hósdagur 2. mars 2006síða 10

10 Nr. 44 - 2. mars 2006 Pressufrælsið ella talu- og skrivifrælsið er sera aktuelt í hesum døgum og sjáldan hevur hetta fyribrigdið fing­ið so drúgva umrøðu í fjølmiðlunum og í politisku skip­ anini sum seinasta mánaðin. Orsøkin er sum øllum kunn­ugt tekningarnar í Jyllandsposten, sum hava elvt til mikla øsing í muslimska heiminum og í muslimsku umhvørvunum í Europa. Pressufrælsið er frælsi undir ábyrgd. Hetta er endurtikið í tað óendaliga, men hetta er kortini ein standandi trupul­ leiki. Hóast vit hava pressufrælsi, merkir hetta sjálvsagt ikki, at ein kann skriva ella senda líkt og ólíkt um t.d. persónar. Revsilógin ásetir revsing fyri ærumeiðing alt eftir, hvussu grov hendan er. Er so als ikki tørvur á fjøl­ miðlaábyrgdarlóg? Hví skulu vit so yvirhøvur hava eina fjølmiðlaábyrgdarlóg? Er ikki nóg mikið við revsilógini, tá nú pressufrælsið er staðfest í grundlógini? Soleiðis ofta spurt í hesum døgum, og ein skilir væl, at fólk eru eitt sindur ørkymlað og spyrja, um ikki pressufrælsið verður skert við eini fjølmiðlaábyrgdarlóg. Pressufrælsið verður á ongan hátt skert við eini fjølmiðla­ ábyrgdarlóg. Í einum fólkaræðiligum samfelag við fullum pressufrælsi slepst ikki undan mistøkum. Tað er tí sera umráðandi at tryggja, at mistøk, sum pressan ger, verða rættað – og at tey eru so avmarkað sum tilber. Tað er umráðandi, at er ein miðil t.d. við sínum tíðindaflutningi komin fyri at bera skeiv tíðindi um ein persón, so má hesin persónur hava lógartryggjaðan rætt at fáa hesi skeivu tíðindi rættað. Kærast kann til eina fjølmiðlanevnd, ið tekur støðu til, hvørt talan er um skeivan pressuetiskan atburð. Hetta hevur týdning fyri almenningin. Men enn størri týdning hevur tað, at fjølmiðlanevnd eggjar pressuni til at vera ansin og at hava allar heimildir í lagi. Ein slík etisk nevnd hevur avgjørt eina góða ávirkan og ger ivaleyst sítt til, at fjølmiðlafólk fara at vanda sær enn meira um sítt arbeiði í framtíðini. Fjølmiðlaábyrgdarlógin er tí eitt neyðugt tiltak og vit mugu tí vóna, at hon verður samtykt við teimum broytingum, sum kunnu koma millum 1. og 2. viðgerð í hesi tingsetu. Slík skipan eigur tó á ongan hátt frá aðrari síðu at uppfat­ ast ella brúkast til at skerja vanliga skrivi – og talufrælsið undir ábyrgd. Fjølmiðlar mugu framhaldandi kunna ar­­ beiða frælst og frítt uttan uppílegging frá lóggevandi ella útinnandi valdinum. Tað er so heldur ikki hetta, sum nýggja skipanin leggur upp til. Endamálið við skipanini er tvørturímóti at kunna skapa størri trúvirði mótvegis pressuni millum manna og skapa størri virðing fyri tí neyðuga handverki, sum pressufólk útinna. Men til tess at røkka hesum setningi eigur eitt nú persónliga útspillingin og vanvirðingin fyri øðrum, sum tíverri kemur fyri, at lúkast úr fjølmiðlunum. Her eiga allir fjølmiðlar og tey góðu fólk har virka at taka í egnan barm men eisini taka hendur saman og gera sítt til at ávirka gongdina og menningina tann rætta vegin. Latið okkum tí meta nýggju skipanina sum eitt hent og gott arbeiðsamboð, ið aftur kann stuðla okkum í at útinna journalistsiska handverkið fullgott og til fulnar. Nýggja skipanin