einaræði til fólkaræðið eftir amerikanskum leisti. Hóast hesin leistur kanska ikki situr so væl til tað, vit her í Europa meina við fólkaræði, so er alt betur enn tað ræðuliga einaræðið, ið valdaða meðan Saddam, var í vælmaktini. Øll demokratisk hugsandi menniskju mugu tí biðja gott fyri valinum í Irak í dag. Alt stendur og fellur við hesum vali. Friður og javnvág í Miðeystri. Tign og umdømi Bretlands og USA standa og falla við hesum vali. Ja, entá tað nú krígsførandi Danmark kann fáa trupulleikar. Lætt verður tað ikki, og dagurin byrjaði við eini yvirgangsatsókn. Nú er so bert at vóna, at valið kemur at gagna fólki og fólkaræði í Irak og at ein lívfør og virkisfús stjórn kemur burturúr valinum. Hetta merkir eisini ein stjórn, ið fær frið at virka uttan uppílegging frá USA og øðrum stórveldum. DAGSINS MEINING Sosialurin Lagnudagur VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­‑an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Gordon Ejdesgaard Uppskotið hjá Bill Justinus­ sen, løgtingsmanni, um eina broyting av samansetingini av Búskaparráðnum hevur fingið nakað av umrøðu í sein­ astuni. Onnur uppskot hava verið frammi. M.a. at skipa fyri eini ráðstevnu í staðin fyri vanligu frágreiðingar ráð­sins. Hugskotið um ráð­ stevnuna ljóðar gott. Men tað ljóðar minni gott at av­taka Búskaparráðið. Tað er ein grundleggjandi trupulleiki, sum stingur seg upp í uppskotinum hjá Bill Justinussen. Tað ljóðar skilagott, at fáa útlendskar búskaparfrøðingar sum part av Búskaparráðnum. Orsøkin skal helst vera at hesir ikki eru partur av nøkrum polit­ iskum flokki ella annað ”kom­promitterandi”. Hetta minnir tó ikki sørt um eina amerikanska rættarsak, har trupult er at finna gegnigar nevningar. Uppskotið er soleiðis hátt­ að, at tað kann vera trupult at vera ímóti tí. Men um ein trýr, at tað at fara á altjóða marknað­ in loysir sokallaða ”trupul­ leikan” við okkara lokalu bú­skaparfrøðingum, fer ein skeivur. Trupulleikin gerst ein annar og mun­andi størri. Nú skulu løgtings­ menn til at skilja millum bú­skaparfrøðingar sum hella til Keynes ella til døm­ is Milton Friedman. Frá teim­ um vinstrahallu til teir ultra liberalu. Óansæð valið verða teir settir í bás. At velja búskaparráð­ gev­ing er í hesum føri ein búskaparpolitiskur spurn­ ingur. T.d. er einki at ivast í, at Torbjørn Jacobsen og Óli Breckmann er ósamdir, um teir skulu velja ein Fried­mann-fjeppara sum ráð­geva. So longu her hava vit trupulleikan. Samanbering Ikki er heilt av leið at sam­ meta omanfyrinevna spurn­ ing við næmingin og lærarin. Næmingurin er ósamdur við lærarin og ynskir tí­skil ein annan lærara. Og kann næmingurin- Bill Justinus­ sen- velja, ja so gera hann tað. At broyta samansetingina er tað sama sum at koyra lærarin til hús, tí næmingurin er ósamdur við lærarin. Hvat við at givið næminginum nak­að av serundirvísing? Hetta er ikki óvanligt inn­ an skúlagátt. Hví ikki løg­ tingsgátt? Hevur nakar innlit í før­ oysk­an búskap, eru tað bú­ skap­arfrøðingarnir í Bú­skap­ arráðnum. Tað er ikki búskapar­frøð­ ingunum í ráðnum ella út­lend­ ingunum, nak­að er galið við. Men Bill Justinus­sen! Geva