mánadagur 19. desember 2005síða 22

22 Nr. 243 - 19. desember 2005 UTTAN ÚR HEIMI Lønirnar lítið hækkaðar Hóast tað hevur ginið væl við í danska búskapinum, og hóast tørvur er á arbeiðsmegi, eru lø’nirnar á danska arbeiðsmarknaðinum lítið hækkaðar samanborið við hini ES- londini. Hagstovan hjá ES, Eurostat, sigur, at tað seinasta árið er lønar­ lagið í Danmark hækkað 2,3 pro­ sent, og tað er tann triðlægsta hækk­­ingin í øllum teimum 25 lima­­lond­unum. Bara í Týsklandi, Portu­gal og Malta er lønin hækk­að minni enn í Danmark. Í Bretlandi er hækkingin í sama tíðarskeiði 4,2 prosent, Í fraklandi 2,8 og í Svøríki 2,6 prosent, sigur Eurostat. Peter Birch Sørensen, professari og yvirvísmaður, sigur við danska útvarpið, at arbeiðstakarar eru bangnir fyri, at teirra arbeiðspláss verða flutt úr Danmark, og at teir tí aftra seg við at krevja hægri løn. Bóndin vann Sum væntað vann tann vinstra­ sinn­aði bóndin Evo Morales for­ seta­valið í Bolivia sunnudagin. Sambært valnevndini fekk hann 50,6 prosent av atkvøðunum, með­ an næsti kappingarneyti hans­ara, tann borgarligi Jorge Quir­oga, fekk góð 30 prosent. Evo Morales er av indi­ánskum upp­runa, og hann er tann fyrsti indiánin, sum er valdur til forseta í Bolivia, sjálvt um 75 prosent av fólki­num eru av teimum trimum stóru indiána­ ættunum quechua, aymara og guaraní. Sjálvur hevur tann nývaldi for­ setin sagt, at vann hann valið, var tað tað ringasta, sum kundi henda fyri USA. Tað kemst serliga av hansara vinstrasinnaðu sjónarmiðum, og Morales hevur eisini sagt, at hann ætlar sær at arbeiða sam­an við hinum vinstrasinnaðu leið­ ar­un­um í Suðuramerika, Lula í Brasil og Chavez í Venesuela. Men amerikanska mótstøðan ímóti honum kemst eisini av, at hann hevur gjørt greitt, at hann fer at loyva bøndrunum at dyrka koka-plantuna, sum verður brúkt til rús­evnið kokain. Tað hóv­ar amerikonsku stjórnini illa, tí hon hevur roynt at fáa Boliv­ia, Kolombia og Peru at nokta bøndrunum at dyrka koka- plantuna fyri at steðga teirri stóru rúsevnissmuglingini úr teimum trimum londunum til USA. Eitt annað, sum ger, at Evo Morales er illa umtóktur í Wash­ ing­ton, er ætlan hansara at krevja meiri skatt frá teimum altjóða fe­løgunum, sum útvinna gass í Boliv­ia. Hann hevur eisini sagt, at vilja feløgini ikki gjalda meiri skatt, verða tey snøgt sagt tjóðar­ tikin. Kikwete vann Sunnudagin var eisini forsetaval í afrikanska landinum Tanzania, og har gjørdist úrslitið, at Jakaya Kikwete vann stórsigur. Hann fekk ikki minni enn 80 prosent av atkvøðunum. Kikwete stillaði upp fyri stjórn­ ar­flokkin, og longu undan vali­ num var tað greitt, at hann fór at vinna. Hansara einasti veruligi kapp­ingarneyti fekk bara góð 11 prosent av atkvøðunum. Forsetin fær heldur ongar trupulleikar í tingi­num, tí á tjóðartingsvalinum seinasta mikudag fekk flokkur hans­ara 206 av teimum 232 ting­ sessunum. Jakaya Kikwete tekur við for­ setaembætinum eftir Benjamin Mkapa, sum hevur verið forseti tey bæði seinastu valskeiðini, og sum ikki kundi stilla upp hesaferð, tí sambært lógini kann forsetin í Tanzania ikki sita meiri enn tvey valskeið. Tað er sama skipan sum í USA. Fullir jólamenn 40 fullir menn í jólamansbúna herj­aðu um vikuskiftið handlar og skriv­stovur í býnum Auckland í