týsdagur 14. februar 2006síða 7

Nr. 32 - 14. februar 2006 7 Tjóðveldisflokkurin hevur lagt tvey uppskot fyri tingið, ið skulu bøta um støðuna hjá einsamallum uppihaldarum í Føroyum Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Sambært Tjóðveldis­flokk­ inum eru uppskotini ein liður í, at flokkurin politiskt vil raðfesta sosialu korini hjá samfelagsbólkum, ið detta burturímíllum í sosial- og fíggj­arpolitikki landsins og í samfelagsgongdini sum heild. Flokkuirn sigur, at tal­ an er um sosialar bólkar, ið fáa øktar fíggjarligar byrður av fíggjar- og búskaparpolitikki landss týrisins, og ikki eru mill­um tey, ið kunnu taka lut í nýggjum lánitilboðum, avdráttarskáum, parta­bræva­ íløgum og mongum øðrum tilboðum, sum floyma í al­menna miðlaheiminum í løtuni. Og flokkurin nevnir: fam­iljur við lágum inntøk­ um kring landið (ið hava real­lønarlækking í løtuni), pensjón­istar, ið bert hava fólkapensjónina at dúva uppá, fólk við lægstu fyri­ tíðarpensjón, fólk við skerd­ um førleika og familjur og einstaklingar í sosialum trupul­leikum sum heild. Ein av hesum gloymdu bólk­um, sum er í vanda fyri at gerast enn meira marginaliseraður, er uttan iva einsamallir uppihaldarar, sigur flokkurin. Dubultan barnafrádrátt Annað uppskotið er ein broyting í skattalógini, sum ger, at einsamallir uppi­haldarar fáa skulu fáa dup­ultan barna­ frádrátt. Broytingin í lógar­ uppskotinum ljóðar, at 5.500 kr. verður broytt til 11.000 kr. fyri einsamallir upphaldarar. Finnur Helmsdal, løg­­tingsmaður og upp­ skotss tillari, sigur í við­ merkingunum til uppskotið, at: Sum dømi kann nevnast, at einsamallur uppihald­ari við tveimum børnum undir 18 ár fer at hava kr. 11.000 afturat, eftir at skattur er goldin. Um inntøkan er 180.000 kr. árliga, svarar hetta til eina hækking í real­ lønini á 8%. Vit spurdu Finn Helmsdal, hvuss u hann definerar ein stakan uppihaldara, og sostatt hvuss u nógvan pen­ ing talan er um, men hesum kundi hann ikki svara – júst tí at hugtakið »stakur uppihaldari« ikki er greitt í Føroyum. Kanna livikor Hitt uppskotið, sum Tjóð­ veldisflokkurin leggur fram í dag, snýr seg um at gera eina livikorskanning av einsamøllum uppihaldarum og at koma við ítøkiligum upp­skotum um at bøta um sosi­ alu og fíggjarligu støð­­­una hjá støku uppihaldarunum. Í uppskotinum verður heitt á landss týrið um at seta í verk eina kanning av livikorunum hjá einsamøll­ um uppihaldarum í Føroyum - eitt nú tá ræður um fastar útreiðslur, nýtslumøgu­leik­ ar, útbúgvingarmøguleikar, sosial netverk, forsyrgj­ ara­skyldur og møguleikar hjá børnunum sum heild. Harumframt verður skot­ ið upp neyðugar lógar­ broytingar og tiltøk at bøta um fíggjarligu og sosi­ alu møguleikarnar hjá teimum familjum, ið eru fyri van­ býti Í viðmerkingunum til uppskotið, sigur Tjóð­veld­ isflokkurin, at ongi hagtøl eru um sosialu støðuna í Før­oyum. – Tey vantandi sosialu hagtølini í Føroyum gera, at tað er nærum ógjørligt at siga nakað greitt um sosi­ alu og fíggjarligu støð­ una hjá einsamøllum uppi­ haldarum. Og flokkurin vísir til grein í Sosialinum 3. februar 2006, har greitt verður frá um ein bólk av lesandi á RUC, sum hevur gjørt eina kvalitativa kanning av støðuni hjá sjey einsamøllum mammum í Tórs­havn. Teirra