mánadagur 6. mars 2006síða 6

6 Nr. 46 - 6. mars 2006 So eru dyrnar inn til bergtakandi ævin­ týrheimin Narnia enn einaferð latnar upp á føroyskum. Triðja bókin í Narnia røðini hevur heitið Hesturin og drongurin, og aft­ur hesaferð er tað Bóka­ deildin, sum gevur út Nýggj bók Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Í hesi triðju bókini hittast tveir rýmingar og sameinast. Teir royna at sleppa undan einum strævnum lívi í trong­ um korum, men verða ístaðin miðdepul í ræðuligum bar­ daga. Einum bardaga, ið av­­­ger lagnu teirra og lagnu Narnia. Pauline Baynes hevur mynd­ prýtt allar Narnia-bøkurnar við sínum eyðkenda stíli, har hon leggur stóran dent á at lýsa smálutirnar. Tað er Theodor Hansen, sum hevur týtt Hesturin og drongurin til føroyskt. Høvuðsverk Spennandi og humoristisku søgurnar um Narnia eftir C. S. Lewis fara fram í ævin­ týrheimi, hagar børnini verða førd fyri at taka lut í stríðnum um tað góða og tað ónda; tað góða er umboðað av leyvuni Aslan, og tað ónda av gívrini Jadis. Hurðin til heimin er ígjøgnum eitt skáp. Narnia hevur sína egnu tíðarrokning og alheim, men landslagið líkist tí, vit kenna. Søgurnar um Narnia verða mettar at vera eitt høv­ uðsverk í ritverki høv­un­dans, og Bókadeildin fer komandi fýra árini at geva út allar sjey bøkurnar í bókarverkinum. Ætlanin er at geva tvær bøkur út um árið. Í fjør komu tær báðar fyrstu bøkurnar í røðini, Systursonur Gandakallsins og Leyvan, gívurin og klædna­ skápið. Ævintýrið í veruleikanum Tað er ikki frítt at Narnia heim­ urin hevur fingið líka fast tak á børnum og barnsligum sál­um, sum Harry Potter fepurin. Tá Leyvan, gívurin og klædnaskápið kom sum filmur í fjør, flokkaðust fjepp­­arar um allan heim til bio­­grafarnar, og forvitnið kring Narnia heimin tykist ongan enda at fáa. Nú bjóðar Norðurírska ferðaráðið seg fram at vísa veg í tí veruliga Narnia, Mourne Mountains sunnanfyri Belfast, har C. S. Lewis traðkaði sínar barna­­skógvar. Sagt verður, at tað var hetta landslagið, sum var íblásturin, tá hann gandaði fram sína kavakløddu æv­intýrverð við tosandi djór­ um og gátuførum verum av ymsum slag. Í eini lund ber millum annað til at síggja løgna lyktarsteyran í Narnia bókunum, og á einum savnið beint við stendur høvundurin ”sjálvur” við gandakenda klædna­­skápið, sum allir Narnia fjepparar kenna. – Ein framúr pro­ blem­atisering av, hvussu tað ber til, at kvæðini ikki vilja seta seg á aftasta bonk í føroyskari mentan, verður sagt um nýggju bókina Endurreisn kvæðanna eftir Sólfin Hansen, Phd. lesandi Nýggj bók Nýggja føroyska uni­ver­ sit­etsforlagið, Fróðskapur sp/f, hevur givið út bókina ”Endurreisn kvæðanna – um støðufesti kvæðanna í føroyskum skaldskapi”, ið Sólfinn Hansen hevur skrivað. Hetta er samstundis fyrsta útgávan hjá nýggja forlagnum. Nýggjur áhugi Seinnu árini er áhugin fyri føroysku kvæðunum øktur í stórum. Nýggjar útgávur av kvæðunum síggja dags­ins ljós, og ískoyti verða gjørd til tær eldru út­gávurnar. Kvæði eru at hoyra í nýggjum hami við nýggjum løgum og framførd á nýggjar hættir, umframt at áhugin fyri siðvandu kvæðaframførslunum aftur er í øking, ikki minst innan skúlagátt. Kvæðini og teirra aðal­ framførsla, føroyski dans­ ur­in, eru nakað sermerkt fyri føroyska mentan. Í grannalondunum eru kvæð­ ini mest av øllum at meta sum ein fornleivd, ið verður tikin fram av søguligum áhuga. Hvussu ber tað til, at kvæðini ikki fingu somu lagnu sum aðrastaðni, og í hvønn mun standa kvæðini í samband við føroyskan sam­leika og