mikudagur 4. januar 2006síða 11

Nr. 3 - 4. januar 2006 11 Løgmaður vanvirðir Løgtingið Sum løgtingsmaður harmist eg um, at Føroyar hava ein løgmann, sum traðkar oman á hægsta valdi í Føroyum, bara tí at 21 tingfólk hava valt hann til løgmann. Fremsta og fínasta uppgáva løgmans er at seta í gildi tær lógir, sum Føroya Løgting samtykkir. Løgmaður er amboð Løg­ tingsins at útinna tað vald, sum náttúrliga liggur hjá Løgtinginum. Hesum roynir løgmaður at venda á høvdið, so løgmaður sjálvur gerst lóg­gevari og Løgtingið eitt avgreiðslustað. Hetta má steðgast. Íslandssáttmálin Fyri eini tíð síðani legði løg­ maður fyri tingið Hoy­­víks­ sáttmálan eisini nevndur Ís­­landssáttmálan. Hóast løg­maður undir 1. viðgerð staði­liga varð ávaraður um avleiðingarnar av at flyta lóggávuvald frá Løg­ting­ inum til landsstýrið, lætst hann ikki um vón. Talan var um pragmatiskar loysnir, og tí máttu grundleggjandi fólkaræðislig virðir víkja. Løg­maður ætlaði at av­ marka vald Løgtingsins ímóti viljanum hjá fleiri løg­­tings­limum – eisini sam­ gongutinglimum. Tíbetur sær út til, at løgmaður ikki sleppur at fremja sín egna vilja í hesum máli. Skattur Nakrar dagar fyri jól lump­­aði landsstýrið eitt lóg­­ar­uppskot ígjøgnum Løgtingið. Málið snúði seg um, at landsstýrismaður fram­ haldandi skal hava heimild til at áleggja barsilsgjald, sum er ein skattur. Í fyrsta umfari afturvísti for­mans­ skapur Løgtingsins lóg­ ar­uppskotinum, men so broytti landsstýrismaðurin bara uppskotið, so tað kundi verða framlagt, fyri síðani at fáa vinnunevndina at broyta tað, so tað líktist upprunaliga uppskotinum, sum formansskapurin ikki vildi loyva at verða fram­ lagt. Hendan misnýtsla av skip­anini er vanvirðing av Løgtinginum, stýrisskipanini og formansskapinum av ring­ asta slag. Óheiðurligt og til lítlan sóma fyri okkara løgmann, sum eisini í hesum máli gekk á odda fyri at av­marka vald Løgtingsins og geva landsstýrinum meiri vald. Verkafólk, fiskimenn og samkynd Og so mátti løgmaður enn eina­ferð profilera seg sum tann tolsama landsfaðirin, sum vil øllum væl. Og tí var tað so sera umráðandi hjá honum at nevna tey sam­ kyndu í nýggjársrøðuni. Hvønn umboðar hann?? Ikki landsstýrið, tí har er ikki semja um hesa orðing. Ikki Javnaðarflokkin, tí har er ikki semja um slíka orðing. Ikki Løgtingið, tí Løgtingið hevur við stórum bókstavum sagt sína meining um støðu teirra samkyndu í samfelagnum. Løgtingið var við greiðum meiriluta samt um, at hesin bólkur er ikki fyri mismuni, og tí var ikki neyðugt at geva teimum serliga verju við lóg. Og allíkavæl gongur løg­maður í nýggjársrøðuni beint ímóti hesi støðu. Tað gjørdi hann eisini, tá hann fyri útlendskum fjøl­ miðlum harmaðist støðu Løg­tingsins. TAÐ SKAL EIN LØGMAÐUR ALDRI GERA. Tað er ongantíð upp­ gáva løgmans at harmast tær við­tøkur, sum Løgtingið ger. Hann er trygdin hjá Løg­ tinginum fyri, at tær við­ tøkur, vit gera, verða setta í verk. Tí misrøkir Jóannes Eidesgaard sítt starv sum løgmaður, tá hann í heilum foldar seg út um sína privatu áskoðan um bæði eitt og annað. Løgmansstarvið er al­mennasta starvið, sum til er í Føroyum, og tí má løgmaður seta til síðis sína egnu hugsan, so leingi, hann er løgmaður. Sum løgmaður er hann á ein hátt andlit Før­ oya Løgtings úteftir. Hansara aðaluppgáva er at staðfesta Løgtingsins vilja. Tí fari eg sum løgtingsmaður at mót­ mæla atburði løgmans og heita á hann um at broyta