mikudagur 22. november 2000síða 5

Nr. 225 - 22. november 2000 9 8 Nr. 225 - 22. november 2000 Saman vi› floksfel- øgunum hava Magnus og Sverri seinastu tí›ina havt umhvørvi› undir sjóneyku, og teir halda ta› vera um- rá›andi, at vit ansa betri eftir okkara um- hvørvi og náttúru enn vit gera nú UMHVØRVI Stefan í Skorini 13 ára gomlu Magnus Fre- drik Joensen og Sverri Strøm, sum bá›ir ganga í 7. flokki í Kvívíkar skúla, hava saman vi› flokkinum sæ›, hvussu ta› ber til at endurn‡ta gomul blø›. Flokkurin hevur sjálvur gjørt pappír úr gomlum blø›um, sum annars høvdu fari› beina lei› ni›ur í ovn- in á brennistø›ini. – Vit petta›u gomul blø› sundur, og blanda›u ta› væl vi› vatni. Vit lótu ta› standa í ein dag og løgdu ta› í formar. Sí›ani var› ta› slætta› og lagt undir tr‡st fyri at fáa vætuna burturúr. So var› ta› bara hongt upp at turka, siga teir bá›ir. Eftir standa teir vi› papp- íri, sum kann n‡tast til ymisk endamál, og ta› tók teimum nakrar fáar dagar at gera pappíri›. Einki slíkt ver›ur gjørt í Føroyum í løtuni uttan úti í Skúvoy. Um pappíri› var› endurn‡tt, so hev›i nøgdin av burturkasti minka› mun- andi. Flokkurin hevur víst á, hvussu ta› ber til at verja umhvørvi› vi› at endur- n‡ta burturkast. Ta› er so, at ein stórur partur av okk- ara burtkasti er pappír ella papp, sum lættliga kann endurn‡tast. Brennistø›in á Hagaleiti fer nú undir at endurn‡ta pappír, og teir meta, at nøgdin fer at vera millum f‡ra og átta túsund tons, sum kunnu endurn‡tast, av teimum 16.500 tonsunum, sum árliga ver›a brend. Magnus og Sverri eru samdir um, at ta› er umrá›andi, at vit fara undir slíkar verkætlanir í Føroy- um, tí annars ver›ur ta› umhvørvi›, sum fer at blø›a fyri ta› og í sí›sta enda vit. Nú IRF um stutta tí› fer undir at endurvinna pappír, ætla teir sær bá›ir at syrgja fyri, at ta› rætta burturkast- i› fer í teir røttu posarnar, so at vit í Føroyum eisini kunnu fara at endurn‡ta burturkast. Flokkurin í Kvívíkar skúla hev›i eisini ætlanir um at fara undir at skilja burturkast úr ruskílatinum heimifrá, men tey vóru einki fyri at fara í aftur ílat- i›, har alt var› tveitt burtur. Ein hugbur›sbroyting krevst, um vit skulu fara undir at endurvinna burtur- kast. Dentur ver›ur lagdur á hava ergonomiskt gó›ar møblar, sum samstundis skulu hava eitt vakurt sni›. Ergo Design lat upp mánadagin á Ting- húsvegnum, har møguleiki eisini ver ›- ur fyri at bíleggja ser- jørt innbúgv ERGONOMI Stefan í Skorini Tá tú trínur inn í handilin, stendur ein stólur mitt á gólvinum, sum mest líkist eini skur›mynd. Ta› s‡nist eisini at vera eitt ikki sørt listarligt umhvørvi, tí á vegginum hanga fleiri málningar hjá Amarieli Nor›oy. Ta› er 28 ára gamli havn- arma›urin Heini Weihe, sum einsamallur fer at standa fyri handlinum. Hann er møbilsnikkari og er eisini júst li›ugur á Dan- marks Designskole. Nú fer hann undir at selja skrivstovuinnbúgv, og dent- ur ver›ur lagdur á, at ta› ikki skal ovbyrja kroppin í longdini. Eisini ver›a a›rir vanligir møblar seldir. Eitt verksta› er aftanfyri handilin, har Heini ger bor›pláturnar, sum hann