týsdagur 28. februar 2006síða 9

Nr. 42 - 28. februar 2006 9 UTTAN ÚR HEIMI Dømdir eftir ferjuvanlukku Ein dómstólur í Grikkalandi hev­ur dømt skiparan og yvir­stýrimannin á ferjuni ”Express Samina” ávikavist 16 og 19 ára fongsul, og tríggir aðrir av manningini skulu sita ímillum átta ár og 15 mánaðir í fongsli. Skiparin og yvirstýri­ mað­urin vórðu dømdir fyri dráp og onnur lógarbrot í sambandi við vanlukkuna, tá ”Express Samina” fór á land á oynni Paros í Egeara­havinum fyri seks ár­um síðani. Van­lukkan kravdi 80 mannalív. Hinir av manningini vórðu dømd­ ir fyri onn­ur brot. Eitt nú var onkur farin av skip­in­ um uttan at hava fingið tað neyðuga loyvið frá skip­ar­ anum. Rætturin dømdi eisini tvey starv­sfólk hjá reiðarínum fýra ára fongsul fyri grov brot á trygdarreglurnar við ferjusigling. Í úrskurðinum stendur, at skipið var í for­ svarligum standi, men at hvørki manningin ella reiða­ríið hildu galdandi trygd­arreglur. Myrdu býráðslimir Vápnaðir uppreistrarmenn myrdu mánadagin átta bý­ráðs­limir, sum hildu fund á einum gistingarhúsi har suð­uri í Kolombia. AP skriv­ar, at álopsmenninir vóru í løgreglubúna, og tí óraði eingin ilt, tá teir komu inn á gistingarhúsið. Álopið var í býnum Ri­ vera, sum FARC fyrr hevði vald­ið í, men sum stjórn­ar­ her­ur­in nú hev­ur ræð­ið á. Kolombisku myndug­ leik­arnir siga, at álops­ menn­in­ir vóru úr upp­ reist­rarfelagsskapinum FARC, og Alvaro Uribe, forseti, fordømdi álopið. Hann kallaði FARC ein yvirgangsfelagsskap og segði, at stjórnin fer at halda fram við bardaganum ímóti yvirganginum. Alvaro Uribe vanmn seinasta for­ setavalið, tí hann lovaði at gera enda á ófriðinum í Kolombia. Átak ímóti pedofilum Í amerikanska statinum Mississippi eru myndug­leik­ arnir farnir undir eitt átak, sum er ætlað at verja børn og ung ímóti kynsligum ágangi. Átakið hevur vakt ans, tí millum annað hava mynd­ ugleikarnir gjørt av at al­manna­kunngera stórar mynd­­ir av fólki, sum eru dømd fyri kynsligan ágang ímóti børnum og ungum. Myndirnar verða settar á stórar plakatir, sum síðani verða hongdar fram við høvuðsvegunum. Í nógvum amerikonskum statum hava fólk atgongd til upplýsingar um fólk, sum eru dømd fyri kynsligan ágang ímóti børnum og ung­um, og í Texas kunnu fólk fáa slíkar upp­lýsingar á al­nótini. Myndugleikarnir vilja vera við, at hetta virkar fyri­­byrgjandi, men fleiri fe­lags­skapir vísa á, at tað er skeivt at forfylgja fólki, sum hava fingið dóm, og sum hava sitið í fongsli fyri brotsverkið. Felagsskapirnir siga, at átøk sum tað í Mississippi gera tað uppaftur truplari hjá teimum dømdu at byrja eitt nýtt og betri lív. Í amerikanska statin­­um Mississippi eru myndug­­leik­ arnir farnir undir eitt átak, sum er ætlað at verja børn og ung ímóti kynsligum ágangi. Átakið hevur vakt ans, tí millum annað hava mynd­ ugleikarnir gjørt av at al­­manna­kunngera stórar mynd­­ir av fólki, sum eru dømd fyri kynsligan ágang ímóti børnum og ungum. Myndirnar verða settar á stórar plakatir, sum síðani verða hongdar fram við høvuðsvegunum. Í nógvum amerikonskum statum hava fólk atgongd til upplýsingar um fólk, sum eru dømd fyri kynsligan ágang ímóti børnum og ungum, og í Texas kunnu fólk fáa slíkar upplýsingar á alnótini. Myndugleikarnir vilja vera við, at hetta virkar fyri­byrgjandi, men fleiri fe­lags­skapir vísa á, at tað er skeivt at forfylgja fólki, sum hava fingið dóm, og sum hava sitið í fongsli fyri brotsverkið. Fe­lagsskapirnir siga, at átøk sum tað í Mississippi gera tað uppaftur truplari hjá teimum dømdu at byrja eitt nýtt og betri lív. Fornfrøðingar halda seg hava funnið ein indonesiskan bý, sum hvarv undir øsku og gróti í einum gosi fyri næstan 200 árum