týsdagur 14. november 2000síða 7

Nr. 219 - 14. november 2000 13 12 Nr. 219 - 14. november 2000 VI‹MERKINGAR Henry Jarnskor Øll eru vit gó› vi› heim- bygdina og vilja gera okk- ara besta fyri at tryggja henni frambur› og trivna. Vit eru tó ymisk av lyndi og sannføring og síggja tí ørvísi upp á, hvussu ra›- festingarnar eiga at vera. Munur er eisini á, um vit eru í fer› vi› at rigga til, ella um vit eru í fer› vi› at rigga av. Víst ver›a á tørvin á barnagør›um og ellisheim- um um alt landi›, og sjálv- andi eru øll samd um, at tørvurin er stórur. Ta› er bara so, at stovnar hava lyndi til at ver›a mi›savn- andi, og tí ver›a persónar at flytast úr heimliga um- hvørvinum. Bygdin er fyri einum missi og trivna›urin hjá vi›komandi er ikki hin sami. Nærumhvørvi› eigur at ra›festast so ovaliga sum gjørligt. Sjálvandi skula børnini ansast, men hví í einum gar›i í sta›in fyri í einum heimi? Dagrøktarmammur- nar eiga eina stóra tøkk uppiborna. Tær gera eitt gott arbei›i og eru gó›ar vi› børnini. Hvat hevur meira at t‡›a: pedagogikk- urin ella kærleiki? Eg eri ikki í iva, og tí haldi eg, at vit eiga at ví›ka um dag- røktina. Sjálvandi er ta› okkara skylda, at taka okk- um av teimun gomlu, men vit eiga at vir›a teirra ynski um, at ver›a verandi heima so leingi sum gjørligt. Tí eiga vit at streingja á, at heimahjálpin ver›ur betra› og økt, og tilbo› um ney ›- uppkall til døgnvakt gerst veruleiki hjá øllum, i› hava hendan tørv. Her er eisini ein tøkk uppá sítt pláss, og hon er ikki minni enn hin fyrra, tí heimarøktirnar hava eitt ofta stravi› og ó- takksamt arbei›i. Vit eiga at geva teimun tær sømdir og umstø›ur, i› tær hava uppiborna til frama fyri teimun gomlu og óhjálpnu. Føst reglulig læknavi›tala eigur at vera› so nær brúk- aranum sum gjørligt. Ta› er tildømis eingin meining í at fólk av Selatra› noy›ist at koyra heilt til Strendur til eina vanliga vi›talu. Vit eiga eisini at vera í heimbygdini. At vera einsa- mallur er ringt, men ringast er einsemi í fremmandum umhvørvi saman vi› fremmandum fólki. Vit eru gó› vi› nærum- hvørvi, men ikki altí› gera vit nóg miki›, vi› at halda ta› vi› líka, og enn minni vi› at frí›ka um ta›. Gomul vir›ir fortapast. Vit ganga dagliga framvi›, men ansa teimum ikki, tí tey eru ein partur av heildarmyndini. Fjør›an er løgd undir as- falt. Vit hava gó›ar vegir fyri ney›ini, men vit eiga eisini at sleppa trygg tvørt- ur um teir, og í ávísum stø›um kanska heldur und- ir teir. Sum til dømis vi› Pensionistahúsinum í Heygstø› og bátahilin vi› Sjógv, har ta› einasta rætta hev›i veri› at gjørt eina vegsmogu. Vegager›in hev- ur ført vi› sær, at serstaka umhvørvi vi› Sjógv er um gjørligt blivi› enn meira serstakt. Vit hava fingi› ein poll, og vi› honum og øki- num uttanum, eiga vit eina perlu. Spurningurin er um vit Duga at hanfara, lívga og røkja hana. "Tey liva í land byggja", men tey, i› fara, eiga at fara vi› vitanini um eina vir›i- liga fráfer›, tí eiga vit at s‡na teimun hesa vir›ing