skal vera við til at byggja brýr millum fjølmiðlar og brúkara. DAGSINS MEINING Sosialurin Fjølmiðlaábyrgdarlóg – eitt neyðugt tiltak VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónssekreterur: Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­‑an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Herfyri skrivaði Ólavur Ras­­ mus­sen svar til eitt um­mæli, ið eg hevði í Kul­tura í ÚF. Hann tek­ur eini tvey ting fram, ið eg fanst at, men eg haldi ikki, at Ólav­ur fyri­held­ ur seg til meginatfinningina í ummælinum, ið var, at Ólav­ur ikki hevur ein keldu­ lista, tí er ógjørligt at siga, nær hann siterar onkran ann­an, sum t. d. Sløk um Kierke­gaard. Ikki tí, øll fak­ fólk brúka keldur, hetta ger tannlæknin, professarin og bankamaðurin, tí just tað at vera ein fakmaður í einum akademiskum faki, er at kunna fyrihalda seg kritiskt og tulkandi til primerar og sekunderar keldur, hetta skilir legmaðurin ikki og held­ur, at akademikarar ant­in duga gand, ella bert stoyta endurgevingar niður á pappír. Eg meti tað sum ringa sið­ venju ikki at uppgeva keld­ urnar ávegis, tí so havi eg ongan livandi kjans at meta (tí meti eg sum ummælari, at bókini vantar just hetta) um tað sum verður sagt. Ólavur sigur: »Kim Simon­sen kann fara út á Lands­bókasavnið og lesa Tingakross, ár­gang­ir­nar 1914 – 16, har Victor Dan­ iel­sen citer­ar brot fyri brot úr Eygna­bragd­in­um hjá Kierke­ gaard.« Tað er ikki mein­ ing­in, at eg sum lesari ella um­mælari fyri Útvarp Føroya skal út á Landsbókasavnið at lesa Tingakross frá 1914- 1916 sjálvur. Keldurnar burdu verið viðrørdar og ver­ið endurgivnar í brotum í bók­ini, heldur enn at siga slíkt í einum lesarabrævi. Eg hevði verið nøgdur við nøkur fá brot úr Tingakrossi, tí eg eri vælviljaður yvir fyri projektinum at skriva um Kierke­gaard á føroyskum, men ikki undir øllum um­støð­um. Tað er heldur ikki tað, eg eg ikki trúgvi Ólavi, eg haldi hann vera ein skilafólk. Tað var ein fragd at hoyra hann tosa livandi og væl um Kierkegaard í send­ingini Tilveru í heyst, men eg fasthaldi, at hetta ikki kann vera uppgávan hjá lesarinum at lesa alt tað, ið Ólavur ikki sigur hvar er at finna í bókini. Taka vit hetta við Victor Danielsen, so sigur Ólavur, og her trúgvi eg honum, at Victor læs Kierkegaard, men so skjótt Ólavur hevur sagt tað, so hálar hann trúðvirði undan allari samanbering av Victori Danielsen og Sør­en Kierke­gaard, so sum at Victor helt, at Gud førdi penn­in, tá ið Bíbli­an var skrivað. Kierkegaard helt, at Bíblian varð skrivað av menn­iskjum. Soleiðis dekon­ truerar Ólavur sína egnu tesu, ið væl er gjørligt, og ikki nakað man sær so ofta í ritgerðum og bókum, men tá hann ikki brúkar keldur endar alt sum ein pástandur. Og her meini eg við orðinum “pástandur”, ikki ein lygn, men bert nakað, ið ikki er sannførandi skjalprógva og tí enn ein óverifiseraða tesa. Tá eg ikki var sannførdur, fór eg sjálvur at hugsa, at tað er væl møguligt, at Victor var ávirkaður av uppgerðini hjá Kierkegaard við kirkjuna, men hesir menn enda frá fyrsta degi sum dagur og nátt. Eg veit so mikið um Kierkegaard, at hann ikki bert var móti kirkjuni og prest­un­ um, men