atburð, nú vit eru byrjað eitt nýtt ár. Løgtingsmaður fyri Miðflokkin BILL JUSTINUSSEN JAN HALDANSEN Nú skriva vit 2006, og kvo­tering er komin upp á svartkaftin. Føroyingar hava fingið tillutað góð 500.000 tons av samlaðu heild­ar­kvot­ uni, men hvat skulu vit gera við hesi góðu tons. Eg bleiv eitt sindur ør­ kyml­aður, tá eg hoyrdi Atla Hansen svara útvarps­mann­ inum aftur, tá ið hann spurdi um tað var grundarlag fyri fleiri skipum at fiska svart­ kjaft. Svarið hjá Atla var, at tað helt hann ikki. Er tað veruliga blivið so galið, at kraftblokkabátanir skulu hava einkarætt upp á svartkjaftin, sum føroyingum er tillutað? Seinni í innslagnum bleiv sagt, at Atlantic Navigator tørvaði einans 10.000 tons av surimi = 35.000 tons av svart­ kjafti fyri at bera seg? Tað vil siga, at kraftblokkaskipini kunnu fiska restina, tó skulu nøkur tons brúkast til at keypa kvotur til onnur skip. Hvat gera teir við svart­ kjaftin? Jú tað blívur malið til mjøl á landi og síðani selt av landinum fyri tað mesta og eisini framleitt til alifóður. Hvørji virði skapar hetta? Jú manninganar tjena nógv, og Havsbrún tjenar pengar. Hvussu hevði tað sæð út, um vit høvdu eini 5 skip sum Atlantic Navigator ella sama model og hesi skip frystu inn ella virka surimi umborð. Jú, tú hevði fingið eini 600-700 meiri arbeiðspláss á sjónum, vøran hevði blivið løgd upp til frystigoymslunar í Før­ oyum ella blivið um­skip­að her um kaikant, samstundis sum hon hevði blivið seld fyri eitt nógv størri viðri enn nú. Samfelagsbúskaparliga so hevði hetta verið ein nógv bet­ur loysn fyri Før­oy­ar, og vit høvdu sam­stund­is eks­ porterað eina kvali­tetsvøru burturúr svart­kjaft­inum. Nú er tað blivið soleiðis í dag, at fiskirættindi á land­ grunninum er blivin ogn hjá nøkrum einstaklingum á landi. Skal svartkjafturin eisini blíva ogn hjá nøkrum rík­monnum á landi, so at eing­in ungur maður, sum hev­ur eina ætlan og áræði at fara í gongd við nýtt virk­ semi og skapa eitt størri viðri av fiskinum, skal blíva steðgaður, orsakað av at einkarættur er blivin á øki­ num. Nei, nú mugu politikarar taka í egnan barm og geva monnum loyvi til at skapa virksemi, sum kann geva eitt nógv munabetur avkast til bæði land og fólk. Kraftblokkaskipini hava nok at fiska av, tað kemur ikki fyri, at teir ikki eru ovastir á intøkulistanum hjá Fiskimannafelagnum. Eg vil mæla til, at øll skip­ anin verður endurskoðað og at eisini øll skipanin við fjarfiskiflotanum verður end­ urskoðað og tillagað broyttu fortreytunm av virka undir. Bøtið um skaðan nú, um eitt ár kann skaðin ikki repa­ rerast. VIÐMERKINGAR Hevur nakar einkarrætt upp á svartkjaftin? Tá samráðingar eru millum tveir partar, so er útgangsstøðið sjálvandi, at partarnir vísa virðing fyri hvørjum øðrum, og málið er at finna eina felags niðurstøðu. Men eftir at hava lisið samrøðuna sum Sosialurin hevði við Frank Jensen millum jóla og nýggjárs, og viðmerkingarnar frá fyrrverandi skrivaranum í landstýrinum, so kundi verði áhugavert at fingið »tendrað ljósini« í hølunum, har nevndu samráðingar fóru fram Frank Jensen sigur í samrøðu við Sosialin millum jóla og nýggjárs, at á einum fundi í Tinganes á heysti í 2000, millum hann og Høgna Hoy­ dal, hevði eitt av føroysku embætisfólkunum fjalt ein bandupptakara undir borði­ num. At fjala ein bandupptakara undir borðinum undir sam­ ráðingum má sigast at vera sera grovt brot á allar van­ ligar