vi› at bygja eitt kapell á økinum vi› kirkjuna. Ítrotturin er frammalaga í bygdini, og eiga vit altí› at ver›a í var›haldi, solei›is at hann altí› hevur gó› kor, og arbei›a fyri framhald- andi menning. Í ítrottinum finna tey ungu samanhald og trivna, i› er so avgerandi fyri samleikan. Ta› er líka skeift hjá einari kommunu at skylda pening, sum at eiga hann á bók. Arbei›ast eigur at ver›a eftir einari ra›festari ætlan, solei›is at skatta- krónurnar koma øllum borgarum tilgó›ar. Vit eru hvørki ein gloymd ella goymd komm- una. Vit eru ein kommuna í vøkstri, og alt í veksur, skal hava gó›ar gró›arumstø›- ur. Tit VELJA tey, i› koma at hava ta› avgerandi or›i› hvussu og hvar vit fara. Til allar borgarir í Sjóvar sókn Ringur er fuglur, i› drítur í rei›ur sítt Hans Pauli Strøm, javna›artingma›ur Landsst‡risma›urin Tor- bjørn Jacobsen hevur í Dimmu leygardagin 4. nov. eina politiska grein vi› tí veruleikafjara heitinum: "Republikkin er í eygsjón". Hetta er 2 dagar eftir at Tjó›veldisflokkurin gjørdi sítt søguliga knæfall fyri heimast‡risskipanini, so sum landsst‡ri› bo›a›i frá á tí›indafundinum 2. nov. um ta n‡ggju fullveldiskós- ina eftir tí gamla stig-fyri- stig politikkinum. Eg ógva›ist vi›, tái› eg las hesi beisku og illgitandi or›ini hjá okkara landsst‡r- ismanni í mentamálum, og havi sí›ani hvønn dag vænta›, at onkur fór at tala at. Ta› hevur ikki veri›. Men ta› skal so ikki.sleppa at standa uttan aftursvar, at ein av landsins kosnu monnum, einntá ein av fólksins hægstu tænarum, beinlei›is sk‡rir ta hálvu tjó›ina fyri skutilsveinar hjá útlendskum valdi. Í tí fyrsta brotinum í greinini skrivar hann um "tann politiska ríkisovastan í eindarstatinum Dan- mark", Nyrup altso. Og heldur so fram í næsta broti: "Hvørjar óná›ir kunnu føroyskir tjó›skap- armenn gera honum, tá slakur helmingur av hjá- landafólkinum er hansara svornu lakajar, hansara treytaleysu vi›spælarar?" Tann "slaki helmingurin av hjálandafólkinum" - er ta› øll tey nógvu, í veru- leikanum tann størsti part- urin av tjó›ini, sum n‡tir sín demokratiska rætt til at hava eina a›ra hugsan um framtí›arstø›u Føroya, enn Torbjørn Jacobsen og hans- ara fólk ? Eg haldi ta› er ógviliga álvarsligt, at sjálvur lands- st‡risma›urin í mentamál- um – og hann er landsst‡r- isma›ur, umbo› og tænari fyri alt Føroya fólk – vi› reinum or›um sigur, at helvtin av tjó›ini er fígg- indans lakajar – nei ikki bara lakajar, men fíggind- ans "svornu lakajar, hans- ara treytaleysu vi›spælar- ar" !!! Er Torbjørn Jacobsen fullkomiliga farin frá viti- num at slongja slíka ákæru í skonina á teirri hálvu tjó›? Ella skal ta› vera hansara ískoyti til politisku mentanina her á landi, at ein landsst‡risma›ur kann skíra ta hálvu tjó›ina yvir ein kamb sum svornir skut- ilsveinar hjá útlendskum yvirvaldi? Í greinini skrivar lands- st‡risma›urin um saman- brestin á Christiansborg millum "føroyskar frælsis- strí›smenn" og "politiska ríkisovastan" Nyrup, at "hansara innari svínhundur