týsdagur 7. februar 2006síða 21

Nr. 27 - 7. februar 2006 21 Landsstýrismaðurin í almanna- og heilsumálum, ið hevur ílegugransking undir sær, segði á BitTinginum fríggjadagin, at landsstýrið hevur ógvuliga stóran áhuga í, at tað kemur ferð á ílegugransking í Føroyum Ílegugransking Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Hans Pauli Strøm segði eis­ ini, at sjálvur hevði hann ógvu­liga stóran persónligan áhuga í málinum, og tað var einki at taka seg aftur í, at undir framløguni hjá landsstýrismanninum gjørd­ ist tað greitt, at Hans Pauli Strøm hevur ógvuliga gott innlit og breiðan kunnleika um málið. Løgfrøðiligu karm­ arnir stóran týdning – Høvuðsendamálið hjá okk­ um í Al­manna- og Heilsu­ mála­ráðnum og í lands­stýr­ inum sum heild við at seta á stovn løgtingslóg um ílegu­ gransking er, at vit vilja eggja til og stimbra gransk­ arum at fara undir slíka gransking her á landi. Tað er ógvuliga umráðandi, at teir løgfrøðisligu karmarnir eru upp á pláss, tí annars fara útlendskar fyritøkur, ið møguliga hava áhuga fyri at granska í føroyskum ílegum, at setast aftur, segði Hans Pauli Strøm. Landsstýrismaðurin vísti í framløgu sínari eitt nú á, at tað í Føroyum finnast álít­ andi ættartalvur fyri um­­leið 100.000 fólk, sum liva og hava livað í Føroyum sein­ astu 200 árini, og slíkar upp­lýsingar hava ómetaliga stóran týdning í sambandi við gransking í ílegum. Eis­ ini vísti Hans Pauli Strøm á, at vit í Føroyum hava eina haldgóða diagnosuskrá langt aftur í tíðina, og at vit hava ein lands­sjúklingaskrá teldutøka frá 1992, og hetta má metast sum ein styrkur í sambandi við ílegugransking Eisini hevur ættarfrøðiligi hátturin at finna ílegur stórar fyrimunir í mun til aðrar kann­ingarhættir, tí hann er skjótari og effektivari, og tí hesin háttur kann kanna fólk við ávísum sjúkum í nú­ tíðini, og síðani leita aft­ur eftir í ættina, í hvønn mun tey hava ein felags genet­ iskan uppruna. Av tí at vit í Føroyum hava ein ógvu­­liga einsháttáðan genet­isk­an uppruna, sera neyv­­ar ættar­ upplýsingar og haldgóðar diagnosur, eru Føroyum serliga væl egnaðar til henda kanningarhátt, greiddi Hans Pauli Strøm frá. Menna granskara­ umhvørvi í Føroyum Ílegusavnið er eisini ein part­ur av eini ætlan hjá nú­ver­andi landsstýri um at menna granskaraumhvørvi í Føroyum. Hans Pauli Strøm greiddi á BitTinginum frá, at landsstýrið longu hevur játtað nakað av peningi til at byggja upp eina gransk­ arapark, og at meiri peningur er væntandi. – Landsstýrið hevur eina ætlan um, at ein triðingur av øllum inntøkunum av ein­skiljingum av almennum ognum skulu setast í ein sentralan granskingargrunn, sum skal hjálpa til at seta á stovn eina granskarapark í Føroyum. Á fíggjarlógini í ár eru eisini tvær milliónir settar av til byrja upp á gransk­araparkina, og tann 13. februar verður fundur um byggiætlan, segði Hans Pauli Strøm. Hann legði afturat, at lands­ stýrið hevur eitt uppskot um, at Fróðskaparsetrið skal mennast til ein lærdan háskúla, tí sum nú er, snýr tað seg í ov stóran mun um undirvísing og í ov lítl­an mun um gransking. Í hes­ um sambandi skal størri dent­ur leggjast á, at Phd lestur á setrinum skal verða í samstarvi við føroyskt vinnu­­lív, segði Hans Pauli Strøm. Stýrisbólkurin, ið arbeiðir við ætlanunum um eina gransk­arapark, hevur eisini mælt til, at í minsta lagi trý pro­fessorat verða seta á stovn fyri at fáa gongd á gransk­araparkina. – Vit skulu skipa karmar­ nar soleiðis, at tað verður lokk­andi fyri granskarar at koma hagar at arbeiða. Vit vita jú, at tað eru fleiri føroyingar, ið hava við­kom­ andi útbúgvingar, ið ikki venda heim aftur til Før­ oyar eftir loknan lestur, tí at teimum vanta fakligar avbjóðingar innan sítt øki, segði Hans Pauli Strøm. Landsstýrismaðurin held­ ur, at tað hevur stóran týdn­ ing, at tá ið ein granskarapark av álvara kemur í gongd, skulu granskarar úr Føroyum taka lut í norðurlendskum og ES-verkætlanum innan gransking. Partur av visjón 2015 Ætlanin við at menna gransk­ ingina og gransk­ara­um­ hvørv­ið í Føroyum, er ein partur av visjón 2015 hjá landsstýrinum. Á BitTinginum segði Hans Pauli Strøm, at landsstýrið vil menna granskingina sum eitt strategiskt samfelags­menn­ ingarligt amboð. Hetta skal gerast við nýggjum gransk­ ingarpolitiskum bygnaði, við einum stórum og sterk­ um granskingargrunni, ið sum áðurnevnt skal fáa burt­ urav køkuni í sambandi við ætlaðu einskiljingarnar, og við nýggjum granskingar­ politiskum átøkum, so sum stovnsetanini av eini granskarapark. Eitt av átøkunum, ið skal seta ferð á hesa menning, er, at ein bygnaðarbroyting av almenna partinum, sum umfatar vinnuna og gransk­ ingarstovnar. Sum nú er liggja við­kom­ andi grunnar og gransk­ing­ar­ ætlanir undir fleiri ym­iskum aðalráðum, men ætlanin hjá landsstýrinum er, at hetta skal broytast, so at hesin part­ ur allur verð­ur savnaður í eini felags fyri­­siting, ið skal umfata Vinnu­­frama­grunn­in, Gransk­ingargrunnin, gransk­ ingar­ætlanir og fiski­vinnu­ royndir. Ein granskingarnevnd verð­ur sett á stovn undir Menta­málaráðnum, og henda nevnd kemur í veruleik­an­ um at hava ábyrgdina av áðurnevndu felags fyrisiting. Somuleiðis verður eitt nýtt ráð sett á stovn, sum fær heitið Føroya Vísindaráð. Á landsstýrisfundi í dag skuldi landsstýrið taka støðu til at seta júst áðurnevnda Vísindaráð á stovn, og Hans Pauli Strøm sigur seg vóna, at tað nú fer at koma ferð á málið um ílegugansking í Føroyum, sum hann heldur kann fáa stóran týdning fyri føroyska samfelagið í fram­ tíðini. Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður: – Landsstýrið vil eggja til ílegugransking Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, á BitTingi um ílegugransking á Hotel Føroyum farna fríggjadag. Landsstýrismaðurin greiddi millum annað frá, at innan heilt stutta tíð verður lýst eftir leiðara til nýggja Ílegusavnið Mynd: Jens Kr. Vang