mikudagur 1. mars 2006síða 10

10 Nr. 43 - 1. mars 2006 Nú sóu vit Jørgen Niclassen tingmann loypa upp í í samrøðu við SvF, tí nakar hevur loyvt sær at reisa spurningin viðvíkjandi tilfeingisgjaldi. Hesa ferð í samband við arbeiðið at ítøkiliggera ymsu deilmálini í samlaða málinum – visjón 2015. Tað varð ikki sagt beinleiðis, at tað bara var spurn­ ingurin um tilfeingisgjald, sum fekk JN at reagera. Heldur varð tosað um, at hetta var ein dupultfunktión, nú arbeiðsbólkur longu er í holt við sama setning í Fiskimálaráðnum. Seinni á kvøldi vórðu onnur dømi tikin fram, har metta varð, at talan var um dupult­ funktiónir í arbeiðnum at orða hornasteinarnar í vis­ jónini. Sjálvandi skulu dupultfunktiónir ikki setast upp í fleng. Til tess er landið ov lítið. Men er tað so, at greiningararbeiðið er gjørt innan setningin hjá fleiri av strategibólkunum í Visjón 2015, so vil hetta alt annað líka gera arbeiðið hjá bólkunum lættari. Ein av fremstu uppgávunum hjá bólkunum er júst at saman­ sjóða tað arbeiðið, sum er gjørt innan ymsu økini. Og er tað eisini hetta, sum er orsøkin til, at flestu av bólkunum hava almennu stjórarnar sum for­menn. Júst tí teir hava atgongd til ta servitan og tað kanningar- og greiningarabeiðið, sum longu er gjørt innan ymsu økini. Tí kunnu hesar útsagnir tykjast kávalótir, sum skulu nýtast til at krógva tað, sum óttin hjá fólkaflokkinum veruliga snýr seg um. Onkursvegna tykist tilfeingis­ gjaldið at vera eitt illavorðið banniorð. Hetta hóast talan er um tilfeingi, sum er ogn Føroya fólks. Ein ogn, sum kortini er latin nøkrum fáum at umsita, har frí kapping ikki ræður sum t.d. í handverksvinnu ella aðrari vinnu á landi. Í fyrstu atløgu hava hesi fáu fingið ókeypis atgongd til eitt tilfeingi, sum er ogn hjá hvørjum tí einasta føroyingi gott nokk undir ávísum treytum. Og hava tey somu fáu hug at selja hesi rættindi, kunnu tey heysta milliónaupphæddir. Sjálvandi rinda tey skatt av hesum, men anno 2006 skulu tey altso bara lata 18 kr. aftur fyri hvørjar 100, sum tey hava fingið. Nei – tað er at fegnast um, at málið um eina tilfeingis­ rentu eisini er tikið við í Visión 2015. At partur av tingmanningini konsekvent noktar at diskutera málið yvirhøvur, tykist bara vera eitt tekin um armóð. Um so er at argumentini ímóti tilfeingisgjaldi eru so eyðsæð sum JN vil gera tað til, so er helst lítil ivi um, at bólkarnir koma til hesa eftir øllum at døma eyðsæddu niðurstøðu, og so er einki mist við at diskutera hetta evnið, tvørturímóti. Tá hetta er sagt, má sjálvsagt ásannast, at eitt so stórt mál sum Visión 2015 átti at verið viðgjørt millum flokkarnar á tingi, áðrenn tað var sett endaliga í gongd. Bøtið um tað meðan enn tíð er. DAGSINS MEINING Sosialurin Tá argumentini ikki røkka VIÐMERKINGAR Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónssekreterur: Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Í løgmansrøðuni í fjør greiddi løgmaður frá síni vi­sjón fyri Føroyar. Hetta er ógvu­liga jaligt og rættir hond út til felags lógvatak, einum betri samfelagi at frama. Málið er at Føroyar skal vera heimsins besta land í 2015. Um talan er um at vit skulu búgva í heimsins besta sam­ felag á Ólavsøku 2015 er nú væl minni enn 10 ár, áðrenn hesin dagur er á okkum. Nú eru so strategibólkar­ nir mannaðir. Tónlistafólk eru ikki at hóma í hesum bólkum, hóast tað er á tón­ listaøkinum at Føroyar hava verið fyri størstu menning­ ini, seinnu árini. Menningin er hend, hóast tónleikalívið í Føroyum hev­ ur sera ring kor, tá ið sam­an­ berast skal við granna­lond­ ini. Men tað hómast – hóast alt – glottar. Tað eru fleiri og fleiri politikkarar, ið jaliga viðgera ”Føroya Musikk­ skúla” og tónleik sum heild. Og tað eru eisini politiskir flokkar, ið sýna ”Føroya Musikk­skúla” og tónleiki, alt størri áhuga. Hetta vísti viðgerin av upp­skoti hjá Tjóð­veldisflokkinum um at fáa Musikkskúlaskipan­ini 2,5 milliónir afturat á fíggj­ arlógini fyri 2006. Tí­verri sveik flokkur løg­mans so dyggiliga. Gjørd ger fær onga vend, men Javn­aðar­ flokk­ur­in kann rætta mis­ takið og gerast ein aktivur viðspælari, at betra um kor­ ini á tónlistaøkinum. Eg yvist ikki í at viljin er til staðar. Tað hevur flokkurin víst fyrr. Føroyar anno 