av álvara kom í ljósmála". Ta› sigst at djúpt í flestu okkara b‡r ein slíkur innari svínhundur. Tann fyrra helvtin av teirri stuttu greinini hjá landsst‡ris- manninum fær ein at spyrja seg sjálvan, um okkara landsst‡risma›ur í ment- amálum ikki her misti teymarnar á sínum egna innara svínhundi. Ta› er í hvussu so er ong- in ivi um, at slík skriving sum henda hjá landsst‡ris- manninum í mentamálum, ónd og illgitandi, appellerar til tann innara svínhundin í hesum ørvitisknokkunum, sum vit oftari og oftari hava sæ› í blø›unum hesi sí›stu tvey árini, vi› ágangandi persónligum álopum, brigsli og skuldsetingum móti politiskum fíggindum, um landasvik og anna› líkt og ólíkt. Í veruleikanum er ta› ikki ov nógv kravt, at landsst‡risma›urin í ment- amálum gekk í seg sjálvan og seg›i frá, at hann vi› slíkari grovari skuldseting móti teirri hálvu tjó›ini var lopin framav, og ba› um umbering. Misti landsst‡risma›urin tamarhaldi› á tí innara svínhundinum? Diabetesfelag Føroya Tí›indaskriv Tann 14. novembur er al- tjó›a diabetesdagur, og ver›ur gjørt vart vi› henda dag kring allan heimin. Í ár ver›ur høv- u›sdenturin lagdur á suk- ursjúku og lívsstíl, tí broytingar í lívsháttinum fáa stóra skuld fyri ta ógvusligu øking í hesi sjúku. Henda øking sæst kring allan heimin, og alt bendir á, at økingin ver›- ur enn ógvusligari í fram- tí›ini. Tali› á teimum, sum fáa sukursjúku, veksur skjótt. Í 1985 høvdu 30 milliónir fólk í heiminum sukursjúku. Í 1998 var tali› økt til 143 milliónir, og væntandi hava 300 milliónir fólk sukursjúku innan ár 2025. Ta› vil siga ein 10-falding uppá 40 ár. Hvør er so orsøkin til hesa øking? Fyrst og fremst er ein orsøk ta› økta fólkatali› í heimi- num, men eisini ósunnur matur, vit viga ov nógv, vit sita ov nógv still og eru ov bangin fyri at røra okkum, eru orsøkir til hesa ógvusligu øking. Kring allan heim broyt- ast kostvanar og lívsstílur hjá fólki, og harvi› økist vandin at fáa sukursjúku skjótt, og harvi› eisini vandin fyri teimum lívs- hættisligu fylgisjúkum, sum ofta koma í kjalar- vørrinum á sukursjúku. Altjó›a Diabetesfelag- i›, IDF, hevur gjørt eina ætlan í f‡ra punktum um lívsstíl. Royna vit at fylgja hesum rá›um, kann hetta føra til ein sunnari lívsstíl. Hetta eru gó› lívsrá›, eisini um tú ikki hevur sukursjúku. 1. Eti› fjølbroytt At eta fjølbroyttan mat, har dagliga ver›ur eti› frukt og grønmeti, hjálpir at halda bló›sukri› reglu- ligt og at halda vektina. Fólk, sum hava sukur- sjúku, hava sama tørv fyri mati sum onnur, og øll hava gott av fjølbroyttum kosti. 2. Røri› tykkum meira At røra seg meira hjálpir at halda kroppin í form. Rør›sla brennir kaloriir, minkar um feitti› í kroppinum og økir um vøddarnar. Rør›sla mink- ar bló›sukri›, júst sum insulin ger, og hjálpir kroppinum at brenna sukri› betur. 