leygardagur 18. november 2000síða 12

gult cyan magenta svart Sosialurin Nr. 223 - 18. november 2000 23 gult cyan magenta svart 22 Sosialurin Nr. 223 - 18. november 2000 Oddfrí›ur M. Rasmussen Eitt flogfar er dotti› ni›ur í Chicago. Einglarnir ganga aftur og fram mill- um setrini, so ta› er ómøg- uligt at síggja, hvussu illa vraki› er fari›. Fiskar eta í havinum. Eg havi eti› laks. Sk‡ggini undrast um, hvat vit gera her, men vi›- urkenna okkum. Eg havi kenning og kaffi á skjúrt- uni. Onkur átti at asfalter- a› himmalrúmi›, vegirnir eru so óslættir. Mánin, sk‡kloddar, fjøll (helst høg), vøtn (kanska djúp). Her eg siti, er universi› blátt. Vinstri vongur peikar móti eini rey›ari brúgv. Hetta er sjálvmor›, og eg spenni meg fastan í vraki› av mær sjálvum. Flogvøllurin togar í okk- um, sum vóru vit ein máni vilstur á eini einsrætta›ari gøtu úr glasi. Einafer› fóru vit uppfrá. Eg kundi dripi› onkran aftur fyri eina sigarett! ”Thank you”, seg›i ein ill- avor›in tollari og meinti ta› ikki, tí at allur vi›førn- ingurin stendur harraleysur í London og leingist eftir kroppum. Mann skal ikki hyggja ni›ur, tí øll onnur hyggja upp — hyggja eftir, sum var mann ein glas- menniskja í einum lista- skála. Her eru ongir eingl- ar, ongar standmyndir, bert sjúkliga vakin menniskju, i› ”hjálpa” ø›rum, fyri peningaliga at hjálpa sær sjálvum burtur úr lortinum tey eru skitin í. Her eru ongir einglar. No Smoking: Pallurin eitt lunga. H‡ruvognsførarin var av eysturíkari ætt. Sjálvt um hann hev›i liva› í b‡num í seytjan ár, var áher›slan t‡›ulig. ”Her búgva sjeyhundra- túsund fólk á sjálvari hálv- oynni, sum eitur San Fran- sisco og umlei› fjørutitús- und eru heimleys. Fjøruti prosent av teimum sjey- hundratúsund eru asiatar. Gó› byrjan! Gó› byrjan! Um Bay Bridge koyra um- lei› tríhundra›túsund bilar hvønn morgun. Um Gol- den Gate ikki so nógvir, sjálvt um hon er tann best umtókta av teimum bá›- um. Hon var› li›ugt bygd í 1937. Í einari avís stendur, at tey heimleysu hava fingi› kortsletur, tí so nógv eru, sum ikki hava rei›an pen- ing upp á sær. Fyri at hesi ólukkud‡rini, sum ikki eru innan fyri ta› vanligu kappingarskipanina í USA, skulu fáa pengar so at tey yvirliva, er teimum álagt at bera kvittanina í b‡rá›s- húsi›, fyri sí›an at fáa peningin útgoldnan. Men tey sleppa ikki so. Nú skulu tey gjalda skatt av biddarapeninginum. Sam- stundis sum øll hesi heim- leysu liggja og mótmæla tigandi beint uttan fyri trappuna á b‡rá›shúsinum. Løgreglan kann onki gera, tí San Fransisco er tann b‡urin í USA, har flest heimleys eru, og eisini er ein ávís samkensla vi› hesum ólukkud‡rum. Okkurt um ein hálvan kilometur ni›an frá City Hall (b‡rá›shúsinum) er ein umlei› tríhundra› metrar long trídupul kø av eykvæmissjúklingum, sum bí›a eftir mati og heilivági. Umlei› ein tíggju min- uttir drúgvan gongutúr om- an eftir Market Street, ja, so stendur tú beint í tí, sum ver›ur kalla› fyri The Finansial District. Mappu- d‡r. Gucci. Armani. Inn- keypsháhús. Og onkur fyrrverandi rúsevnismis- n‡tari prædikar um tann fanan, sum hann kallar ”Narko”. Kontrastirnar eru stórar. Nærum hvørt horn, eg sneiddi um, var ø›rvísi enn