sunnudagur 5. mars 2006síða 7

Nr. 47 - 7. mars 2006  UTTAN ÚR HEIMI Tað gongur sum eftir ánni hjá norska Fram­burðs­flokk­ inum, sum nú rósa sær av at vera størsti flokkur í Nor­ egi. Ein kanning, sum Berg­ ens Tidende al­manna­kunn­ gjørdi í gjár, vísir, at var val til Stórtingið nú, hevði Framburðsflokkurin fing­ið 31,8 prosent av at­kvøð­unum. Tað eru 4,7 prosentstig meiri enn fyri bara einum mánað síðani. Harafturímóti gongur tað illa hjá tí stóra stjórn­ar­ flokkinum. Arbeiðara­flokk­ urin fær sambært nýggju kann­ingini 28,7 pro­sent ímóti góðum 33 pro­sentum fyri einum mán­að síðani. Hinir báðir flokkarnir í stjórn­ini standa at kalla í stað. Tann illa kroysti forsætis­ráð­ harrin í Teilandi, Thaksin Shinawatra, tvíheldur um valdið, hóast fólk í tíggju­ túsundatali ganga krav­ gongu hvønn einasta dag við kravi um, at hann skal leggja frá sær. Støðan er vorðin so álvarssom, at hon er tann ringasta, síðani herurin bleiv noyddur at lata valdið frá sær í 1992, skrivar AP úr Bangkok. Shinawatra sigur, at hann fer ikki at leggja frá msær, uttan so at hann fær minni enn 50 prosent av at­kvøðunum á valinum, sum verður 2. apríl. Upp­runaliga skuldi valið ikki vera fyrr enn í 2009, men for­sætisráðharrin valdi at framskunda tað, tá mót­mælini ímóti honum byrjaðu. Tey, sum krevja Thaksin Shinawatra frá, leggja hann undir valdsmisnýtslu og svik, og hann verður eisini skuld­settur fyri at hava brot­ið mannarættindini. Mill­­um annað verður víst á, at tá hann og skyldfólk hansara sluppu undan at gjalda 1,9 milliard dollarar í skatti, tá tey herfyri seldu eina fyritøku. Tey brutu ikki lógina, men brúktu eina smogu í lógini, og tað halda mótmælisfólkini ikki vera sambæriligt við for­­sætisráðharrastarvið. Mong vilja eisini vera við, at Shinawatra hevur mis­ brúkt sítt starv til at fylla egnar lummar, og at hans­ara næstringar hava eisini fingið væl buurturúr tey árini, hann hevur verið forsætis­ ráðharri. Fólkið skal døma Norski granskarin Ingunn Størken er í einari ritgerð komin til ta niðurstøðu, at børn hjá hjúnum, sum verða skild, eru í tvær ferðir størri vanda fyri at koma í somu støðu enn børn hjá hjúnum, sum verða verandi í hjúnarlagnum. Uppaftur verri er tað, um eini hjún hava tað til felags, at for­eldr­ ini hjá báðum eru skild. Tá er tríggjar ferðir størri vandi fyri, at eisini tey fara frá hvør øðrum. Ingunn Størken sigur, at hóast tey flestu, sum velja at giftast, gera tað av kærleika og í vónini um, at hann fer at halda, so hava royndirnar frá egnum lívi eisini týdning. Kemur ólag í hjúnarlagið, hava børn hjá skildum foreldrum lættari við at lata seg skilja, tí tey hava roynt ta fyrr, sigur hon. Tað er tann sosiali arv­ urin frá foreldrunum, sum ger, at fólk hjá skildum for­eldrum hava lættari við at velja hjúnarskilnað enn onnur, sigur norski gransk­ arin í ritgerðini. Í Italia er tann politiska and­ støðan misnøgd við, at Silvio Berlusconi, for­sæt­isráðharri, skal vitja Bena­dikt páva 16. seinni í mánaðinum. Andstøðan sigur tað vera óheppið, at for­sætis­ ráð­harrin skal á pávavitjan bara fjúrtan dagar undan italska tjóðartingsvalinum, sum verður tann 9. apríl, tí andstøðan ivast ikki í, at Berlusconi fer at misbrúka vitjanina í valstríðnum. Tað kann fáa týdning, tí velj­­arakanningar vísa, at tað er sera lítil munur á stjórn­arsamgonguni og and­ støðuni. Tað er kortini ikki so, at Berlusconi hevur fing­ið eina persónliga inn­bjóð­ ing frá pávanum. Men for­sætisráðharrin skal í Vatikanið í sambandi við, at fleiri evropeiskir