3. Spyr eftir gó›um heilsuuppl‡singum Insulin minkar bló›sukr- i›. Um tú hoyrir til bólk- in, sum dagliga fær insu- lin ella tekur tablettir fyri sukursjúku, so hevur tú brúk fyri regluligum bló›sukurkontrolli›, og tá er eisini umrá›andi at fá gó› medicinsk rá›, so kroppurin sjálvur kann hjálpa til. 4. Eitt gott socialt lív Eitt gott socialt lív, har tú bæ›i gevur tær tí› at taka tær av løttum, men eisini at røra teg saman vi› familju ella vinum, mink- ar um vandan fyri strongd og harvi› eisini vandin fyri at fáa sukursjúku. Minst til, heilsa tín er í tínum egnu hondum. Altjó›a diabetisdagur í dag: Høvu›sdentur á lívsstíl VI‹MERKINGAR Torleif Sigur›son og Ey›gunn Samuelsen, b‡rá›slimir og valevni Javna›arfloksins Undirrita›u valevni, Torleif Sigur›son og Ey›gunn Samuelsen, hava umbo›a› Javna›arflokkin í Klaks- víkar B‡rá› ávikavist 8 og 4 tey seinastu árini. Vit meta ta› vera sera umrá›- andi, at Javna›arflokkurin ver›ur væl umbo›a›ur í b‡ra›num komandi f‡ra ár- ini. Ta› er ein styrki at kunna arbei›a mi›víst fyri at røkka úrslit uttan mun til, um ein er í samgongu ella í andstø›u. Sum partur av b‡rá›num hava vit veri› vi› til at arbei›a fyri b‡- num øll hesi seinastu árini, og av málum, sum væl á- lei›is er komi› vi› seinastu f‡ra árini, kunnu nevnast: Kommunuskuldin. Her spardi kommunan 3 mill. kr. um ári› í avdráttum vi› n‡ggju loysnini. Ta› er eingin loyna, at vit í and- stø›u skora›u hart á fyri at fá hesa loysnina vi› Lands- bankanum og Nor›oyar Sparikassa samtykta. Barnaansingin. Útvega ›- ar eru meira enn 100% øk- ing í ansingarplássum, hetta er ikki so líti›, tá i› hugsa› ver›ur um, at nær- um onki er hent á hesum øki í fleiri b‡rá›sstur. Vit meta ta› vera av al- stórum t‡dningi, at bæ›i kynini eru umbo›a› í b‡- rá›num, hetta ger, at vit fáa javnvág í tær avger›ir, sum ver›a tiknar. Ver›a vit vald aftur í b‡- rá›i› komandi skei› fara vit at leggja okkum eftir: at tryggja, at skynsemi valdar, tá i› ta› kemur til at n‡ta skattaborgarans pening. Vinnan skal hava gó›ar karmar at virka undir, so hon kann møta komandi avbjó›ingum vi› fastum sambandi. Vit vilja fram- vegis borga fyri, at sjálv- søgd mál, sum ein gó›ur skúli, barnaansing til øll og trivna›ur, eisini fyri tey eldru, ver›ur sett fremst í einum komandi b‡rá›. Hetta vi› trivna›inum hev- ur eisini alstóran t‡dning, um vit skulu gera ta› áhug- avert hjá vinnuni at virka í Klaksvík. Ta› er vón okkara, at Javna›arflokkurin kemur so sterkur í b‡rá›i›, at vit ver›a vi› til at mynda kom- andi samgongu. Vit javna›- arfólk trívast best í sam- gongu, sum ta› ofta ver›ur sagt. Tí vilja vit gera ta›, i› vit kunnu, fyri at fáa ávirk- an, men ta› ver›ur ikki fyri einhvønn prís. Fáa vit borg- an fyri, at komandi sam- gonga vil reka ein tryggan fíggjarpolitik og vil ra›festa trivna›in, so eru vit vi›. Hvat komandi meiriluta í Klaksvíkar B‡rá› vi›víkur, so tora og vilja vit taka á okkum allar avbjó›ingar og meta okkum eisini skikka› til tess. Vit fara til val uppá at fáa so stóra ávirkan, sum til ber. Javna›arflokkurin í Klaksvíkar b‡rá› - eitt sterkt alternativ Páll Michelsen Valevni javna›arfloksins á Tvøroyri. Lesur