týsdagur 31. januar 2006síða 24

24 Nr. 22 - 31. januar 2006 – Samlaði orkutørvur landsins til ravmagn, hitaorku og flutn- ingsorku kann á burðardyggan hátt skipast alleina við varandi orkukeldum. Fyri at náa hesum máli, má politiska leiðsla landsins taka seg um reiggj og fremja neyðuga lógar- verkið soleiðis at ein- staki borgarin og vinnulívsmaðurin sleppur til verka. Grundleggjandi treyt er at náttúruumsit- ingin fæst at virka - og ikki minst at dem- okratisku rættindi borgarans at gangn- nýta náttúrutilfeingið á burðardyggan hátt verða sett í hásætið, sigur Føroya Náttúru- verndarfelag (FNU) í yvirlýsing, samtykt á nevndarfundi 7. januar 2005 NÁTTÚRA Føroya Náttúruverndarfelag (FNU) EL-orkufelagið SEV ætlar framhaldandi at ognartaka alla Eysturoynna til vatn- orkuútbyggingar. Vit hava sæð, hvussu burtur úr vón og viti stórur partur av norðari helvt av Eysturoy er mest sum turrlagdur niðan fyri 150 metra hædd. Allar áir eru horvnar og hópur av betongkassum eru bygdir í haganum til inntøk til leiðing av vatni til tað so fyrr vakra Eiðisvatn. Føroya Náttúruverndar- felag (FNU) vísti longu fyrst í 1980-árunum á hvussu skilaleys SEV og Højgaard & Schultz ætl- anin er. Ein overhonds stór íløga á meir enn 600 mill. kr. varð løgd á allar komm- unuskattgjaldarar landsins fyri at framleiða so lítið sum 39 mill.kW-tímar av ravmagni. Skaðiligu árinini við byrging fyri øllum áunum, ið í túsundatals ár hava runnið í firðir og sund, fyri- uttan tapið av náttúruvirð- um, siðsøgu- og mentanar- virðum, ið ikki kunnu ger- ast upp í kilowattum ella krónum, verða náttúru á landi og sjógvi og okkum sjálvum og eftirkomarum til óbótaligan skaða. FNU vísti á hvussu skyn- som ætlan kundi fremjast við at fara upp í hæddina í góðar 300 metrar og harvið eisini fáa nógv meiri og bíl- igari orku - fyriuttan at náttúra og áir ikki vildu verða við skerdan lut, í tann mun sum vit í dag eru vitni til. Eiði 2 SEV leiðslan ætlar at halda áfram við Eiðisverkætlan- ini og savna alt vatn saman í sunnaru helvt av Eysturoy og føra hetta gjøgnum tunnlar í fjallinum norður í savningarbrunnin - fyrrver- andi Eiðisvatn. Eiðisverk- ætlanin er í 4 stigum: Eiði 1 og 3, ið eru framd, og Eiði 2 og 4 ávikavist vestari og eystari partur av syðru helvt av Eysturoy millum Sundini/Tangafjørðin og Skálafjørðin. Útbyggingin kemur at kosta um 250 mill. kr. við teim óvissum, ið standast av truplu jarðfrøðiligu við- urskiftunum í basaltfláu- num og Eysturoyarsyllini. Harafturat metir SEV sjálvt at Eiðisverkið má útbyggj- ast fyri aðrar 20 mill.kr. Við ætlanini at bora 4 km suður um Sandá til Breiðá beint norðan fyri Morskranes og leiða alt vatn úr øllum áu- num norður til Eiðis, verð- ur orkuúrtøkan bert 1/3 av tí hon kundi verið, um lurt- að varð eftir teim ráðum FNU, Orkuráðið, felagið Berdal og aðrir ser-frøð- ingar mæltu til, nevniliga at fara upp í 300 metra hædd, har vatnnøgdin og eisini orkuúrtøkan er størst. Víst varð á sera skilagóðu Vam- barætlanina, ið fyriuttan at geva meiri enn tvífalt ta orku Eiði 1 og 3 geva í dag, eisini vildi spart okkum náttúruvirðini við Eiðis- vatn. Sambært SEV vil fram- leiðslan við Eiði 2 geva uml. 20 mill. kW tímar ella tað sama sum 7 av vind- myllunum í Vestmanna, til ein kostnað á 35 mill.kr. Framleiðslukostnaðurin fyri hvønn kilowattíma verður við Eiði 2 hin sami sum fyri Eiði 1 og 3 - einar 17 til 20 kr. SEV steðgar ikki á við Eiði 2, men vil halda á fram við Eiði 4 á eystursíðu av fjallarygginum og somu- leiðis føra alt vatn norður til Eiðis. Við hesum missur Skálafjørðurin mesta partin av feska vatninum, og kann tað hava við sær at fjørð- urin lívfrøðiliga doyr, tí frammanundan hevur hann sera lága vatnútskifting. Orkutørvur og tøknilig menning Ravmagnstørvurin hevur verið rættuliga javnur sein- astu 10 - 15 árini. Einans vinnuvirksemi og fólkatal hevur ávirkað vøksturin við uml. 2% árliga, tó so at av- roknað ravmagnsnýtsla er fallin við gott 1 % frá 2003 til 2004. Vatnorkuútbygg- ingar SEV´s verða framdar við sera stuttari avskriv- ingartíð, og hevur hetta kostað samfelagnum kapp- ingarføri við grannalond okkara. Hetta er óteljandi ferðir ført fram av vinnu- umboðum. Kilowattímin er ein hin hægsti í Europa, og tað enntá uttan annað av- gjald enn meirvirðis- gjaldið. Okkara tøki ravmagns- máttur er tvífalt tørvin á