ta› frammanundan. Nekaragøtur. Spanskar gøtur. Koreanskar gøtur. Kinverskar gøtur. Ja, allar heimsmentannir liva li› um li›. Nú eri eg komin til San Fransisco. Hvørki meir ella minni. B‡urin, sum hevur fostra› nakrar av teimum mest provikerandi rithøvundunum í tí amerik- anska samfelagnum, nakr- antí›; Allen Ginsberg, William S. Burroughs, Jack Kerouac og Lawrence Ferlinghetti. Fostra›, er kanska ov nógv sagt. Hesir hava sína fortí› í New York, men fluttu til San Fransisco í 50’unum. Allen Ginsberg, sonur Louis og Naomi Ginsberg var› føddur 3. juni 1926 í Newark, New Jersey og doy›i í 1997. Mamma Ginsberg var› sinnisveik, longu tá i› Allen var barn. Hetta tók hart uppá unga Ginsberg og sæst aftur í skaldskapi hansara. Yrk- ingin ”Kaddish” er um mammuna. Kaddish er ein jødisk bøn. Pápin var yrkjari. Frá honum fekk Allen áhuga fyri yrkingum og serliga moderna›um amerikansk- um l‡rikki so sum Wallace Stevens og Walt Whitman. Í 1944 møtti Allen Gins- berg Williiam S. Burr- oughs og Jack Kerouac í New York. Burroughs var sonur mannin, sum upp- fann roknimaskinuna í sínari tí›. So hann hev›i eina peningaliga sterka bakgrund. Teir só›u upp til Bill, sum teir kalla›u hann, tí hann kundi sita langt út á næturnar og sit- era Shakespeare. Eisini var hann tann elsti av teimum øllum, so hann gjørdist lík- asum ein andaligur fa›ir hjá hinum. Jack Kerouac (1922-69) var av fransk-amerikansk- ari ætt. Beiggi hansara doy›i sum barn. Hetta tyngdi unga Kerouac og plága›i hann restina av lívinum. Lawrence Ferlignhetti (f.1919) er eisini føddur í New York. Pápi hansara doy›i stutt eftir at hann var› føddur. Mamman enda›i á einari deild fyri sinnissjúklingar. Ferlign- hetti vaks upp hjá einari ommusystir. Hon var ar- bei›sgenta hjá einum væl- havandi hjúnum, og har bú›i ungi Ferlinghetti eisini. Ommusysturin r‡mdi, og hjúnini ætt- leiddu hann. So sjálvt um hesir høvu›srithøvundarnir innan Beatgeneratiónina hava nærum somu forsøgu, so eru teir ymiskir. Men eitt høvdu teir allir felags, og ta› var fer›ahugin. Hugin og forvitni til at kanna a›rar tjó›ir, a›rar mentannir. Burroughs mátti fl‡ggja frá Mexico til Tanger (har hann bú›i í 15 ár), tí hann hev›i skoti› konu sína í høvdi›. Eftir at hava svølgt ríkiligt av Teq- uila, vildi hann spæla Will- helm Tell, men var ikki so beinrakin sum hann helt. Hendingin speglast aftur í meginpartinum av skald- skapi og málningalist hansara. Hendingin og rús- evnismisn‡tsla er eisini gjøgnumgangandi tema›i í Filminum ”Naked Lunch”, sum David Cronenberg gjørdi í 1992. Mi›skei›is í 40’unum, erklera›i Ginsberg seg sum homoseksuellan. Eftir at hava snakka› vi› Burr- oughs, sum eisini var hom- oseksuellur, kendi tann 19 Eydnuleysir einglar í San Fransisco BEATNIK Golden Gate Park gjørdist hippiemi›depilin fyri tónleik og sjónleik av ymsum slag. Gøtan, i› tey flestu vildu ver›a á, og búgva í, var Height-Ashbury. Sjálvur bú›i eg eisini á hesari søguligu gøtu. Á hotel ”The Red Victorian”, sum liggur beint yvir av húsunum har ”Grateful Dead” húsa›ust og gjørdu sín tónleik William Burroughs, Allen Ginsberg, Alan Ansen, Gre- gory Corso, Ian Summer- ville, sitandi: Peter