tú blø›ini varnast tú skjótt, at ein av høv- u›strupulleikunum í teimum størru kommununum er ans- ingarmøguleikar til børn. Mi›vísi politikkurin, sum Ásla Jespersen, sála, sló›a›i fyri á hesum øki, hevur bori› frukt, solei›is, at okur í dag kunnu bjó›a øllum barnafamiljum í komm- ununi gó›a barnaansing antin í barnagar›i ella dagrøkt. Tá i› børnini eru komin í skúlaaldur hava okur nakrar av teimum bestu karmunum at bjó›a teimum. Eitt vælútbygt skúlaverk vi› gó›um møguleikum hjá næm- ingunum til at mennast. Ta› er ikki ov nógv sagt, at tá i› ta› kemur til at skapa gó›ar karmar fyri einum gó›um undirvís- ingarverki, so hevur okra kommuna gingi› á odda. Hetta kemst sjálvandi av, at ein av grundhugsanunum í javna›arhugsjónini er jú, at okur skulu hava eitt vælútbúgvi› fólk, og at øll skulu hava somu møguleikar til at nema sær kunnleika, óansæ› stætt og f‡ggjarligu møg- uleikar foreldranna. Saman vi› ynskinum um arbei›i til allar hendur er eitt av høvu›smálum okra, ein gó› útbúgvingarskipan vi› somu møguleikum til øll, óansæ› stætt. Ta› er gle›iligt at ásanna›, at stórt sæ› allir flokkar í dag hava tiki› hesa hugsan til sín, men vandi er í hvørjari vælfer›. Solei›is eisini her. Tí fara okur at standa á odda fyri at geva fólkaskúlanum bestu umstø›ur at arbei›a und- ir, solei›is at øll okra børn hava somu møgu- leikar til lærdóm og útbúgving. Eisini vita okur, at tann menning i› ver›ur á sta›num byggir á ta›, tey undanfarnu ættarli›ini hava strí›st og knógva › fyri. Teimum, i› hava búleika her á sta›num og lagt lunnar undir ta› stø›i› vit hava i dag, vilja vit veita gó› kor nú teirra arbei›sorka er far- in at vikna. Arbei›ast má fram í móti at eldrarøktin og umstø›urnar hjá teimum eldru gerast betur. Javna›arflokkurin vil altí› standa sum tann flokkur, i› vil tryggja teimum eldru gó› kor. Sum valevni javna›ar- floksins fari eg at streingja á, at arbei›i heldur fram at útvega teimum eldru lættastu og bestu liviumstø›ur. Hervør Eidesgaard, valevni Javna›arfloksins til b‡rá›svali› á Tvøroyri Gó›u borgarar í Tvøroyrar kommunu Aftaná at hava játta› at ver›a valevni á Javna›ar- listanum til komandi b‡- rá›sval, havi eg hugsa›, hvat kundi veri› framt av á- bótum í kommununi, okk- um borgarum til gagns, vælvitandi, at vit hava eina tyngjandi kommunuskuld, i› fer vi› mestu fíggjarorkuni komandi árini. Ta› eru nú 14 ár, sí›an eg og familja mín valdu at bú- setast her á plássinum. Vit fullu skjótt til. Her búgva blí› og fyrikomandi fólk, og her eru karmar, i› gera ta› liviligt og fáa fólk at trívast á sta›num. Hóast hetta er okkurt, i› kundi veri› betri, og vil eg her nevna nøkur dømi, i› arbeitt kundi veri› vi› í samband vi› trygd og trivna á plássinum, um tit skuldu víst mær ta› álit at valt meg í b‡rá›i›. o Trygg fer›slu- og gong- uvi›urskifti. o Or›a ein grei›an barna, ungdóms- og eldrapolitikk o Náttarbuss til tey ungu, møguliga í samstarv vi› a›rar kommunir í oynni. o Eitt sta› til ungdómin, tá tey ikki