mannagongdir. Fyrrverandi skrivarin í landsstýrinum, Sjúrður Skaale, svarar í blaðgrein í gjár, at tað var hann sum hevði bandupptakaran undir hond, men at hesin var ikki “undir” borðinum, men “á” borðinum. Á ella undir ? Um nevndi bandupptakarin stóð á borðinum ella var fjald­ur undir borðinum, er ikki lætt hjá okkum, sum ikki vóru hjástødd, at meta um. Men tað tykist løgi, at upptøkumaðurin sigur seg hava skift band tríggjar ferð­ ir, meðan mótparturin sigur seg ikki hava varnast, at nak­ að varð fest á band. Ein fer at ivast í, um fundurin møguliga varð hildin í myrkri? Ein annar spurningur, sum kundi verið áhugaverdur at fing­ið svaraðan, er, um tað var vanligt undir full­veld­ is­samráðingunum at sam­ ráð­ingarfundirnir vórðu fest­ir á band? Var hetta ein mannagongd, sum báðir part­ar vóru samdir um, ella hevði hesin eini fundurin í Tinga­nesi serliga stóran týdn­ing (størri enn til døm­is samráðingarfundirnir, sum vórðu hildnir í Keyp­manna­ havn)? Hví hevur Frank Jensen aftur og aftur spurt Sjúrð Skaale, um hann hevur “slett­et båndene fra Tinga­ nes-mødet”, og ikki um hann hevur beint fyri øðr­ um bondum frá sama tíðar­ skeiði? Frank Jensen sigur í sam­røðuni við Sosialin, at avtalað var frammanundan fundinum, at eingin band­ upptakari skuldi nýtast. Sjúrð­ur Skaale sigur har­aft­ urímóti, at einki var avtalað um, hetta. Hvat var endamálið? Tað er vanligt at gera fund­ ar­frásagnir, uttan at band­ upptakari verður nýttur sum hjálpiamboð. Um endamálið við fundarfrásøgnini var tað vanliga (at greiða frá hvat gekk fyri seg á fundinum, hvør var til staðar, nær og hvar fundurin varð hildin og hvørjar niðurstøður vórðu gjørdar), so er bandupptakari óneyðugur. Spurningurin er tí, hvat bondini skuldu brúkast til ? Tá sjálvur fundarskrivarin nú sigur í bløðunum, at eing­ in politikari hevur sagt sann­ leikan um tað sum gekk fyri seg á fundinum, so kundi tað verið eitt hugskot, at Føroya fólk fekk at vita, hvat kom at standa í fundarfrásøgnini, sum er skrivað út frá band­ upptøkunum. Ymiskar útmeldingar Fundurin í Tinganesi var ikki tann einasti, sum var millum Frank Jensen og Høgna Hoydal í sambandi við fullveldisætlanina. Í sep­­temb­er 2001 (eftir at sam­­ráð­ing­arnar mill­um lands­­stýr­ið og stjórn­ina vóru slitn­­að­ar) var fundur í Keypmannahavn um yvir­ tøku av rættarskipanini og løgregluni. Aftaná tann fund­in sendi Høgni Hoy­ dal eitt tíðindaskriv út, har hann segði, at nógv bendi á, at fundurin var eitt gjøgnumbrot. Men Frank Jensen helt ikki, at fundurin var nakað gjøgnumbrot, og Anfinn Kallsberg segði, at báðir høvdu rætt – bara uppá hvør sín máta. Eingin felags niðurstøða Eitt sum eyðkendi full­veld­ is­samráðingarnar var, at partarnir høvdu ilt við at finna nakra felags niður­ støðu. Men tá tað nú vísir seg, at partarnir heldur ikki kunnu kom ásamt um, hvørt ein bandupptakari stóð “á” borðinum ella “undir” borðinum, so skilja vit betur, hví semja ikki kundi fáast um onnur meira týðandi mál. Ráddi tilvildin? Áhugaverdi spurningurin nú er, um allar avtalur eru hildnar um at bondini skuldu slettast eftir fundin? Hvat meinar Sjúrður Skaale við, tá hann sigur, at onkrar nýggjar upplýsingar um fundin eru á veg, og at hesar stava frá nøkrum burturtveittum bondum, sum onkur skal hava funnið. Fyrrverandi skriv­arin sigur at “tað hevði verið stuttligt, um tað pass­ aði...” Frank og bandupptakarin Sambandsflokkurin KAJ LEO JOHANNESEN