sjálvur hevur designa›. Eisini er møguleiki at bí- leggja sergjørt innbúgv sum reolir o.a., um onkur hevur serligan tørv. Egi› sni› Heini selir sítt egna sni›. Øll bor›ini, sum standa í handlinum, hevur Heini sjálvur tekna› og gjørt. Okkurt av bor›stellunum er eisini hansara, men tey ver›a gjørd ni›ri í Dan- mark av Ergonomecs, sum føroyingar eiga. Umframt skrivstovubor›- ini fer Heini eisini at selja stólar av merkjunum Stokke og Savo. Handilin er í hølunum, har Rokkjallarin fyrr var, og ta› var eitt stórt arbei›i at gera hølini klár til n‡ggja handilin, men nú síggja tey ógvuliga snøgg og hugnalig út. Fyritøkan Formula eigur bygningin og eigur eisini tri›ingin av handlinum. Hinar bá›ar tri›ingarnar eiga Heini og Ergonomecs. Magnus og Sverri ansa eftir umhvørvinum Magnus (hm) og Sverri eru nú vónandi vor›nir meira varugir vi› umhvørvisvernd og fara í framtí›ini at gera naka› vi› trupulleikan, sum vit hava í Føroyum av ov stórum nøgdum av burturkasti Mynd: Jens Kr. Vang Heini Weihe selir egi› sni› Heini Weihe og unnusta hansara vi› eitt av bor›unum, sum Heini sjálvur hevur designa› Mynd: Jens Kr. Vang Hvat ver›ur av ruskinum? Brennistø›in í Leirvík fer í næstum undir at endurvinna naka› av tí ruskinum, sum annars hev›i veri › brent í ovninum. Hetta er í tøkum tíma, tí ney›ugt er her at arbei›a 24 tímar um samdøgri › fyri so dánt at hóra undan vi› teimum stóru mongdum av ruski, sum hvønn dag ver›a koyrdar hagar RUSK Stefan í Skorini Hvørt ár ver›a eini 16.500 tons av burturkasti brend í ovninum í brennistø›ini á Hagaleiti sunnanfyri Leir- víks bygd. Onnur 15.000 tons ver›a brend á brenni- stø›ini á Sandvíkahjalla. Tískil skulu fleiri enn 30.000 tons av burturkasti brennast á hvørjum ári í Føroyum. Hetta merkir, at ovnarnir eru í gongd alt samdøgri› alt ári› fyri at fáa alt ruski› burturbeint. Okkurt má gerast, tí ikki ber til at liva vi› hesi stø›- uni í longdini. Nøgdin av burturkasti var bara 12.000 tons í byrjanini, tá brenni- stø›in fór í gongd, men er nú økt til 16.500 tons. Eitt er at økja um brenniorkuna, so at enn meira burturkast kann brennast, men hetta hev›i veri› ein sera kostn- a›armikil loysn. Eitt anna› er at minka um nøgdina av burturkasti, og hetta er avgjørt ein gongd lei›. Hetta ver›ur gjørt vi› at endurvinna burturkasti›. Ein stórur partur av ruskinum kundi veri› end- urn‡ttur, og brennistø›in hjá IRF fer eisini undir at endurvinna pappír í næst- um. Arbei›i› at gera eina høll er byrja›, har mest pappír og papp skal endur- vinnast. Fólk í kommunum, sum eru í IRF, fara tá at fáa tveir posar til burturkasti›, ein vanligan og ein til papp- ír. Mett ver›ur, at millum 4.000-8.000 tons av burtur- kastinum kunnu endurvinn- ast árliga. Hetta kann gerast næstan helmingurin av ruskinum, og ta› fer at muna væl í rúgvuni, sum eftir hetta fer í ovnin. 