mánadagur 20. februar 2006síða 15

Nr. 36 - 20. februar 2006 15 Nógv fólk var sam­ ankomið fríggjadagin, tá Mentamálaráðið, á fyrsta sinni, skipaði fyri ráðstevnu um miðnámsútbúgvingar Útbúgving Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Á ráðstevnuni, sum var í Norðurlandahúsinum vóru fyrilestrarhaldarar úr Íslandi, Noregi, Svøríki, Danmark og úr Føroyum. Millum gest­irnir var danski danski undirvísingarmálaráðharrin, Bertel Haarder. Menning til framtíðina Endamálið við ráðstevn­ uni var at varpa ljós á tær gymnasialu miðnáms­út­ búgv­ingarnar, og fokus var sett á bygnað, fakliga menning, dygd, altjóðagerð og visjón 2015. Vónin hjá fyrireikarunum í menta­ mála­ráðnum var, at ráð­ stevnan skuldi geva íblástur til lærarar, politikarar og nevndina, sum endurskoðar útbúgvingarnar. Í november í fjør setti Jógvan á Lakjuni, lands­stýris­ maður í mentamálum, eina nevnd og ein tilvísingarbólk at endurskoða tær gymnasialu miðnámsútbúgvingarnar í Føroyum. Sambært mentamála­ráð­ num er stórur tørvur á at endurskoða og dagføra mið­ námsútbúgvingarnar í Før­ oy­um, og mangar orsøkir eru til tess. Samfelagið broyt­ist alla tíðina, og tann tøkniliga menningin og ikki minst samferðslukervið gera møguleikarnar fyri samstarvi og rationaliseringum sera spennandi og áhugaverdar. Londini kring okkum dagføra støðugt sínar útbúgvingar, og eitt nú er nýggj skipan sett í verk í Danmark í august 2005. Mentamálaráðið sig­ ur, at tað kennir tað sum sína skyldu at gera útbúgv­ ingarmøguleikarnar hjá teim­­um ungu enn betri – men eisini at gera alt fyri at fáa sum mest burtur úr tí tilfeingi, vit hava. Enduskoðan neyðug Vit hava í løtuni 5 gymnasial­ ar miðnámsútbúgvingar – tvær alment gymnasialar (ST og HF) og tríggjar yrkis­ gymnasialar (FHS/HH, SIT/ HT og SIF/HIF) – og sum er, er lítil og eingin samskipan millum útbúgvingarnar, og er hetta eisini ein or­søk til at fara undir endur­skoð­ anararbeiðið. Nevndin, sum víst varð til omanfyri, er biðin um at viðgera verandi skip­an og gera tilmæli til eitt ítøki­ ligt uppskot um, hvussu all­ar tær gymnasialu mið­ náms­útbúgvingarnar í Før­ oyum skulu skipast í fram­ tíðini. Tann nýggja skip­ anin skal leggja upp til, at útbúgvingarnar í nógv størri mun enn higartil kunnu sam­ starva. Mentamálaráðið sigur, at tað leggur sera stóran dent á, at okkara útbúgvingar al­tíð mugu vera góðkendar uttan­lands og á hædd við samsvarandi útbúgvingar í granna­lond­unum, og at lest­rar­møgu­leikarnir hjá ung­dóminum verða varð­ veitt­ir bæði í Danmark, í hin­um Norðurlondunum og í al­tjóða høpi. Ráðstevna Miðnámsútbúgvingar á breddanum Millum gestarøð­ar­ arnar á ráðstevnuni í Norðurlandahúsinum var Sten Ljungdal, kansliråd í Utbild­ nings- og kultur­ departementet í Svø­ríki. Hann prát­ aði um framtíðar avbjóðingar fyri tær gymnasialu út­búgvingarnar sæð í alheims høpi Útbúgving Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Sten Ljungdal legði fyri við at staðfesta, at í mun til fyrr, kunnu vit ikki vænta, at næmingarnir verða endaliga skúlaðir í grundskúlanum, og at teir síðani eru lidnir at mennast fakliga. – Í dag gerst vitanin og kunnleikin ótíðarhóskandi og óbrúkilig áðrenn næm­ ing­arnir koma út á arbeiðs­ marknaðin. Tí eiga vit í stað­ in at miðja ímóti at stimbra næmingarnar til at nema sær sjálvum kunnleika, segði hann og greiddi víðari frá, at fólk í