orku, og kann tí setast spurnartekin við , hví vit framhaldandi skulu trá- royna allar oyggjar fyri hvønn dropa av vatni og enntá seta nýggjar diesel- motorar upp, tá onnur skil- agóð og nógv bíligari tøkni finnist. Kyoto, orkusparing ella útbygging Álvarsama dálkingarstøðan við útlátum av vakstrarhús- gassum frá serstakliga av- brenning av olju, kann koma landinum aftur um brekku, um einki verður gjørt fyri at avmarka nýtsl- uni av olju. Nakað kann gerast her og nú við m.a. minking í oljunýtslu til rav- magnsframleiðslu, líkasum fólk og feløg við íløguá- huga mugu og skulu hava atgongd til at kunna fram- leiða orku. Skip, bátar og flutningur á landi fara at síggja aðrar møguleikar í vetnisorkuni, og vinna, bú- staðir og bygningar annars fara at gera gagn av teim við hondina verandi orku- keldum, ið m.a. eru vind- orka, aldu- og streymorka, sólorka og hitapumpur og við eini annars fallandi ork- unýtsla við betri gangnýtslu og minni orkukrevjandi tól- um. Við tíðina verða vit leys av allari innfluttari orku og fáa skipað samfel- agið á burðardyggum støði. Ravmagnsnýtslan til eini sethús er um 4.500 kilowat- tímar pr. ár. Av hesum eru 20 til 25% ella um-leið 1.100 kW tímar til ljós- perur og ljósrør. Um allar gløðiperur í húsum og bygningum verða skiftar út við ljósdioduperur, ið ein- ans nýta millum 0,5 og 1 watt og annars geva somu ljósstyrki sum ein 50 ella 60 watt pera, vil hetta spara okkum uml. 20 mill. kW tímar, ið svarar til 12,5% av oljuframleidda ravmagni- num. Verða allir komfýrar í húsarhaldum induktóns- komfýrar og gingið verður út frá, at helvtin av øllum húsarhaldum enn hava van- ligu stálpláturnar, kann ein ravmagnssparing her fara frá uml. 1000 kW tímum pr.ár niður á uml. 200 kW tímar fyri hvørt húski. Við 7000 húsarhaldum er samlaða sparingin 5,6 mill. kW tímar ella 3,5% av olju- framleidda ravmagninum. Annað sparidømi er spar- ing í ravmagnsmotorum. Hesir verða brúktir innan fiskiídnað, í ventilatiónsút- gerð, kompressarum og pumpum o.ø. Norðurlendsk hagtøl siga at 70% av saml- aðu ravmagnnýtsluni innan ídnaðin fara til motorar. Við útskifting av gomlum mot- orum til nýggjar sparimot- orar kann fáast ein sparing uppá góð 14%. Ídnaður á landi brúkar uml. 80 mill kW tímar um árið. Við eini sparing á 14% av hesi nýtslu fást uml. 8,5 mill. kW timar spard ravmagns- orka svarandi til 5,3% av oljunýtsluni hjá SEV. Bert hesi 3 sparidømi vísa at vit kunnu spara 34 mill. kW tímar oljufram- leitt ravmagn um árið. Hetta er fyri árið 2003 góð 21,2 % ella 7.672 tons av samlaðu oljunýtslu SEV´s og 3,4% av samlaðu olju- nýtslu landsins. Verður samanbering gjørd við teir 20 mill. kW tímar, ið Eiði 2 ætlandi skal geva, er henda sparing næstan tvær ferðir so stór. Niðurstøðan er tí greið, at vit við sparingum í t.d. eitt 6 ára skeið partvís kunnu spara okkum burturúr framhaldandi oyðing av náttúru, og partvís vísa út- heimin at vit eru før fyri og vilja taka okkara ábyrgd av at minka um skaðiliga vakstrarhúsárinið. Landsstýrið eigur annars í stundini at fáa gjørt eina landsbyggireglugerð, ið á- setur orkukrøv til hús og bygningar. Einki vil tá verða til hindurs fyri at vit kunnu lúka Kyoto kravið um minking av CO2 útláti- num við 8% fram til 2012. Burðardygg menning Fleiri tulkingar hava verið frammi um hugtakið burð- ardygg menning, og er all- arhelst neyðugt staðiliga at upplýsa hvør verunligi týdningurin er í hesum báð- um orðum. Upprunin til hugtakið er frá 1987 tá Brundtland - komissiónin legði fram frá- greiðingina "Vor Fælles Fremtid". 5 ár seinri varð Yvirlýsing frá Føroya Náttúruverndarfelag - FNU Steðgið Eiði 2 og 4 og fremjið Sambært SEV vil framleiðslan við Eiði 2 geva uml. 20 mill. kW tímar ella tað sama sum 7 av vind-myllunum í Vestmanna, til ein kostnað á 35 mill.kr. Framleiðslu- kostnaðurin fyri hvønn kilowattíma verð- ur við Eiði 2 hin sami sum fyri Eiði 1 og 3 - einar 17 til 20 kr. ” Ravmagnsnýtslan til eini sethús er um 4.500 kilowattímar pr. ár. Av hesum eru 20 til 25% ella um-leið 1.100 kW tímar til ljósperur og ljósrør. Um allar gløðiper- ur í húsum og bygningum verða skiftar út við ljósdioduperur, ið einans nýta millum 0,5 og 1 watt og annars geva somu ljóss- tyrki sum ein 50 ella 60 watt pera, vil hetta spara okkum uml. 20 mill. kW tím- ar, ið svarar til 12,5% av oljuframleidda ravmagninum. ”