Ný Sælandi. Trygdarmenn royndu at steðga teimum, men jólamenninir settu hart ímóti hørðum við tí úr­sliti, at minst ein trygdarmaður mátti á sjúkrahús. Tá teir fullu jólamenninir hildu seg hava gjørt nóg mikið um seg í handilsgøtuni, royndu teir at sleppa um­borð á eitt farmaskip, sum lá og lossaði. Eisini her royndu trygdarmenn at forða teimum óbodnu gestunum, og tað endaði við hørðum samanbrsetum, sigur løgreglan í Auckland við AP. Talsmaðurin hjá teimum ógvus­ ligu jólamonnunum, Alex Dyer, sigur við tíðindastovuna, at tiltak teirra var ætlað sum eitt mótmæli ímóti, at jólini eru vorðin ein hand­­ilshátíð heldur enn tann upp­ runaliga kristna hátíðin. Bæði víðgongdir jødar og palestinar vónaðu, at ísraelski forsætisráðharrin fór at doyggja av hjartatilburðinum fyrrakvøldið Ísrael Árni Joensen fartekst@mail.dk - Vit hava verið í synagog­ unum og biðið um, at Sharon skal ikki koma fyri seg aftur, segði Itamar Ben Gvir, sum er ein av leiðarunum í tí víð­ gongda jødiska felags­skap­ inum Kach, sum er bannaður í Ísrael. - Sharon hevur ábyrgdina av, at fleiri túsund jødar liva í sorg, legði Itamar Ben Gvir afturat og sipaði til, at for­sætisráðharrin fyrr í ár noyddi umleið 8.000 jød­iskar niðursetumenn úr Gaza-geiranum. Men palestinararnir, sum hava yvirtikið valdið í geiranum, harmaðust held­ur ikki um, at ísraelski for­sætisráðharrin var flutt­ ur á sjúkrahús. Nógvir víð­ gongdir palestinar runnu út á gøturnar sunnukvøldið og fagnaðu tíðindunum, sam­ stundis sum teir róptu bønar­ orð til Allah um, at Sharon skuldi doyggja, skrivar AP. Sharon bleiv fluttur á eitt sjúkrahús í Jerusalem seinnapartin sunnudagin. Hann hevði kent seg illa, og á veg til sjúkrahúsið misti hann vitið. Læknarnir stað­ festu, at hann hevði havt ein hjarta­tilburð. Seinni um kvøld­ið vistu ísraelsku fjøl­miðl­arnir tó at siga, at Sharon var batnaður, og at hann var komin aftur á føtur. Í gjár skuldi hann til ymsar kanningar á sjúkrahúsinum, áðrenn hann kundi sleppa útaftur. Víðgongdir jødar og víðgongdir palestinar vónaðu, at Sharon doyði av hjartatilburðinum, sum hann fekk sunnukvøldið Mynd: Reuters Hjúnini Bill og Melinda Gates og Bono eru ársins nøvn í 2005, heldur tíðarritið Time Magazine Tilnevning Árni Joensen fartekst@mail.dk Time Magazine tilnevnir á hvørjum ári ein ella fleiri persónar sum tann ella tey, ið hava gjørt ein serligan mun í árinum, sum fer. Í 2003 fall valið á amerikanska her­ mannin, í fjør var tað George W. Bush, forseti. Í ár hevur tíðarritið valt at heiðra Microsoft-rík­ mann­in Bill Gates, konu hans­ara Melindu og írska rock­sangaran Bono, sum øll verða heiðrað fyri teirra ótroytti­liga arbeiði fyri at hjálpa teimum fátæku í heimi­num. Sagt verður, at Bill og Melinda Gates hava skipað heimsins størsta væl­ gerðargrunn, sum hevur savnað einar 200 milliardir krónur, og sum hevur bjarg­ að minst 700.000 fólkum í heimsins fátækastu lond­ um. Um Bono verður sagt, at tað var serliga honum fyri at takka, at leiðararnir í heimsins ríkastu londum samdust um at strika 250 milliardir krónur av skuldini hjá teimum fátækastu londu­ num. Bono fær eisini rós fyri sín lut í ársins ”Live 8” konsertum. Vónaðu at Sharon fór at doyggja Bill, Melinda og Bono Bono á U2-konsert í New York Mynd: Reuters