niðurstøða er greið: At hesar familju liva undir fátækramark­inum, hava vónleys bústaðarútlit, fáa ónøktandi málsviðgerð frá sosialu myndugleikunum og eru undir sálarligum trýsti, orsakað av sosialu støð­uni. Víst verður eisini á, at familjan hjá kvinnunum er sera týdningarmikið sosialt trygd­arnet. Og flokkurin nevnir, at ein sjálvboðin arbeiðsbólkur hevur skotið upp at stovna serliga ráðgeving fyri einsa­ mallar uppihaldarar út frá royndum, ið siga, at tørvurin er alstórur. Kvantitativ kanning Sambært tíðindaskrivinum frá tjóðveldisflokkinum er skeivt at tosa um ein eins­ háttaðan sosialan bólk. Inn­­tøkugrundarlagið er sjálv­­sagt ymiskt eins og aldur, útbúgvingarstøða, net­­verk, barnatal, bú­ staðarmøguleikar, bú­staður í landinum og sosi­ al støða annars. Ein slík kanning eigur tí at vera kvantitativ, og at fevna um hesar spurningar: Hvuss u nógv fólk er talan um, aldurs- og kynsbýtið, hvar tey búgva, hvuss u tey kunnu bólkast sosialt - t.e.hvørji støðu eru tey í fíggjarliga og hvuss u eru tey býtt á inntøkubólkar. Harumframt eigur at vera kannað, hvat er eftir at liva fyri hjá familjunum hjá einsamøllum uppihaldara í ymsum inntøkubólkum, tá fastar og neyðturviligar útreiðslur eru goldnar, umframt hvørji tilboð og rættindi tey fáa frá almennum skipanum. Kjarnufamiljan Í tíðindaskrivinum sigur Tjóð­veldisflokkurin, at dagsins samfelag byggir í nærum øllum lutum á kjarnufamiljuna (við tveimum foreldrum, børnum og stórum familjunetverki) sum karmurin um inntøku, bústað, sosiala støðu, trivn­ aði, samleika og menn­ing hins einstaka. Allir møguleikar í sam­ felagnum tykjast verða bein­leiðis samanskrúvaðir til familjur við tveimum uppi­haldarum og fleiri inn­ tøkum. – Møguleikarnir at fíggja egnan bústað og fáa lagaliga fígging frá peningastovnunum eru aloftast treytaðir av tveimum inntøkum – Møguleikarnir at átaka sær eyka arbeiði ella at útbúgva seg/eftirutbúgva seg eru treytaðir av at vera fleiri uppihaldarar hjá børnunum – Møguleikarnir at tak lut í sosialum lívi og mentanartilboðum í ger­ and­isdegnum eru treyt­að­ ir av at verða fleiri um børn­ini Kortini eru krøvini til fam­iljur við einsamøllum uppihaldara nett tey somu, sum til kjarnufamiljuna. Eitt nú: - at skapa eitt heim og tryggleika til børnini - at uppala børnini - at taka lut og stuðla í skúlalívi og frítíðarlívi barnanna - at útvega børnunum mat, klæði og materiellar hentleikar - at fíggja frítíðarlív og framtíðarmøguleikar hjá sær sjálvum og børnum Umframt at sosiallóggávan í Føroyum ongantíð hevur fingið veruliga politiska rað­festing, kann staðfestast, at familjurættarliga lóg­ gávan í Føroyum er vón­ leyst afturúrsigld. Áset­ ingar um barnapening, uppihaldspening og rættindi hjá børnunum til bæði for­ eldur eru mál, sum eru danskt málsøki og tykjast verða heilt fremmandur lut­ ur í føroyskum politikki. Í dag byrjaði aðal­orðaskifti í Løg­ting­inum um uppskot um vinnu­ politikk, sum Vinnumálaráðið hevur orðað í sam­ bandi við Visión 2015 VISIÓN 2015 Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Livistøðið í Føroyum skal hækka, Føroyar skulu verða millum fremstu lond í OECD í 2015, føroyski búskapurin skal vera sjálvberandi, og vælferðarsamfelagið út­bygt. Hesi føgru