hósdagur 2. februar 2006síða 18

Vit liva í eini broyt­ing­ artíð verður sagt aftur og aftur. Fjarstøða er ikki longur forð­ing og Føroyar skulu við í alheimssamfelagið. Nógv tos hevur verið, men lítið ítøkiligt komið burturúr. Hetta bæði tí at størri ætlanir ikki hava ver­ ið partur av politiska ger­andiskostinum, og sjálvt um semja er um at vit skulu gerast partur av al­heim­ in­um, stýrir óttin hvørja ferð royndir verðar gjørdar at lata seg upp. Fram­ stig eru tó, ein frí­ handilssáttmáli við Ísland, samráðingar um at verða knýtt at ávísum ES bygnaðum og ikki minst arbeiði at kanna møguleikan fyri einum EFTA limaskapi. Vinnupolitikkur er ikki bert búskapur og vinna. Tað er sanni­ liga ein spurningur um samfelagsvirðir og grund­gevingar fyri rað­festingum. M.a. eisini hvørjum vit vilja samstarva við, hvør skal sleppa at virka her á landi og hvussu opið sam­ felagið skal vera Føroyar eru ikki einasta landið, sum hevur viðgingið at stórar broytingar eru um at henda, og vil eitt land vera við millum tey fremstu, ræður um at síggja broytingarnar og avbjóðingarnar, áðrenn tær koma. Høvuðslandið, ella miðveldið í ríkisfe­lags­ skapinum, hevur t.d. eitt so­nevnt globaliseringsráð og hevur fyri stuttum, mitt í hesum broytingartíðum, fingið gjørt eitt stórt arbeiði um hvussu vælferðin skal bjargast.. Altjóða verður eisini nógv ljós varpað á møguleikar og sambond. Júst lidna stevnan hjá World Economic Forum í Davos, royndirnar hjá WTO at leggja lunnar undir og gera eina mannagongd til frama fyri so frælsum handli sum gjørligt, ES og flestu ES londini hava eisini 2015 ætlanir. Men ongastaðni gongur so væl og skjótt, sum skipanirnar ynskja. Ótryggleiki Eitt er, at vit satt at siga ikki vita hvat alheimsgerðin hevur við sær. Angist er fyri at missa arbeiðspláss, um framleiðsla verður flutt í láglønarlond, og meðan tað tykist sum at heimurin og heimskipanir gera tað møguligt at hava eina meira samantvinnaðan heim, hevur ótryggleikin í allari óvissuni í alheimsgerðini við sær, at mentanir eru farnar at venda sær inneftir aftur. Fyrsta rák­ ið var útflagging av fram­ leiðslu, og tað kostar í fyrsta umfarið arbeiðspláss. Tað rákið er ikki so hart nú, tí ikki bara fyrimunir eru knýtt­ ir at útflagging, og serliga í matvøruhøpi er vansar við útflagging, um góðskan skal varðveitast. Eisini er ótryggleikin, at bæði fólk og kapitalur kunnu flyta seg, og tí eru landamørk ikki somu brimgarðar, sum vit hava vant okkum við at tey vóru. At verða við í alheimsgerðini merkir eisini at lata seg upp, og tá kemur ótryggleiki eis­ ini inn í myndina. Henda ótryggleika hava vit sæð og síggja vit eisini í Føroyum. At gera tað vit duga best Vinnumálaráðið hevur greitt úr hondum ein vinnupoli­ tikk, sum verður lagdur fram til aðalorðaskifti nú í februar. Sagt verður, at hetta skal síggjast sum ein partur av 2015 ætlanini. Men hetta skal eisini síggjast sum eitt framhald av ætlanunum, sum í fimm ritum komu í 1998-99. Økini sum skulu betrast eru nógv, og helst eru flestu okkara samd um, at neyðugt er at menna okkara land á hesum økjum, sum víst verður á. Tann trupli part­urin av eini slíkari ætlan er raðfestingin. Ein roynd at raðfesta er eisini gjørd, men hon er heldur ikki ser­ liga neyv. Talan er eisini um eina frágreiðing til eitt aðalorðaskifti, og hevur hon fingið heiti ”At gera tað vit duga best”. Sjálvberandi búskap Víst verður á landsstýris­ semju um at arbeiða fram ímóti at Føroyar skulu verða millum tey fremstu OECD londini, at arbeiðast skal fram ímóti einum sjálv­ berandi búskapi og at betra um vælferðarskipanina. Í vinnu­politiskum høpi er enda­málið, at alheimsgerðin fyri føroyska borgaran skal hava fleiri fyrimunir enn vans­ar. Hetta skal m.a. ger­ ast við vinnupolitiskum broyt­ingum fyri at fáa ein mark­naðarbúskap og at dent­­ur serliga skal leggjast á fram­leidni, tá hugsað verð­­ur um produktivitet og ný­­hugsan. Orka skal leggjast har vit duga best, tað vil siga at arbeiðast skal við at savna fokusið á økir, har vit hava størst framleidni. Tað er grundarsteinurin, so­­leiðis at livistøðið hjá tí ein­staka hækk­ast, men tað krevur til­lag­ingar­evni. Til­ lag­ingar­evn­ini koma í stór­ an mun frá dynamiskum vinnupolitikki. Hvørji øki Tey flestu eru samd um, at økini sum eru vald út skulu mennast. Ósemjan fer heldur at verða um hvussu og í hvørj­ ari raðfesting. M.a. at fáa ar­beiðsmarknaðin at virka betri. Ljós verður varpað á at altjóðagera útbúgvingar. Trygg­ingarparturin skal lat­ast upp, soleiðis at bæði útlenskar fyritøkur kunnu virka her, eins og før­oysk­ar í útlondum. Vinnu­lóg­gáva skal dagførast og al­tjóðagerast. Almennar fyri­­tøkur einskiljast, náttúru­ tilfeingi skal gyklast, eitt fokus á menning av mat­vør­ um. Eisini verður varpað ljós á at fáa eina EBS skip­ an og tættari tilknýti til ES skipanir, fyri at styrkja vøru- og tænastumarknaðir. Arbeiðast skal við at gera eina nýggja samferðsluætlan fyri Føroyar. Harafturat er fokus sett á gransking og vitanarspjaðing, íverksetan, kunningar- og sam­ skiftistøkni (KST) og mark­ naðarføring av Føroy­um. Vit eru flest øll samd um, at talan er um økir, ið skulu mennast. Frágreiðingin sig­ ur eisini at neyðugt er at rað­ festa, og hetta verður eisini gjørt partvíst. 18 Nr. 24 - 2. februar 2006 Framtíðar vinnupolitikkur – at cand.scient.pol Bogi Eliasen