7. flokkur í Kvívíkar skúla hevur arbeitt vi› spurninginum um, hvagar alt fer, sum vit tveita burtur, og hvussu ta› ber til at gagnn‡ta og endurvinna rusk. Ein túrur til Brenni- stø›ina hjá IRF á Hagaleiti var tí sjálvsagdur. Tey hava millum anna› gjørt pappír úr ø›rum pappíri, sum ann- ars hev›i ver›i› tveitt burt- ur. Endurn‡tsla er framtí›in Ta› ver›ur mett, at vit í Føroyum eru eini 10-20 ár aftanfyri okkara granna- lond, tá talan er um at end- urn‡ta burturkast okkara. Í Danmark hevur burturkast ver›i› endurn‡tt í mong ár, men vit eru ikki komin í gongd vi› hetta enn. Broytingar eru tó fyri framman, tá ein endur- n‡tsluhøll ver›ur tikin í n‡tslu. Skúlabørn hava nú eisini víst vegin, sum av- gjørt er ein gongd lei›. Ta› vísir seg at vera tor- ført at fáa fólk í Føroyum at skilja t‡dningin av, at fari› ver›ur undir at endurvinna rusk. Myndugleikarnir hava heldur ikki veri› bein- lei›is raskir at skunda undir hesa gongdina. Tó er ein kompostskipan sett upp í Skúvoy. Í løtuni eru um- hvørvismál undir kommun- um, og tí avgera tær sjálvar, hvussu tær handfara máli›. Lærari hjá børnunum er Bjarni Heinesen, og hann sigur, at ætlanin vi› um- hvørvisætlanini hjá flokki- num er at gera børnini meira varug vi› vandarnar umhvørvisdálking. Víst ver›ur í undirvísing- ini á, at ta› væl ber til at endurvinna ta› mesta av burturkastinum, men at hetta ikki ver›ur gjørt í løt- uni. Nógv av tí, sum vit í dag kasta burtur, skuldi av røtt- um fari› útaftur í náttúruna, ísta›infyri at ta› ver›ur brent. Koma nærri veruleikanum Vi› hesum túrinum á brennistø›ini metir lærarin, at næmingarnir koma nærri veruleikanum á hesum øki- num. Vit tveita hvønn dag nógv burtur, men vit síggja ta› ongantí› aftur. Á brennistø›ini síggja børn- ini, hvat ver›ur av ruskin- um. Veruleikin er eisini tann, at ta› er mark fyri, hvat brennistø›irnar kunnu klára, og vit nærkast tí markinum alsamt. Ta› er umrá›andi, at fólk gerast varug vi› fyrimunirnar vi› endurn‡tslu og fara at gera sítt besta vi› at syrgja fyri, at ta› burturkasti› fer í tann rætta posan Mynd: Jens Kr. Vang Bá›ir stovnarnir ver›a 1. januar næsta ár lagdir saman til ein myndugleika, sum skal eita Færøernes Kommando SAMANLEGGING Stefan í Skorini Í avtalu frá 25. mai í 1999 vi›víkjandi skipan av verj- uni var› gjørt av, at Færøer- nes Kommando og Flyve- station Tórshavn skulu leggja saman. 1. januar næsta ár ver›a bá›ir stovn- arnir ni›urlagdir. N‡ggi myndugleikin ver›ur settur á stovn 1. jan- uar 2001, og hann skal liggja í Mjørkadali. Upprunaliga var ætlanin, at stovnarnir ikki skuldu leggja saman fyrr enn á heysti næsta ár, men valt er at skunda undir hesa ætlan. Kommandør Jesper Dinesen er valdur at vera yvirma›ur á n‡ggja stovni- num. Hann er eisini yvir- ma›ur á gamla Færøernes Kommando. Oberstloyt- nantur Erik Kabbeltved Præstegaard, sum er yvir- ma›ur á Flyvestation, ver›- ur skipanarstjóri á n‡ggja stovninum. Vegna samanleggingina skulu nakrar umfatandi umbyggingar fremjast í bygninginum í Mjørkadali. Rakstrarmi›stø›, flota- radio, skrivstovur og anna› skal gerast í nor›ara endan- um. Me›an umbyggingin fer fram ver›ur vanliga arbei›- i› hjá Færøernes Komm- ando bæ›i í Mjørkadali og á Flyvestation Tórshavn. Væntandi ver›ur umbygg- ingin li›ug mi›skei›is í 2002. Færøernes Kommando og Flyvastation Tórshavn leggja saman