síðani Fornfrøði Árni Joensen fartekst@mail.dk Gosið úr Mount Tambora tann 10. apríl í 1815 er tað størsta, sum menn vita um at siga. Fjallið sendi umleið 400 milliónir tons av svávulsýru upp upp í atmosferuna, og tað hevði við sær, at summarið í 1815 gjørdist tað kaldasta nógvastaðni í heiminum. Í Miami í USA var frost í juni og juli, og vínakrarnir í Fraklandi og Týsklandi bóru onga frukt tað árið. Tann størsti skaðin var kortini á indonesisku oynni Sumbawa, sum varð løgd undir ovurtjúkk løg av øsku og gróti. Alt livandi á oynni doyði, og hildið verður, at gosið kravdi umleið 80.000 mannalív. Nú hava fornfrøðingar hjá einum lærdum háskúla í USA funnið mannabein og ymsar lutir á oynni, og teir ivast ikki í, at teir eru komnir niður á høvuðsbýin, sum eina ferð var á Sumbawa. Haraldur Sigurðsson, sum stendur fyri kanningunum, sigur við AP, at helst hava umleið 10.000 fólk búð í býnum, tá hann bleiv lagdur undir heilt sum Pompeii á sinni. Tíðliga í 19. øld høvdu bretskir og franskir vís­inda­ menn fingið áhuga fyri fólk­inum á Sumbawa, tí tey tosaðu eitt mál, sum eingin annar tosaði. Men hetta bleiv ongantíð kannað, tí gosið beindi fyri øllum á oynni. – Málið varð útruddað, men vit royna at fáa hesi fólk­ ini at tosa aftur við at grava tey undan, sigur Haraldur Sigurðsson við AP. Bara ein triðingur av amerikanarunum siga seg vera nøgdar við forsetan. Upp­ aftur verri er við varaforsetanum USA Árni Joensen fartekst@mail.dk Fyri einum mánað síðani søgdu 42 prosent av ameri­ kanarunum, at teir vóru nøgd­ir við George W. Bush, forseta og tað arbeiðið, sum hann gjørdi, men tann seinasta mánaðin er umdømi hansara versnað nógv. Ein kanning, sum sjón­varp­ ið CBS almannakunngjørdi í gjár, vísti, at nú eru bara 34 prosent nøgd við forsetan og politikk hansara. So illa umtóktur hevur forsetin ikki verið síðani í oktober, tá 35 prosent søgdu seg styðja hann. Tað var beint eftir, at ódnin ”Katrina” hevði herjað teir syðru statirnar, og júst sum verjumálaráðið hevði boðað frá, at kríggið í Irak hevði kostað meiri enn 2.000 amerikonskum her­ monnum lívið. Eygleiðarar siga, at nógvir amerikanarar eru ávirkaðir av gongdini í Irak, og at tað ger sítt til, at forsetin er so illa umtóktur. Eitt annað mál, sum ørkymlar fólk, er, at Bush hevur latið eitt felag í Dubai umsita amerikanskar havnir, sjálvt um kanningar vístu, at 70 prosent av ameri­ kanarunum vóru ímóti tí. CBS sigur, at tann einasti glottin hjá Hvítu Húsunum er, at amerikanararnir bera yvir við Dick Cheney, vara­ forseta, sum var so óheppin at raka ein vinmann á einari veiðiferð í Texas herfyri. Men tað er lítil uggi í hesum, tí sambært kanningini hjá CBS eru bara 18 prosent av amerikanarunum nøgdir við varaforsetan. Fyri fyrstu ferð fær Jamaica eina kvinnu til stjórnarleiðara Jamaica Árni Joensen fartekst@mail.dk Fólksins Tjóðskaparflokkur í Jamaica hevur valt ta 60 ára gomlu Portia Simpson Miller til floksformann, og tað ber í sær, at hon tekur við sum forsætisráðharri um nakrar vikur. Verandi for­sætisráðharrin, P. J. Petter­son, hevur kunngjørt, at hann leggur frá sær eftir 14 ár í embætinum. Á floksformansvalin­um sunnudagin vann Por­tia Simp­son Miller á ráð­harr­an­ um í trygdarmálum, Peter Phillips. Tey flestu væntaðu, at hann fór at vinna, men mong hava funnist at honum, tí hann hevur ikki megnað at steðga í altsamt veksandi harðskapinum í landinum. Sambært BBC doyggja um­leið 4.000 fólk á hvørjum ári av harðskapi, men Portia Simpson Miller lovar, at nú skal vend koma í. Ein kvinna skal stýra Jamaica Jarðaður býur undan kavi Umdømið hjá Bush í botni Nú er Bush, forseti, so illa umtóktur í heimlandi sínum sum ongantíð fyrr Mynd: Reuters