høgra­ politikarar halda fund í Rom, og pávin hevur boð­ ið teimum øllum innar á gólvið, skrivar AP úr Rom. Hjúnar­skilnaður arviligur Misnøgd við pávavitjan Frp. størstur í Noregi Løgreglan hevur fing­ið ein part av ein­ari skammbyrsu, sum kann vera morð­ vápnið Palme-málið Árni Joensen fartekst@mail.dk Sum skilst er talan um múlan á einari skammbyrsu, og sam­bært Aftonbladet var tað tíðindamaðurin Nuri Kino, sum kom á løgreglustøðina við honum. Hann hevur í fleiri ár arbeitt sum sjálvsstøðugur tíðindamaður. Løgreglan í Stockholm segði seinni, at múlin er av einari skammbyrsu av slagnum Magnum 357 ella sama slag skammbyrsu, sum Olof Palme bleiv skotin við fyri 20 árum síðani. – Vit fara nú at skjóta nøk­ ur skot við múlanum, segði Stig Esqvist, sum stendur fyri kanningunum í Palme- málinum. Tað er ikki greitt, hvar Nuri Kino hevur fingið fatur á skammbyrsumúlanum, men summi vilja vera við, at løgreglan hevur havt hann í fleiri ár. Amerikanski ST- sendiharr in hóttir nú við at bumba kjarnorkuverk í Iran, sum svarar aftur við at hótta við at steðga oljuútflutninginum. Kjarnorkustríð Árni Joensen fartekst@mail.dk – Teir eiga at skilja, at all­ir møguleikar liggja á borðinum, og teir eiga eisini at skilja, hvat tað merkir. Vit kunnu søkja at ymsum málum, eisini kjarnorkuútbúnaðinum. Orðini eigur amerikanski ST-sendiharrin, John Bolton, og tey fullu á einumn fundi, sum hann hevði við bretskar politikarar í síðstu viku. Sambært AP vísa tey, hvussu álvarssom støðan viðvíkjandi teimum iransku kjarnorkuverkætlanunum veruliga er, nú altjóða kjarn­ orkueftirlitið IAEA skal viðgera málið í vikuni. John Bolton verður rokn­ aður sum ein av teimum harð­rendu í amerikonsku um­sitingini, og hann er fyri at forða iranum í at útbyggja kjarnorkuna. Men sambært bretskum politikarum, sum hittu hann og onnur amerikonsk umboð í síðstu viku, hava uttanríkisráðið og fregnartænastan CIA hug at fara heldur hóvligari fram ímóti Iran. Iran kann koma á dags­ skránna hjá ST-trygdar­ ráðnum longu í næstu viku, um IAEA velur at spæla bóltin hagar. Amerikanska blaðið Time Magazine veit at siga, at USA hevur longu fyrireikað seg til, at málið kemur í trygdarráðið, og at USA er í ferð við at útverga prógv fyri, at Iran er í ferð við at gera eina kjarnorkubumbu, sumn er átøk teimum, sum amerikanararnir tveittu nið­ ur yvir Hiroshima og Naga­ saki í 1945. Prógvið sigst vera ein tekning, sum CIA skal hava funnið á einari farteldu hjá einum iranskum kjarnorkuverkfrøðingi, skriv­ ar blaðið. Oljan sum vápn Sambært blaðnum ætla amer­ ik­anararnir, at prógvið skal fáa Russland og Kina at taka undir við revsiatgerðum ímóti Iran, men Time Maga­ zine ávarar um, at hetta kann enda, sum tá Colin Pow­ell á sinni royndi at sann­føra heimin um øll hópoyðingarvápnini hjá Sad­dam Hussein. Sambært blaðnum skal CIA eisini hava ávarað um, at tænastan hevur ikki funnið nakra „rúkandi skammbyrsu“ í Iran at leggja á borðið. Iranar hava longu svarað, at teir eru til reiðar at svara aftur, gera USA ella trygdarráðið seg inn á landið. – Skal trygdarráðið við­ gera støðu okkara, kann tað elva til trupulleikar hjá øðrum eins væl og hjá okk­um, men vit vilja helst sleppa undan at brúka oljuna sum vápn, segði iranski samráðingarleiðarin, Ali Larijani, mánadagin. Nýtt spor í Palme-málinum Olof Palme. Er múlin av skammbyrsuni, sum hann bleiv skotin við? Hóttir við at bumba Iran Amerikanski ST-sendiharrin, John Bolton, hóttir Iran við bumbuálopum, gevst landið ikki við sínum kjarnorkuverkætlanum