orðini eru grundarlagið undir aðal­ orðaskiftinum, sum Løg­ tingið setti sjøtul á í dag. Men eitt eru føgur orð, sum saman verða kallað Visión 2015. Eitt annað er at seta út í kortið, hvuss u vit røkka hesum endamálum. Støðið undir aðalorðaskiftinum í dag er nevniliga eitt upp­skot til vinnupolitikk, sum Vinnumálaráðið seinasta hálvt­annað árið hevur orðað. Uppskotið er ein part­ur í arbeiðnum at útgreina visiónina, og skal vera støði undir tí meira ítøkiliga arbeiðnum. Heitið á uppskotinum er »Visjón 2015 – Vinnupolitikkur –At gera tað vit duga best«. Vinnumálaráðið stað­ fest­ ir í uppskotinum, at skal visiónin røkkast, er neyð­ugt at fokusera á teir sam­felagstættirnar, sum hava ávirkan á búskapin og kunnu stuðla vøkstri. Sjálvur hevði Bjarni Djurholm, vinnu­mála­ ráðharri, ikki møguleika til at gera viðmerkingar til Sosi­ alin í dag, men í fororðinum til uppskotið, staðfestir hann m.a. at »stundum verður alheimsgerðin søgd at hava skaðilig árin á bú­skaparligu og vinnu­­ligu um­støðurnar, men við rætta vinnupolitikkinum kann meiri alheimsgerð hava við sær størri fyrimunir enn vansar fyri føroyska borgaran«. Landss týrismaðurin legg­ur dent á, at vinnu­politikkurin hjá Landss týrinum skal byggja á marknaðarbúskap við væl­virkandi kapping á marknaðum, har politiski myndugleikin leggur karm­ arnar. Hetta er hoyrt fyrr, men nýggi vinnupolitikk­ urin vísir á, at ávís viður­ skifti mugu broytast, áðrenn marknaðarbúskapurin kann virka til fulnar í Føroyum. Serliga týðandi er, at produktivitetur og nýskapan økj­ast. Her skal tann so­ ­nevndi bygn­aðar­pol­it­ ikkurin, sum er partur av nýggja vinnupolitikkinum, tryggja vælvirkandi markn­ aðir, og harafturat skulu tillagingarevnini hjá starvs­ fólkum verða so góð sum gjørligt. Í ískoyti til nýggja vinnu­politikkin er eisini frá­greiðing og tilmæli um stovn­setan av granskara­ park. Mælt verður til at fara undir gransking í biotøkni og biokunning, sum ávika­­vist eru nýtsla av bio­tøkniligum hætt­um í sambandi við mat­vøru­ framleiðslu, manna- og djóraheilsu, og nýtsla av kunningartøkni inn­an tey biotøkniligu økini. Granskaraparkin skal út­vega váðafúsan kapital úr Føroyum og útlondum og skal skipast sum alment parta­felag. Í uppskotinum verður mælt til at játtaði 7 mió. kr. til forkanning og prosjektering av parkini, og í trý ár skulu játtast ávikavist 28, 24 og 18 mió. kr. til bygging. Í fyrstu atløgu skal rakstur játtast 4 tey fyrstu árini, og síðan skal meting gerast. Um almenn játtan framvegis er neyðug, skulu 4 mió. kr. játtast fyrsta árið, og næstu árini verður árliga játtanin 3 mió. kr. um árið. Annars skal gransk­ ara­ parkin fíggjast uttanífrá. Dupultan barnafrádrátt til einsamallar uppihaldarar og livikorskanning At gera tað vit duga best Finnur Helmsdal úr Tjóð­ veldisflokkinum er millum uppskotstillararnar Hesi mál skulu tinglimir viðgera úr upp­ skotinum hjá Vinnumálaráðnum • Arbeiðsmarknaður • Útbúgving • Skatta- og avgjaldspolitikkur • Tryggingarmarknaður • Generell vinnulóggáva • Einskiljing av almennum fyritøkum • Náttúrutilfeingi • Matvøruøki • Vøru- og tænastumarknaður • Samferðslukervi • Gransking og vitanarspjaðing • Íverksetan • KST-nýtsla • At marknaðarføra Føroyar uttanlands FAKTA