framtíðini í størri mun fara at skifta starv ofta og at royna seg innan ymiskar yrkisleiðir. – Tí er so týdningarmikið, at vit skapa grundarlag fyri, at fólk sleppa at menna per­ sónligar eginleikar og før­ leikar, sum ger tey dugnalig á arbeiðsmarknaðinum sum heild. Í hesum sambandi er umráðandi við eini grund­ útbúgving, ið stimbrar og mennir kreativitet og fleksi­ bilitet, samstundis sum at framtíðar útbúgvingar eiga at vera grundaðar á áhaldandi og framhaldandi læring, segði sviin Sten Ljungdal. Broytingartíðir Annars kom hann inn á, at kunnleikastøðið, bæði í og uttanfyri arbeiðslívið, broytist alsamt. Ikki minst kunnleiki, sum er tengdur at ávísa starvinum, so sum nýggj tøkni og skipanir, sum í heilum broyta fram­ leiðslugongdina. Og hann nevndi tøkniligu menningina innan kunningartøkni sum seinastu árini hevur kollvelt vinnu, framleiðslu og sam­ felagið annars. Og Sten Ljung­dal segði, at: – Almennir førleikar eru grundarlagið og neyð­ugi plattformurin fyri fram­hald­ andi og áhaldandi læring og førleikamenning. Í hesum sam­bandi er ikki nóg mik­ ið, at fleiri fólk nema sær eina útbúgving, men at góðsk­an á útbúgvingunum eis­ini verður hækkað á øll­ um útbúgvingarstigum og lærustovnum. Ikki minst í grundskúlanum og á gym­ nasialu útbúgving­un­um. Kunning og fólkaræði Annað sum Sten Ljungdal hugleiddi um var leiklutin hjá framtíðar borgarum í mun til fólkaræði og luttøku í samfelagnum. – Kunningarsamfelagið gev­ur møguleikar fyri økt­ um fólkaræði, men eis­­ini fyri størri spjaðing mill­­um fólk. Skúlin og út­búgv­ing­ ar­skipanin hevur eina lykla­ støðu í mun til at skapa javnbjóðis møgu­leikar fyri at taka lut í sam­felagslívinum. Opna fólka­ræðisliga sam­ felagið er við­brekið, og fólka­ræðið eigur ongantíð at takast fyri givið, men at verða vunnið av hvørjum nýggj­um ættarliði, segði hann. Livlang læring At útbúgvingarskipanin og endamálið við læringini er broytt, ger at lívlong lær­ ing eigur at vera ein rættur hjá øllum borgarum, úr for­skúla, grundskúla, mið­ náms­skúla, til hægri lesnað og eftir­út­búgvingar, greiddi Sten Ljungdal frá. – Útbúgving er ein íløga í framtíðina. Menningin og førleikarnar hjá arbeiðs­ styrkini hevur avgerandi týdn­ ing fyri allari fram­leiðslu­ menning og búskaparligum vøkstri. Tí er eisini so um­ráðandi, at lond okkara fylgja við í menningini í um­heiminum umframt, segði Sten Ljungdal. Batar hómast Og hann vísti á, at sambært OECD er parturin av fólki við einari lidnari miðnáms­ útbúgving øktur í næstan øll­um OECD londum. Í 22 av hesum liggur luturin millum 71 til 97 prosent fyri yngsta ættarliðið og nógv lond, sum vanliga eru illa útbúgvin, eru um at koma seg. Hetta samstundis sum, at útbúgving verður raðfest høgt í Evropeiska Samveldinum, sum hevur sett sær sum mál, at vera best kappingaføra og vitan­ argrundaða búskapar­liga økið í heiminum. Í løtuni eru miðnáms­út­ búgvingarnar á breddanum og metir Sten Ljungdal, at tríggjar stórar avbjóðingar eru fyri hesar útbúgvingar: at kunna liva upp til krøvini í modernaða samfelagnum, at økja um partin av ung­ dóm­inum, sum lýkur eina mið­námsútbúgving og sam­ stundis at hækka støðið á øllum útbúgvingum. Framtíðar útbúgvingar í alheims høpi Jógvan á Lakjuni setti ráðstevnuna um miðnámsútbúgvingar Nógv fólk úr útbúgvingar- og politiska umhvørvinum høvdu leitað sær niðan í Norðurlandahúsið fríggjadagin