fríggjadagur 30. desember 2005síða 8

8 Nr. 251 - 30. desember 2005 Hjá Hans Paula Strøm hevur brátt farna árið verið óguliga hendingaríkt og úrslitaríkt og næsta ár verður ikki minni hendingaríkt Árið ið fór Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tá ið Hans Pauli Strøm, lands­stýrismaður, lítur aft­ ur um bak og skal meta um árið sum er um at fara, hevur hann eitt sera virkið og hendingaríkt ár at líta aftur á. Og tá ið hann lítur fram­ eftir, sær hann eitt ár fyri sær, sum ikki verður minni hendingaríkt. Av øllum landsstýris­ monn­­unum, er Hans Pauli Strøm tann, sum umsitur nógv tann størsta partin av tí, sum hvørt ár verður játtað á landsins fíggjarlóg. Og eftirsum hann umsitur alt, sum eitur almannamál og alt, sum eitur heilsumál, fevnir hann sostatt um eitt málsøkið, sum er so vítt­ fevnt, at tað rørir við so at siga hvørt einasta heim í Føroyum og onkusvegna eis­ini við at kalla hvønn einasta føroying. Men tað er kortini synd at siga, at almanna- og heilsu­ málini eru tey, sum fylla mest í føroysku fjølmiðlunum, utt­ an tá ið talan er um gølur og kreppur. Nú árið er farið at halla, hava vit spurt Hans Paula Strøm, hvørji mál, hann hev­ ur loyst hetta seinasta árið og, hvørji mál eru í umbúna at loysa í árinum, sum skjótt kemur. Og tað er skjótt at ásanna at tað eru nógv stórmál, sum eru loyst, ella í hvussu so er, loyst úr lagdi í hesum ári­num. Og næsta ár, verður ikki minni hendingaríkt hjá lands­ stýrismanninum í almanna- og heilsumálum. Bæði børn og gomul Eitt tað størsta ódnartakið, sum er avgreitt í ár, er nýggja barnaforsorgarlógin, sum tað hevur verið ómeta­ liga torført at finna semju um. Men síðani lógin varð sam­tykt í vár, hevur um­sit­ ing­in í al­manna- og heilsu­ málaráðnum arbeitt at kalla hvønn dag við at seta øll tey tiltøk í verk, sum lógin ber við sær, ikki minst hevur tað kravt nógva arbeiðssorku at skipa barnaverndarøkini. Á barnaøkinum er eisini nýggj lóg sett í gildið um børn við serligum tørvi, soleiðis at børn við ser­ ligum tørvi skulu hava somu sømdir sum onnur á dagstovnum. Men fyri børn við heilt serligum tørvi skal ein nýggj stuðulsskipan ger­ ast. Hans Pauli Strøm fegnast eisini um, at nýggj lóg um fyribyrgjandi heilsutænastur fyri børn og ung er sett í verk. Børn við serligum tørvi hava eisini fingið tveir nýggj­ ar stovnar. Annar stovnurin er Reiðrið í Eysturoy, sum er ein stovnur til fjølbrekað børn og hin er ein stovnur til børn við psyko-sosialum trupulleikum, ella børn við serligum tilknýtingar- trupulleikum og tað fer nú ígongd. Í hinum endanum er ein nýggj tørvskanning gjørd um, hvussu stórur tørvur er á eldrabústøðum av ymsum slagi, samstundis er nýggj lóg samtykt um stuðul til eldrasambýli. – Harafturat er útgjaldið úr samhaldsfasta økt nokk so fitt fyri fyrstu ferð í nógv ár. Umfatandi broytingar á heilsuøkinum Eitt annað stórmál, sum hev­ur verið til viðgerðar í nógv ár, er spurningurin um ílegugransking. Nú er tað so eydnast at fáa eina lóg um ilegugransking, har tað eisini skal skipast eitt ílegusavn, sum skal slóða fyri, so at tað ber til at fara ígongd við eina ílegugransking í Føroyum útfrá ættartalvum. Næsta ár er so ætlanin at byggja sjálvt ílegusavnið upp við ættarbandsskrá, diag­nosuskrá og einum blóð­banka. Í heilsuverkinum er eisini tann stórhending hend, at nýgg sjúkrahúslóg er sett í gildið, har ein broyting er, at sjúkrahúsráðini eru av­loyst av einum felags sjúk­ lingaráði, sum eina og aleina skal røkja áhugamálini hjá sjúklinginginum. Samstundis er økis­ psyki­atri sett í verk, eins og gongd er fingin á sosial­psykiatri. Eisini eru diabetis-ambulatorium sett á stovn á øllum trimum sjúkra­húsunum. Á Landssjúkrahúsinum er eisini eitt palliativt toymið segg á stovn. Tað er eitt toymið, sum skal geva doyggj­andi sjúklingum heilt serliga linnandi viðgerð og umsorgan. Á øllum trimum sjúkra­hús­ unum er røntgenøkið talgilt og næsta ár er so ætlanin at skifta sjálv røntgentólini. Heilsupolitikkur í hásæti Eisini á heilsupolitiska øki­ num eru stór mál framd. Nýggj