sjálvt hugtakið um eina samkomu var fyri hann andstyggiligt, sjálvur tók hann til, tí hann var bangin fyri, at fólk hildu hann vera grundtvigianarara: “ (…) Ingen, Ingen, Ingen her paa Berget er Bevægelsen saa fjern som jeg…. ( Pap. X 4 A, s. 53, Í: Bertelsen, 1996). Tað kann gott vera, at Ólav­ur hevur haft sum ætl­ an, at fara gjøgnum (øll) tey mongu høvuðsverkini hjá Kierkegaard á sínum 191 síðum, men hetta eydnast illa, tí hann kemur ikki long­ ur enn til fasurnar hjá Kierke­ gaard, og hetta er nú eina­ ferð fyrst og fremst at lesa í verkinum “Enten Eller”, ið bókin “Antin Ella” eitur eftir. Hetta er eisini hin besti parturin av bókini. Hin vegin er tað tíverri ein sannroynd, at tað eru nógv­ir feilir í bókini, so sum søgan um P.L. Møller, ið endar sum ein ábending og ein hálvkvødd vísa. Vit at “googla” P.L. Møller kundi Ólavur lisið, at hann t.d. vann tvey gullmerki á Uni­versitetinum og ikki eitt, hetta vildi bert tikið 20 sekund. Ólavur fyriheldur seg ikki til nýggju granskingina, ið Peter Tuvad hevur givið okk­um, ið fullkominliga broyt­ir okkara hugmyndir av per­sóninum Kierkegaard. Og hann sigir einki um feil­ lesingar av Kierkegaard, ið eg havi sæð í bókini. Eg haldi tí, at Ólavur skal gleðast, at eg av vælvilja gav honum tríggjar stjørnur í Kultura. Eg vóni, at Ólavur skrivar fleiri bøkur um heimspeki og um Kierkegaard, har er nógv, ið vantar viðgerð og tulking enn, men næstu ferð skal hann avgerða um tað er ein lættlisin bók sum Johannes Møllehave skrivar tær, ella ein sum heldur longri, sum tær hjá Johannes Sløk, ið hann vil skriva. Kelda: Otto Bertelsen: Søren Kierkegaard og de første grundtvigianere. C.A. Reitzel, 1996. Rættleiðing til Ólav Rasmussen Kim Simonsen Omanfyrinevndi var fyrsti sálmur til morgunandaktina í morgun. Beint áðrenn frættu vit í tíðindunum, at nú skuldi málið um tey trý uppsøgdu á Matrikkulstovuni leggjast fyri Løgtingsins Um­boðsmann. Ivist í, hvussu glað hesi trý eru fyri at vakna í morgun. Tað tykist ilt at fáa skil á hesum máli. Fólkini eru limir í Starvsmannafelagnum, og knappiliga kom ein tíð­inda­ stubbi um, at tey ikki vóru vard av almenna starvs­fólka­ politikkinum. Har­umframt tykist málið heimleyst og skal í býin til løgfrøðiliga meting. Hava vit í landinum starvsfólk, ið bera brek, ið eru undirgivin serligar og verri reglur enn hini, so snýr hetta mál seg eisini um mannarættindi. Rúsdrekkapolitikkurin á almennum arbeiðsplássum er fyri øll – eisini tey, ið ikki drekka og sama er við roykipolitikkinum. Al­menn­ ur starvsfólka­poli­tikkur er fyri øll í starvi, og eru undantaksreglur kann tað bert snúgva seg um onkran, ið skal hava sersømdir t.e. betri sømdir. Hetta er ein frammaná til øll, ið hava til arbeiði og visjón at skapa fólki møgu­ leika til sjálvi at lívbjarga sær og sínum, so tey hava nakað at fara upp til hvønn morgun. Tað er ikki til at skilja at amboðskassin á hes­um øki framvegis ikki er nøktandi. Eisini hevur tú hug at spyrja, um øll, sum eru í starvi hjá landinum ikki hava eitt setanarbræv har á stendur, hvørjar treytir tey arbeiða undir. Hvar er rúmligi arbeiðsmarknaðurin? Nú vakni øll úr svøvni glað ... Karin Kjølbro