Orlov- sky, Paul Bowles í Garden of Villa Mouneria, har Bur- roughs bú›i í Tangiers, 1957. Á innsettu myndini síggja vit Jack Kerouac Gøtan millum ‘Vesuved og City Light Bookstore er kalla› upp eftir Jack Kerouac ára gamli Ginsberg seg sum eitt menniskja. Í Six Gallery í San Fran- sisco las Allen Ginsberg sína kendu yrking ”Howl” upp. Millum áhoyrarnar vóru Kerouac og a›rir vin- ir. ”Eg havi sæ› teir bestu heilarnar í mínum ættarli›i oy›ilagdar av ørskapi — svøltandi, hysteriskt nakn- ir. Dragsa› seg sjálvar gjøgnum nekaragøtur á morgni, á vei›u eftir pínu- fullum skotum”. Solei›is ljó›a tær fyrstu reglurnar av ”Howl”. Ginsberg var› handtikin og settur í fong- sil. Ferlinghetti, sum hev›i útgivi› yrkingina, var› ei- sini fongsla›ur, og bara tí yrkingin kritisera›i sam- felagi›. Í 1956 kom bókin ”Nak- ed Lunch” av William S. Burroughs. Í 1965 var› Burroughs stevndur fyri rættin í Massechusets, men var› fríkendur í 1966. Grundgevingin var, at ”Naked Lunch” hálova›i narko, løgnum seksuellum fantasium, og at hon var skendsk. ”Eg vakna›i upp úr Sjúkuni sum 45 ára gamal, róligur og birgur og vi› nøkurlunda gó›ari heilsu, sæ› burtur frá veikari livur og útsjónd av lántum kjøti, i› líkist øll- um hinum, sum yvirliva Sjúkuna… Tey flestu, i› yvirliva, minnast ikki gjølliga del- iriummi›. Eg, ey›s‡niliga, skriva›i gjølliga ni›ur um Sjúkuna og deliriummi›. Eg havi onki serstakt minni um, at eg havi skriv- a› nøkur notat, sum nú eru útgivin í bók vi› tittlinum ”Naked Lunch”. Sjúkan, Burroughs snakkar um, er narkomani. Bókin er eitt studium í narkomani, men ikki bara ta›. Eisini er hon eitt bókmentaligt meistaraverk, har Burr- oughs fekk útfolda› sín serliga teknik, sum hann kalla›i ”Cut up” og ”Fold in”, har hann líkasum sker bókina sundur og setir hana saman aftur í tilvild- arligari tekstgongd. Ta › sum Burroughs vildi vi› bókini var at sameina vís- indina um narkomani og bókmentir. Ta› var nemliga hetta sum ey›kendi Beatgenera- tiónina, at teir sameindu ta› har›a lívi› sum teir førdu og bókmentir. Og jazzurin hev›i nærum al- stóran t‡dning fyri hesar menninrnar. Charlie Park- er, Thelonius Monk og Miles Davis fyri bert at nevna nakrar, vóru drívkraftin í bókum teirra - í or›um teirra. Keruac skriva›i sum soloirnar hjá Parker ljó›a›u. Ginsberg skriva›i yrkingina ”Kaddish” eina náttina, me›an hann lurta›i eftir Ray Charles. Ferlinghetti var bergtikin av Miles Da- vis og Monk. Serliga New York tí›in hev›i stóran jazzdám. So vi› og vi› gjørdist San Fransisco ein karmur um Beatgeneratiónina og ta› idiologi, sum teir stó›u fyri, bæ›i andaliga og kropsliga. Eftir at eitt turbolent lív, doy›i Jack Kerouac í 1969. Hann gjørdist ta tí›- ina hann livdi talsma›ur fyri Beatnikkararnar. Vi › sínum streymandi máta at snakka uppá og vi› sínum markandtu meiningum og kvinnutekki, fekk hann nærum sama status sum James Dean, bara innan bókmentaheimin. Hetta toldi hann ikki og fór at drekka meir og meir. Hann plagdi at sita á ”Vesuveo” dag og nátt og drekka saman vi› beatvinum ella einsamallur. Í dag hevur ”Vesuveo” fer›afólkatekki. Fólk koma úr øllum heiminum, at sita á hesari søguligu barr. All- ur glansurin er