ráðgevararnir ikki tey ráð Bill ynskir- ja, so út við teimum. Henrik Old segði tað soleiðis, at vit ótu tara í dag, um vit høvdu lurtað eftir búskaparfrøðingunum. So út við teimum! Hví ikki viðganga at fakið búskapur júst ikki er sterka síða løg­ tingsmanna. Og tað er heldur ikki meiningin, at so skal vera. Helst skal Løgtingið vera samansett av mongum yrkisbólkum. Um ráðini frá útlendingum ikki passa í ”krammið” hjá onkrum flokki, so er tað tí fremmandu búskapar­ frøð­­ingarnir ikki skilja før­ oysk viðurskifti. Teimum verð­ur óiva eisini skotið í skógvarnar at vera vinsta- ella høgravendir ella okkurt heilt annað. Grønlendingar hava roynt nakað tað sama. Tá radikalur kritikkur frá fremmandu ser­frøðingunum frá OECD og m.a. M. Paldam pro­fess­ ara kom á borðið, bakk­aðu grønlendingar. Útlend­ing­ arnir skiltu jú ikki tey ”ser­ ligu” grønlendsku viður­ skiftini…. Hví skal støðan ikki vera tann sama her? Før­ oyskur og grønlendskur poli­ tikkur líkjast nógv í hesum sambandi: ” eingin skal siga okkum, hvat vit eiga at gera, um vit ikki vilja gera tað”. Hetta t.d. at seta spurning við sjálvsræðisrættin (inte­ gritetin) hjá løgtings­mann­ ingini er ein heilag kúgv í politikki. Tak dømi um at broyta valskipanina. Tað er óhugsandi, at løgtingsmenn eftir ráðum frá útlendskum búskaparfrøðingum, høvdu broytt skipanina. Uppskotið hjá Bill Justinus­sen kann tykjast skila­gott. Men hædd er ikki tikin fyri at trupulleikin bert verður fluttur annað stað. Og trupulleikin gerst enn størri og munandi meira kompleksur. Samansetingin av Búskaparráðnum Bjørn Kalsø landsstýrismaður Kári P. Højgaard, løgtings­ maður, heitti um miðjan no­­vember alment á undir­rit­ aða um at virka fyri, at NMT 450 skipanin verður verandi virkin til GSM og VHF skip­ anirnar eru útbygdar. Við hjálp frá Bjarna Djur­ holm, landsstýrismanni í samskiftismálum, fór áheit­ anin víðari til Føroya Tele, ið alment hevur boðað frá, at NMT 450 skipanin ikki verður sløkt á nýggjárinum, men møguliga seinni í 2006. Somuleiðis upplýsti Føroya Tele, at arbeitt verður við at betra um GSM dekningin. Vónandi verður GSM dekn­ ingurin fullgóður, áðrenn NMT skipanin verður niður­ løgd. Viðvíkjandi VHF dekningi kann upplýsast, at eg í upp­ skotinum til fíggjarlóg fyri 2006 havi biðið um játt­an, sum skal nýtast til at keypa nýggjan útbúnað til Tórshavn Radio. Nýggi útbúnaðurin kann tøkniliga handfara fleiri VHF sendi- og móttøkustøðir enn verandi útbúnaðurin, og fleiri VHF støðir eru neyðugar, um betr­ ast skal um dekningin. Eftir ætlan verða fleiri VHF støðir settar upp í 2007. Í áheitanini til mín bað Kári P. Højgaard eisini av­varð­andi mynd­ugleika fáa veð­ur­­støð­ina í Myki­nesi at virka aftur sum skjót­ast. Av­­varð­andi myndug­leiki er Dan­marks Meteoro­log­iske Institut (DMI), men havi eg kann­að, hví veður­støðin ikki virkaði í nakrar vik­ur. Hetta skyldaðist, at DMI legði um frá NMT til GSM sendiskipan. Sendi­­støð­in er virkin aftur, og veður­mát­ ingarnar úr Mykinesi verða sendar bátum og skipum. Meira útgreinað svar er sent Kára P. Højgaard, løg­ tingsmanni, beinleiðis. Svar til Kára P. Højgaard, løgtingsmann