tubbakslóg er sett í gild­ið sum ber í sær 18 ára aldursmark fyri at keypa tubbakk, um­framt av­mark­ ingar í marknaðarføringini av tubbaksvørum. Somuleiðis er tað nú ólógligt at roykja á almennum støð  – Endamálið við tubbaks­ lógini er yvirhøvur at av­mark­ að rásarrúmið hjá roykj­arum og ikki minst er endamálið at avmarka tilgongdina av ungum roykjarum Samstundis er skjøtil sett­­ur á eitt heilsuátak fyri skúla­børn við vatni og heilsu­­góðum kosti í skúla­ num. Men Hans Pauli Strøm heldur ikki, at tað skal for­smáast, at fólka­heilsu­ renningar hava tikið seg ymsa­staðni í landin­um. Hans Pauli Strøm umsitur eisini javnstøðumál í lands­ stýr­in­um og hann fegn­ast um, at hann hevur fing­ið undirtøku fyri at skipa eina tvørpolitiska nevnd, sum skal arbeiða fyri størri kvinnuligari um­boðan í kommunu- og lands­poli­ tikki. Hann vísir eisini á, at í ár eru 16 ymsar kunngerðir settar í verk, sum hava mangl­­að. Tað ljóðar kanska ikki av so nógvum, men tað kost­­ar nógva arbeiðsorku og veru­leikin er, at bæði Lands­grannskoðarin og løg­ tingsgrannskoðararnir hava hava ferð eftir ferð átalað almanna- og heilsumálaráðið fyri at hesar kunngerðir hava manglað, sigur Hans Pauli Strøm. Eisini hendingaríkt 2006 Hevur hetta árið verið hend­ ingaríkt, verður komandi ár tað ikki minni. Eitt nú er ætlanin, at vit skulu hava eina nýggja vanlukkutryggingarlóg. Tað er somuleiðis eisini ætlanin at leggja uppskot fyri løg­ tingið um heimleys. Harafturat er eisini enda­ málið at gera eina serliga fólkaheilsuætlan. Eitt stórt mál, sum ætlan­ in er at arbeiða miðvíst við, er bústaðarpakkin, har endamálið er at umskipa Húsalánsgrunnin og íbúðar­ grunnin, eins og ætlanin er at gera nýggja lóg um luta-íbúðarfeløg og nýggja leigulóg. – Eg vænti kortini ikki, at vit verða liðug við hetta næsta ár, men vit fara at leggja stóran dent á hetta økið næsta ár. Heilsuverkið á breddan Eisini í heilsuverkinum eru stórar ætlanir. Hans Pauli Strøm sigur, at ætlanin er eisini at gera eina nýggja sálarsjúkulóg, sum skal avloysa tað gomlu lógina, sum er elligomul og ótíðarhóskandi. Ætlanin er eisini at avtaka lokalu sjúkrakassarnar og at skipa eina felags sjúkrakassa. Í tí sambandi er eisini ætlanin at broyta tilskotsskipanina til heilivág, so at tey, sum brúka nógvan heilivág, skulu sleppa bíligari, samstundis sum at tey, sum sjáldan brúka heilivág, koma at gjalda eitt sindur meir. Ætlanin er eisini at leggja upp til eitt orðaskifti um eitt framtíðar heilsuverk, serliga nú ein stórur part­ur av landinum verður sam­ anbundin við vegum og tunl­­um. Ætl­an­in um eina tal­ gilda sjúklingaskrá verður væntandi eisini sett í verk. Landsstýrismaðurin sig­ ur, at ætlanin er eisini at leggja eina virkisætlan fyri brekað og í tí sam­ bandi verða ásetingar um at­komumøguleikar og annað hjá brekaðum. Harafturat er ætlanin at seta á stovn eitt heim fyri autistar í klaksvík heilt skjótt og í Havn er ætlanin at gera heim fyri sálarsjúk, sum eru so illa fyri, at tey kunnu ikki vera í egnum bústaði ella í sam­ býli. Somuleiðis er ætlanin at arbeiðsbólkarnir, sum ar­­beiða við eftirviðgerð, rehabilitering og uppvenjing av sjúklijngum, sum hava havt heilabløðing og blóð­ tøpp, sjúklingum við gikt, spastikarum os.fr. – Tilboðini til teir bólk­ ar­nir eru ikki nøktandi og ætlanin er at koma við einum tilmæli um, hvussu hetta økið skal skipast. – Tað er eisini at gera eitt upprit um, hvussu eldraøkið skal skipast í framtíðini. Ì sambandi við spurningin um fosturtøku, ætlar Hans Pauli Strøm eisini at seta eina serliga kvinnuráðgeving á stovn, har kvinnur, sum eru við barn, kunnu leita sær ráðgeving og hjálp, bæði á sosiala og kanska eisini á sálarfrøðiliga økinum. Eitt sera hendingaríkt ár - og næsta ár verður ikki slakari Hans Pauli Strøm hevur nógv tað størstu játtanina á fíggjarlógini og hann umsitur eisini eitt málsøki, har hann onkusvegna rørir við so at siga hvørt einasta heim og hvønn einasta føroying.Vit hava biðið hann líta aftur um bak eftir árinum og fór og frameftir eftir árinum, ið kemur