farin av sta›num, og virkar hon í dag meir sum museum enn sum ein barr. Men eftir at hava veri› hinumegin Jac Kerouac End, inni í ”City Lights Bookstore”, sum er bókahandilin hjá Fer- linghetti (sum eisini í stóran mun er eitt muse- um) er gott at fáa ein ”Bloody Mary” á ”Ves- uveo”. Á hesum bá›um stø›u- num møttust allir Beat- nikkararnir og kjaka›ust um teirra hugsjónir, um Buddhismu, samfelagsvi›- urskiftini, og í 70’unum um hippiementanina. Allen Ginsberg var jú ma›urin sum fann fram slogani› ”Flower Power”, og er hetta slogan kanska meir kent enn slogan so sum ”Black Powrer” og ”White Power”. Flower Power-tí›- in var helst tann tí›in, sum royndi at sameina svørt og hvít, tí henda tí›in var eisi- ni merkt av vietnam- krígnum. USA var í tvíningum. Ein pasifistiskur partur, i› stu›la›u anarkistiskum rørslum og ein militantur partur, i› stu›la›i Nixon og tankanum um, at ta› var rætt sum fór fram í vietnamkrígnum. Ginsberg enda›i sum ein kosmisk guru fyri hippie- generatiónina. Ein ma›ur, sum ekperimentera›i vi› rúsandi evnum á sama hátt, sum Burroughs hev›i gjørt ta› í 50’unum og 60’unum. Golden Gate Park gjørd- ist hippiemi›depilin fyri tónleik og sjónleik av yms- um slag. Gøtan, i› tey flestu vildu ver›a á, og búgva í, var Height-Ash- bury. Sjálvur bú›i eg eisini á hesari søguligu gøtu. Á hotel ”The Red Victorian”, sum liggur beint yvir av húsunum har ”Grateful Dead” húsa›ust og gjørdu sín tónleik. Atmosferan var ótrúlig, men tíverri ikki í hipp- ietraditión. Ta› var nem- liga ikki loyvt at roykja á hotellinum. Og í førhøllini seldu tey T-skjúrtur og onnur pløgg vi› hippielog- oum á. Eg mátti at enda vi›urkenna, at San Frans- isco var ein b‡ur, i› livdi av síni fortí› og ikki vi› síni fortí›, og tó ... tey homoseksuellu hava lívi› laga›. Eftir hippietí›ina stakk seg fram ein homoseksu- ellur røringur, sum ikki er sæddur á›ur. Ba›stovur og sekshølir stungu seg upp nærum á hvørjum gøtuhorni, og er b‡urin enn tann dag í dag ein av teimum b‡unum, har flest homoseksuell eru. Sjálvur var› eg antasta›- ur av einum konufólki, sum stó› uppi og pissa›i. Tá rann Oddfrí›ur skjótt. Gøtur finnast, har nærum bert homoseksuell búgva. Hetta er eisini vi› at hvørva. Seinast eg frætti, so vóru teir sokalla›u ”Dot-commers” farnir at keypa íbú›ir á teimum mest eftirl‡stu stø›unum. Ein tveykamars íbú› í dag kostar umlei› 500.000$. Helst eru nógv av hesum ”Dot-commers” børn av hippiearum. Og. Me›an flogførini draga sínar sló›ir eftir himmali- num, draga enn Beatnikk- ararnir sínar sló›ir á tí bókmentaliga himmali- num. Ta› er ringt at siga stutt um eitt so víttfevnandi evni. Men ein smakkur av Beatgeneratiónini, vóni eg er eftir í munninum á lesaranum, og at hesin smakkur er betri enn tann, i› situr eftir ein flogfars- døgver›a. Um ikki anna›, so vóni eg, at forvitni› er vakna› úr dvala. Eg veit at mítt er. Afturkomin úr San Fran- sisco hev›i eg keypt eina T-skjúrtu, har ta› stendur ”Jesus loves you, but ev- erybody else thinks you are an asshole”, ein klóri- pinn úr China Town og 30 bíligar amerikanskar bøk- ur. »The Red Victorian« – hotelli› á Height’Ashbury City Light Bookstore San Fransisco