eru til ítrótt, ung- dómsmøti ella í dansi. Børnini eru ta› besta vit eiga, tí mugu vit eisini bjó›a teimum ta› besta, vit kunnu. o Tættari samband vi› borgaran, so vit í felag finna útav møguligum tørvi ella ábótum. Eitt nú vi›- víkjandi eldrarøkt. Tey eldru hava givi› okkum ta›, vit byggja á. o Kommunalir bygningar eiga at vera atkomiligir fyri øllum borgarum. o Ra›festing av íløgum og ábøtum møguliga vi› eini langtí›arætlan. o Grundstykki til rímilig- an prís eiga at vera tøk til uppvaksandi ættarli›i›, tilflytarar og virki. o Hugna um mi›b‡in, so felags tiltøk kunnu fáa røttu karmar. o Kommunan má fram- haldandi taka stig til at minka um dálkingarvand- an, her hugsi eg serliga um "Agenda 21", i› er ein al- tjó›a sáttmáli, har hugsa› ver›ur um at minka dálk- ingina bæ›i í náttúruni og av tilfeinginum Gott val Heri Mortensen b‡rá›slimur valevni fyri javna›arflokkin Aftan 16 ára borgarligt st‡ri á Tvøroyri, er ta› sum øllum føringum, og serliga borgarum á Tvøroyri, kunnugt, er kommunan í stórum fíggjarligum trupul- leikum, og er hetta sjálv- andi orsøkin til at vit øll mugu knógva undir einum av landsins størstu skatta- byr›um. Tvøroyrar kommuna hevur í dag eina samla›a skuld uppá ca. 140 mill. kr, og um vit fáa ta› leingi um- røddu saneringina úr kreppulánsgrunninum, ver›ur samla›a skuldin ca. 110 mill. kr. Tann fíggingin, i› fást kann av hesum 110 mill. kr. ver›ur solei›is, at vit koma at gjalda ca. 15,5 mill.kr. í rentum og avdrøgum um ári›, tey komandi fimm ár- ini. Samla›u skattainntøkur- nar fyri 2001 eru mettar at blíva ca. 39.3 mill. kr. og um vit beinanvegin draga tær 15,5 mill. kr. frá, eru 23,8 mill. kr eftir til rakstur av kommununi. Tá i› ein so veit, at rakst- urin í 2000 ver›ur ca. 25 mill. kr. altso 1,2 mill.kr. meira enn til eru, ja so dug- ir hvørt smábarn at síggja, at her má gerast okkurt munagott í komandi tí›um. Og hvat er so uppskrift- in?, jú, hon er sparing, sparing og aftur sparing. Gjalda vit hesar 15.5 mill. kr. um ári› í rentum og avdrøgum, hava vit aft- aná 4 ár ni›urgoldi› skuld- ina vi› minnst 40 mill. kr. ja, kannska meira, um skattainntøkurnar veksa, sum tær hava gjørt tey sein- astu árini. Um vit aftaná 4 ár hava ni›urgoldi› skuld- ina til 60 — 70 mill. kr. er í lagi at seta skattaprocenti› munagott ni›ur. Sjálvandi kann hetta eisini gerast so vi› og vi› gjøgnum tey komandi árini. At skattaprocenti› so skjótt sum gjørligt ver›ur sett munandi ni›ur er ein- asta loysnin uppá frambur› og virkni her á Tvøroyri. Vi so høgum skattaprocenti sum nú, er eingin hugsing- ur um at fáa ung fólk at flyta til Tvøroyrar og seta á stovn virksemi, men fer skatturin ni›ur er eingin foring, tí vit hava Grund- økir, barnaansing til øll sum hava ta› fyri ney›uni, eisini hava vit frítí›arskúla á Tvøroyri, og mangt ann- a›, so her er eingin foring hjá ungum, at slá›a seg ni›ur, tí skattaprocenti› skulu vit hava ni›ur. Skattaprocenti› á Tvøroyri Trygd og trivni Tvøroyri - ta› ber til