tjóðskap, eru spurningar, ið hendan bók roynir at svara. Ytru og innaru eyðkenni Bókin kann býtast í tveir høv­ uðspartar. Søguliga baksýnið og kvæðanna innaru eyð­ kenni seta fram eitt ástøði um, hvussu kvæðini komu higar til lands, og hvussu skaldskaparformurin er uppbygdur. Kvæðanna ytru eyðkenni og mótstøða mótvegis kvæðunum tæna at seta kvæðini í eitt størri mentanarligt høpi og at lýsa hvussu kvæðini hava hórað undan, hóast kapping við onnur skaldskaparsløg og beinleiðis mótstøðu. Bókin er upprunalig høvuðsritgerð til cand.phil.-prógv á Føroya­ málsdeildini. Sólfinn Hansen er í 2003 útbúgvin cand. mag. í norðurlendskum, ser­liga føroyskum máli og bókmentum sum høv­uðs­grein og søgu­ vís­ind­um sum hjágrein, og bache­lor í stjórnmálafrøði. Í løtuni starvast hann sum Ph.D.-stipendiatur í skaldskaparvísind á Føroya­ málsdeildini við verkætlan um føroyska kvæðamentan. Úr metingini av ritgerðini Bókin er áhugaverd at lesa og nágreinilig í sínum viðgerðum og endurgávum av søguligum niðurstøðum. Høvundurin ger eftir hvønn partin eina dygga samanfatan. Greitt og nýorðandi verða niðurstøðurnar tiknar ígjøgn­um. Ein framúr pro­ ble­matisering av, hvussu tað ber til, at kvæðini ikki vilja seta seg á aftasta bonk í føroyskari mentan. Bókin fæst til keyps í bókabúðunum. ave Kvæðini liva Í bókini Endurreisn kvæðanna kannar Sólfinn Hansen, høvundur, hvussu tað ber til, føroysku kvæðini yvirlivdu, meðan tey aðrastaðni eru vorðin fornleivdir Enn ein søga úr Narnia Bókadeildin hevur júst givið út triðju Narnia bókina, Hesturin og drongurin Hóast lítil møguleiki er fyri at menniskju kunnu verða smittað við fuglakrími, so verða kortini tikin til at tryggja føroyingum ímóti hesi sjúkuni. – Fuglakrím kann koma við flyti­ fugli í vár, sigur Bjørn Harlou, landsdjóralækni Fuglakrím Snorri Brend Hóast fuglakrím enn ikki er staðfest her á landi, so er neyðugt at verða til reiðar tá ella um hetta fer at henda. Landsdjóralæknin tekur í øllum førum hetta málið í størsta álvara, og hevur nú sett fram sína meting av støðuni her á landi. Arbeitt verður í løtuni við eini kunnugerð um, hvussu ein kann skráseta heimafugl. Í øðrum lagi er ein kunn­ gerð á veg um, hvussu ein kann vaka yvir og berjast ímóti fuglakrími, um tað gerst aktuelt her á landi. Kunngerðin um skrá­ seting­ina vil m.a. tryggja, at Heilsufrøðiliga Starvs­ stovan hevur allar upp­lýs­ ingar um, hvar og hvussu nógvur heimafuglur finst í Føroyum. – Á enda hátt kunnu vit skjótt og væl finna fram til tey støðini við heimafugli, har ein skal seta í verk verjutiltøk og tiltøk fyri at berja niður hesa sjúkuna, verður sagt. Ein partur av hesum ar­beiðinum er gjørt í sam­svari við tær reglur, sum eru gjørdar í øðrum europeiskum londum. Nógvur flytifuglur Enn er eingin tilburður frá­boðaður av fuglakrími. Men tað kann so skjótt verða. Heilsufrøðiliga Starvs­ stovan er sjálvandi áhugað í at fáa allar upplýsingar um hetta, um so er at fólk koma fram á deyðan fugl. Her verður serliga hugs­ að um fugl framvið strond­ ini, fugl á landi ella í bø og haga. Talan kann her verða um sjófugl, hagafugl og heimafugl, heilt frá svanum og hegrum til kráku og ravn. Koma fólk fram á fuglar, sum kunnu verða deyðir orsakað av sjúku, kann ein boða fra starvsstovuni frá, og sum síðani tekur sær víðari av málinum. – Við tí mynstri fyri út­breiðslu hjá villfugli í Europa eiga vit ikki at gerast bilsin, um fuglakrím verður at finna her á landi við flytifugli í vár einaferð, verður sagt. Til verju móti fuglakrími