2005. Framgongdin í landinum og nøgdsemi í fólkinum, eru m.a. tengd at einum livandi listarligum umhvørvi. Sam­ felagið skal kjúkla um, og stuðla sínum listafólkum á allarbesta hátt! Er hetta so í Føroyum í dag? Svarið er tíverri eitt rung­andi nei. Á øllum økjum halt­ar. Stuðulsskipanin til list er láturliga lág, samanborið við onnur lond her um leið­ir. Yrkistónleikarar hava onga sosialskipan, onga eftir­løn­ arskipan og eru held­ur ikki partur av einari ar­beiðs­ marknaðarskipan. Rættindi sum er ein sjálvfylgja í hin­ um norðanlondunum. Í ár sluppu 5 føroyskir ung­ dómar inn á konservatoriir í øðrum londum. Samfelagið hevur brúkt pening til at fáa hesar ungdómar inn á hægri lærustovn í útlondum. Føroyska samfelagið hevur tí eisini skyldu, at skapa góð kor her á landi, so hesir ungdómar venda heim aftur at virka, og ikki bert gerast eitt aktiv í einum øðrum sam­ felag. Nakrar samanlíkningar við onnur lond. Í íslendsku musikk­skúla­ skip­anini eru u.l. 600 full­ tíð­arstørv. Fólkatalið í Ís­ landi er u.l. 6 ferðir tað før­ oyska. T.v.s. at í føroyska musikkskúlanum skulu starv­­ast um 100 lærarar fulla tíð, og ikki sum nú, u.l. 30. Musikkskúlaskipanin skal altso hava 7 nýggjar lærarar á hvørjum árið, fram til 2015. Tá er inniverðandi ár íroknað. Á leið góðar 2 milliónir d.kr. skulu setast av um árið, um vit skulu koma á hædd við íslendingar. Men málið er at gerast betri enn øll heimsins lond!? Íslendingar hava eitt yrkis­ symfoniorkestur, ið árliga kostar 50 milliónir d. kr. at reka. U.l. 5 milliónir koma frá atgongumerkjasølu og sponsorum. Av hinum 45 millónunum d. kr., fíggjar Ríkið 80 %, Reykjavíkar Býur 18 % og aðrar komm­ unur fíggja 2 %. T.v.s. at í 2015 skal Føroya Sym­foni­ orkestur hava, í minsta lagið, 9 milliónir d. kr. til rakstur. Í skrivandi stund hevur FSO hálva millión at ráða yvir, so her er bara at bretta upp um armar og byrja beinanvegin. Musikklærarafelag Føroya hevur lagt uppskot fyri menta­málaráðharran, hesum viðvíkjandi. Umframt yrkis­ sym­foni­orkest­ur, hava ís­lend­ ing­ar eis­ini eitt yrkis­kamar­ orkestur, operaorkestur og operakór. Hetta er alt viðvirkandi til at lítla tjóðin Ísland, er ein lutfalsliga stórur spælari á altjóða tónleikapallinum. Nú var ikki so nógv ítøki­ ligt um list í visión løgmans, men kanska kundi hann lært eitt sindur av ”politiska andsfelaganum” í Noregi, Jens Stoltenberg. Tá ið hesin seinast var for­sætismálaráðharri, setti hann í verk ”Mentanaliga Skúla­sekkin”. Hugskoti við ”Mentana­liga Skúlasekkinum” var, at øll skúlabørn í norska fólkaskúl­ anum skuldu uppliva tvær konsert­­fram­førsl­ur og tvær sjónleikaframførslur um árið. Við hesum skulu næm­ ing­ar­nir hoyra dygdar­góðan tónleik og síggja sjón­leik á hægsta støðið, og har­við ger­ ast førir fyri at taka sjálv­støð­ uga støðu. Framførslurnar skulu tí framberast av fremstu yrkislistafókunum í landinum. Allir skúlar skulu, í hesum sambandi, útnevna ein lærara, ið fekk til uppgávu at fyrireika kon­ sertirnar. Hesin skuldi ikki bert taka sær av teimum praktisku fyrireikingunum, men eisini at fyrireika næm­ ingarnar til listarliga inni­ haldið á konsertunum ella sjónleikunum. Á tónleikaøkinum brúkar norski staturin 78 milliónir n. kr. til skúlakonsertirnar. Hetta svarar til at vit í Før­ oyum skuldu brúkt u.l. 800.000 d. kr. til tílík tiltøk. Sum er, brúka vit ikki eitt klovið oyra. Til valið í 2005, hevur Jens Stoltenberg og norski Javnaðarflokkurin sett sær nýggj listapolitisk mál. Tey næstu 4 árini fær norska musikkskúlaskipanin 300 mílliónir n. kr. afturat. Eisini hevur norski statsministarin lovað, at arbeiða fyri at 1 % av norsku fíggjarlógini skal setast av til skapandi list. Hetta vil eg kalla visjónir! Eg eri sannførdur um, at hetta ikki bert eru tóm vallyftir, tí eftir bert einum árið setti Stoltenberg ”Mentanaliga Skúlasekkin” í verk. Ilt er at meta um, hvussu stór føroyska fíggjarlógin verður í 2015. Men roknast kann við, at hon verður størri enn hon er í dag. So væntandi er at, í 2015 eru einar 50 milliónir kr. í ”Listagrunni Landsins”, sum skal setast á stovn, heldur í dag enn í morgin. Livst so spyrst? Visjón 2015 fyri tónleikin Tónaskald og for­mað­ur í Musikk­ lærara­felag Føroya Sunleif Rasmussen